
Sukta 2.14
Gṛtsamada (Āṅgirasa) (traditional for RV 2.14)
Indra
Triṣṭubh
हे सूक्त इंद्रासाठी सोम-आह्वान आहे; अध्वर्यु याजकांनी वृषभस्वरूप इंद्राला प्रिय असलेला उत्साहवर्धक सोम आणून ओतावा, अशी प्रेरणा यात आहे. यात इंद्राच्या निर्णायक विजयांचे आणि सहकारी वीरांचे तो करीत असलेल्या संरक्षणाचे स्तवन केले आहे; आणि शेवटी सार्वजनिक सभांमध्ये उपासकांसाठी विपुल, कीर्ती देणारे धन व बळ यांची याचना केली आहे.
Mantra 1
अध्वर्यवो भरतेन्द्राय सोममामत्रेभिः सिञ्चता मद्यमन्धः । कामी हि वीरः सदमस्य पीतिं जुहोत वृष्णे तदिदेष वष्टि ॥
हे अध्वर्युजनहो, इंद्रासाठी सोम आणा; आमत्र (दाबण्याची पात्रे) यांनी मद्य (मादक) अन्धस् (रस) ओता. कारण हा वीर सदैव या पानाचा कामी आहे; वृष्णे (वृषभ-इंद्रा)स अर्घ्य/आहुती अर्पा—हेच तो निवडतो, हेच त्याचे इच्छित आहे.
Mantra 2
अध्वर्यवो यो अपो वव्रिवांसं वृत्रं जघानाशन्येव वृक्षम् । तस्मा एतं भरत तद्वशायँ एष इन्द्रो अर्हति पीतिमस्य ॥
हे अध्वर्युहो, ज्याने जलांना वेढून ठेवणाऱ्या वृत्राला वज्र जसा वृक्ष पाडतो तसा घायाळ करून पाडले—त्याच्यासाठी हा सोम आणा, त्याच्या इच्छेच्या अधीन राहून; हा इंद्र याच्या पानास पात्र आहे।
Mantra 3
अध्वर्यवो यो दृभीकं जघान यो गा उदाजदप हि वलं वः । तस्मा एतमन्तरिक्षे न वातमिन्द्रं सोमैरोर्णुत जूर्न वस्त्रैः ॥
हे अध्वर्युहो, ज्याने दृभीकाचा वध केला, ज्याने किरणांना (गायींना) बाहेर काढले आणि तुमच्यासाठी वलाची गुहा दूर सारली—त्या इंद्राला सोमांनी असे आच्छादित करा, जसा अंतरिक्ष वाऱ्याने आच्छादित असतो, जसा वेगवान पुरुष वस्त्रांनी।
Mantra 4
अध्वर्यवो य उरणं जघान नव चख्वांसं नवतिं च बाहून् । यो अर्बुदमव नीचा बबाधे तमिन्द्रं सोमस्य भृथे हिनोत ॥
हे अध्वर्युहो, ज्याने उरणाचा वध केला, आणि नऊ चख्वांस तसेच नव्वद बाहूंचाही; ज्याने अर्बुदाला अतिशय खाली दाबून टाकले—त्या इंद्राला सोम-धारणाच्या रणात पुढे ढकला, प्रेरित करा।
Mantra 5
अध्वर्यवो यः स्वश्नं जघान यः शुष्णमशुषं यो व्यंसम् । यः पिप्रुं नमुचिं यो रुधिक्रां तस्मा इन्द्रायान्धसो जुहोत ॥
हे अध्वर्युहो! ज्याने स्वश्नाचा संहार केला, ज्याने दुष्काळ-रूप शुष्ण व व्यंस यांचा वध केला; ज्याने पिप्रु, नमुचि व रुधिक्रां यांना पराभूत केले—त्या इंद्रासाठी पिळलेल्या सोमरसाचा सार आहुतीने अर्पण करा.
Mantra 6
अध्वर्यवो यः शतं शम्बरस्य पुरो बिभेदाश्मनेव पूर्वीः । यो वर्चिनः शतमिन्द्रः सहस्रमपावपद्भरता सोममस्मै ॥
हे अध्वर्युहो! ज्याने शंबराच्या शंभर प्राचीन दुर्गांना जणू दगडाने फोडावे तसे भेदून टाकले; ज्याने इंद्र होऊन तेजस्वी शत्रूंचे शंभर, सहस्र पाडून दिले—त्याच्यासाठी सोम आणा.
