Sukta 8

Mantra 1

प्र केतुना बृहता यात्यग्निरा रोदसी वृषभो रोरवीति । दिवश्चिदन्ताँ उपमाँ उदानळपामुपस्थे महिषो ववर्ध ॥

विशाल केतु (प्रकाश-ध्वजा) घेऊन अग्नी पुढे निघतो; वृषभासारखा तो दोन्ही रोदसी (द्यावा-पृथिवी) कडे गर्जना करतो. मापांपलीकडे उंचावत तो दिवाच्या (स्वर्गाच्या) टोकांपर्यंतही पोहोचला आहे; आपः (जल) यांच्या कुशीत तो महिष (महाबलवान) वाढला आहे.

Mantra 2

मुमोद गर्भो वृषभः ककुद्मानस्रेमा वत्सः शिमीवाँ अरावीत् । स देवतात्युद्यतानि कृण्वन्त्स्वेषु क्षयेषु प्रथमो जिगाति ॥

गर्भ आनंदला—उंच ककुद (कूबड/शिखर) असलेला वृषभ; न थकणारा वत्स, प्रेरणाबलाने, मोठ्याने हंबरला. देवसमूहाकडे उचंबळणाऱ्या गती घडवीत तो आपल्या क्षयांत (धामांत/निवासांत) सर्वप्रथम प्रवेश करतो—आपल्या अंतरी देवांसाठी अग्नीच मार्गदर्शक आहे.

Mantra 3

आ यो मूर्धानं पित्रोररब्ध न्यध्वरे दधिरे सूरो अर्णः । अस्य पत्मन्नरुषीरश्वबुध्ना ऋतस्य योनौ तन्वो जुषन्त ॥

जो दोन्ही पितरांचे (द्यावा-पृथिवीचे) मूर्धान (शिरो-शिखर) घेऊन यज्ञात स्थापतो—तो सूर्यदीप्त अर्णः (प्रवाह/जलराशी) आहे. त्याच्या अग्रगामी पथात अरुषी (तांबूस) शक्ती, अश्व-बुध्न (अश्व-आधार) होऊन, ऋताच्या योनीत, आपल्या-आपल्या तनूंमध्ये (देहरूपांत) आनंद मानतात.

Mantra 4

उषौषो हि वसो अग्रमेषि त्वं यमयोरभवो विभावा । ऋताय सप्त दधिषे पदानि जनयन्मित्रं तन्वे स्वायै ॥

हे वसू! उषा मागोमाग उषा येता तू अग्रभागी चालतोस; यम-युगल शक्तींमध्ये तू व्यापक-दीप्तिमान झालास. ऋतासाठी तू सात पदे स्थापन केलीस; आपल्या देहधारी स्वस्वरूपासाठी मित्राला जन्म देत आहेस.

Mantra 5

भुवश्चक्षुर्मह ऋतस्य गोपा भुवो वरुणो यदृताय वेषि । भुवो अपां नपाज्जातवेदो भुवो दूतो यस्य हव्यं जुजोषः ॥

तू विशाल जगाचे नेत्र होतोस, ऋताचा महान रक्षक; ऋतासाठी स्वतःला वेढून, वस्त्रासारखे आच्छादित करतोस तेव्हा तू वरुण होतोस. हे जातवेदस्! तू अपां नपात् होतोस; जो आपले हवि आनंदाने स्वीकारतो असा तू दूत होतोस.

Mantra 6

भुवो यज्ञस्य रजसश्च नेता यत्रा नियुद्भिः सचसे शिवाभिः । दिवि मूर्धानं दधिषे स्वर्षां जिह्वामग्ने चकृषे हव्यवाहम् ॥

तू यज्ञाचा आणि रजस्-लोकांचा नेता होतोस; जिथे शुभ नियुत्-शक्तींनी तू स्वतःला जोडतोस. दिव्यात तू आपले मस्तक स्थापन करतोस; हे अग्ने! स्वर्लोक जिंकणारी जिह्वा—तिलाच तू हवि-वाहक म्हणून घडवलेस.

Mantra 7

अस्य त्रितः क्रतुना वव्रे अन्तरिच्छन्धीतिं पितुरेवैः परस्य । सचस्यमानः पित्रोरुपस्थे जामि ब्रुवाण आयुधानि वेति ॥

या कर्मात त्रिताने आपल्या क्रतु (संकल्प-शक्ती) ने अंतरिक्षाचा अंतर्मार्ग निवडला; आपल्या गमनांनी परम पित्याची धीती (दैवी प्रेरणा/विचार) शोधीत. पित्याच्या विशाल उरःस्थानी सख्याने वावरत, आप्तासारखा बोलत, तो पितृ-आत्म्याच्या आयुध-शक्तींनी सज्ज होऊन पुढे जातो.

Mantra 8

स पित्र्याण्यायुधानि विद्वानिन्द्रेषित आप्त्यो अभ्ययुध्यत् । त्रिशीर्षाणं सप्तरश्मिं जघन्वान्त्वाष्ट्रस्य चिन्निः ससृजे त्रितो गाः ॥

तो आप्त्य; पितृ-संबंधी आयुध-शक्ती शस्त्ररूपाने जाणून, इंद्राच्या प्रेरणेने रणात पुढे झेपावला. त्रिशीर्ष, सप्तरश्मि (अवरोधक) याचा वध करून, त्रिताने—होय, त्वष्टृच्या घडणीतूनही—गायींना, म्हणजे प्रकाश व ज्ञानाच्या किरणांना, मुक्त केले.

Mantra 9

भूरीदिन्द्र उदिनक्षन्तमोजोऽवाभिनत्सत्पतिर्मन्यमानम् । त्वाष्ट्रस्य चिद्विश्वरूपस्य गोनामाचक्राणस्त्रीणि शीर्षा परा वर्क् ॥

अतिबलवान इंद्राने त्या फुगलेल्या सामर्थ्याला छेदून पाडले—त्या अहंकारी स्वामीचे, जो स्वतःलाच सर्व मानत होता. त्वष्टृच्या विश्वरूपाचेही—तो गायी (किरणे) घडवीत असतानासुद्धा—इंद्राने तीनही शिरे छाटून दूर फेकून दिली.