Mantra 7
अध्वर्यवो यः शतमा सहस्रं भूम्या उपस्थेऽवपज्जघन्वान् । कुत्सस्यायोरतिथिग्वस्य वीरान्न्यावृणग्भरता सोममस्मै ॥
हे अध्वर्युहो! ज्याने पृथ्वीच्या कुशीत शंभर व सहस्रांना पाडून संहार केला; ज्याने कुत्स, आयु व अतिथिग्व यांच्या वीरांना सुरक्षित करून स्थिर केले—त्याच्यासाठी सोम आणा.
Mantra 8
अध्वर्यवो यन्नरः कामयाध्वे श्रुष्टी वहन्तो नशथा तदिन्द्रे । गभस्तिपूतं भरत श्रुतायेन्द्राय सोमं यज्यवो जुहोत ॥
हे अध्वर्युहो, हे नरांनो! तुम्ही जे-जे इच्छिता आणि जे साध्य करता—सुयोजित (श्रु॒ष्टि) वाहत—ते इंद्रामध्ये स्थापन करा. किरणांनी/हस्तांनी शुद्ध केलेला सोम ‘श्रुत’ (आवाहन ऐकणारा) इंद्रासाठी आणा; हे यज्यवो (यज्ञकर्त्यांनो), इंद्राला सोमाची आहुती द्या.
Mantra 9
अध्वर्यवः कर्तना श्रुष्टिमस्मै वने निपूतं वन उन्नयध्वम् । जुषाणो हस्त्यमभि वावशे व इन्द्राय सोमं मदिरं जुहोत ॥
हे अध्वर्युहो, त्याच्यासाठी श्रु॒ष्टि (सुयोजन) रचा; वनात सोम निपूत (अतिशय शुद्ध) होतो—वनातून तो वर उचला. तो स्वीकारून तो तुमच्या हस्त्य (अतिबलवान) शक्तीकडे गर्जना करतो; इंद्रासाठी मदिर (उल्लासक) सोमाची आहुती द्या.
Mantra 10
अध्वर्यवः पयसोधर्यथा गोः सोमेभिरीं पृणता भोजमिन्द्रम् । वेदाहमस्य निभृतं म एतद्दित्सन्तं भूयो यजतश्चिकेत ॥
हे अध्वर्युहो, जसे गायीच्या थनाला तिच्या दुधाने भरतात, तसे सोम-शक्तींनी भोगकर्ता इंद्राला परिपूर्ण करा. त्याच्यात अंतर्निहित हे गूढ मला माहीत आहे—तो दाता आहे; म्हणून पुन्हा पुन्हा यजन करा आणि (त्याची क्रिया) ओळखायला शिका.
Mantra 11
अध्वर्यवो यो दिव्यस्य वस्वो यः पार्थिवस्य क्षम्यस्य राजा । तमूर्दरं न पृणता यवेनेन्द्रं सोमेभिस्तदपो वो अस्तु ॥
हे अध्वर्युहो, जो दिव्य वसुंचा राजा आहे, जो पार्थिव आणि क्षम्य (स्थिर, भूम्याधारित) लोकाचाही राजा आहे—त्या इंद्राला, जसा फुगलेला कोठार-गृह भरतात, तसा यव (धान्य) आणि सोमांनी भरून टाका; तेच कर्म तुमच्यासाठी ‘अपः’—सिद्धीचे साधन—ठरो.
Mantra 12
अस्मभ्यं तद्वसो दानाय राधः समर्थयस्व बहु ते वसव्यम् । इन्द्र यच्चित्रं श्रवस्या अनु द्यून्बृहद्वदेम विदथे सुवीराः ॥
हे वसोंच्या स्वामी, आमच्यासाठी दान-शक्तीचे ते राधस् (अनुग्रह-सम्पद) सिद्ध कर; तुझे वसव्य (समृद्धि-वैभव) फार आहे. हे इंद्रा, जेणेकरून दिवसेंदिवस आम्ही विदथांत (सभांत) श्रवस्य (यशस्वी) ते विशाल, चित्र (दीप्तिमान) वचन बोलू, आणि सुवीराः—वीरबलसम्पन्न—होऊ.
It is a Soma-offering hymn to Indra: the priests are urged to bring and pour Soma, Indra’s victories are praised, and blessings of wealth, strength, and fame are requested.
Because Soma is the key ritual offering that ‘invites’ Indra and empowers his heroic action; the hymn says Indra is a constant lover of the Soma drink and willingly chooses it.
It asks Indra to ready abundant gifts and sustaining wealth, and to give the worshippers lasting renown so they can speak powerfully in the community assembly and thrive with heroic strength.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.