
Sukta 10.77
Maruts (storm-host) / their gaṇa
Trishtubh (probable)
हे सूक्त मरुतांना तेजस्वी वादळ-गण म्हणून स्तुतीते; त्यांचे “वर्षाव” पावसासारखेही आणि आशीर्वादांसारखेही बरसतात. ते उद्दिष्टपूर्ण शिस्तीत, योग्य रीतीने मार्गदर्शित यज्ञांसारखे क्रमबद्धपणे पुढे सरकतात. मेघांच्या उडत्या तुषारांपासून, सूर्यकिरणांपर्यंत, श्येनांपासून, दूरवर धावणाऱ्या घोड्यांपर्यंत अशा जिवंत उपमांद्वारे, अपाय दूर करणारी, प्रेरित धीस बळकट करणारी आणि यज्ञ उजळवणारी त्यांची रक्षकशक्ती आवाहिली आहे. शेवटी, सर्वाधिक “यज्ञार्ह” अशा या शक्तींनी रथवेगाने धावणारी प्रेरणा आणि विधीतून वाढणारी महानता यांचे रक्षण करावे, अशी याचना आहे.
Mantra 1
अभ्रप्रुषो न वाचा प्रुषा वसु हविष्मन्तो न यज्ञा विजानुषः । सुमारुतं न ब्रह्माणमर्हसे गणमस्तोष्येषां न शोभसे ॥
मेघकणांसारखे, वाणीने तुम्ही संपत्ती शिंपडता; हवि-सम्पन्नांसारखे, मार्ग जाणणाऱ्या यज्ञांसारखे, तुम्ही चालता. ‘सुमारुत’—सुप्रेरित—ब्रह्मवाणीप्रमाणे तुम्ही अर्ह आहात; मी तुमच्या गणाची स्तुती करतो—त्यांच्या तेजाने तुम्ही शोभून दिसो.
Mantra 2
श्रिये मर्यासो अञ्जीँरकृण्वत सुमारुतं न पूर्वीरति क्षपः । दिवस्पुत्रास एता न येतिर आदित्यासस्ते अक्रा न वावृधुः ॥
श्री आणि वाढ यांसाठी तरुण वीरांनी आपली तेजस्वी भूषणे घडवली; ‘सुमारुत’—सुप्रेरित—शक्तींप्रमाणे ते पूर्वीच्या रात्रींना ओलांडून पुढे जातात. दिवःपुत्र, ते या मार्गाने चालतात; आदित्यांप्रमाणे दृढ, अखंड—ते आपल्या बळात वाढले आहेत.
Mantra 3
प्र ये दिवः पृथिव्या न बर्हणा त्मना रिरिच्रे अभ्रान्न सूर्यः । पाजस्वन्तो न वीराः पनस्यवो रिशादसो न मर्या अभिद्यवः ॥
जे स्वर्ग व पृथ्वीपासून फुगलेल्या लाटेसारखे उसळून निघतात, ते आपल्या स्वभावबलानेच विस्तारतात—जसे मेघांतून सूर्य प्रकट होऊन पसरतो. वीरांसारखे तेजस्वी, सिद्धि-पुरस्काराचे आकांक्षी; अडथळे भक्षण करणारे, तरुण योद्ध्यांसारखे—प्रकाशाकडे झेपावत पुढे सरकतात.
Mantra 4
युष्माकं बुध्ने अपां न यामनि विथुर्यति न मही श्रथर्यति । विश्वप्सुर्यज्ञो अर्वागयं सु वः प्रयस्वन्तो न सत्राच आ गत ॥
तुमच्या गहिराईत—पाण्याच्या प्रवाहमार्गासारखी—महान पृथ्वी डगमगत नाही, सैल होत नाही. सर्व शक्तींनी युक्त असा हा यज्ञ तुमच्याकडे वळून इथे येतो; म्हणून एकत्र चालणाऱ्या उत्सुक प्रयत्नशीलांसारखे, या—इथे पोहोचा.
Mantra 5
यूयं धूर्षु प्रयुजो न रश्मिभिर्ज्योतिष्मन्तो न भासा व्युष्टिषु । श्येनासो न स्वयशसो रिशादसः प्रवासो न प्रसितासः परिप्रुषः ॥
तुम प्रेरणांत जुंपलेले, किरणांसारखे—उषांमध्ये प्रकाशमान. स्वयशस्वी श्येन-पक्ष्यांसारखे, अहित भक्षण करणारे; दूरवर जाणारे, आपल्या मार्गावर सोडलेल्या प्रवाशांसारखे—तुम आपल्या सरी चारही बाजूंनी उधळता.
Mantra 6
प्र यद्वहध्वे मरुतः पराकाद्यूयं महः संवरणस्य वस्वः । विदानासो वसवो राध्यस्याराच्चिद्द्वेषः सनुतर्युयोत ॥
हे मरुतांनो, जेव्हा तुम्ही दूरवरून पुढे येत वहन करता, तेव्हा तुम्ही त्या महत् आवरणाच्या (संवरण) धन-वैभव होता. हे वसूंनो, योग्य लाभ जाणणाऱ्यांनो, द्वेष दूरूनच हाकलून द्या; तो आमच्या पथाच्या पलीकडे, अधिक दूर ढकलून द्या.
Mantra 7
य उदृचि यज्ञे अध्वरेष्ठा मरुद्भ्यो न मानुषो ददाशत् । रेवत्स वयो दधते सुवीरं स देवानामपि गोपीथे अस्तु ॥
जो मनुष्य यज्ञात, अग्रस्थ अध्वरात, सरळ उभा राहून मरुतांना यथोचित दान देतो—तो समृद्ध पूर्णता आणि सु-वीर्य (सुवीरं) प्राप्त करतो; तो देवांच्या रक्षण-आश्रयात (गोपीथ) असो.
Mantra 8
ते हि यज्ञेषु यज्ञियास ऊमा आदित्येन नाम्ना शम्भविष्ठाः । ते नोऽवन्तु रथतूर्मनीषां महश्च यामन्नध्वरे चकानाः ॥
तेच यज्ञांमध्ये सर्वाधिक यज्ञिय—तपस्येच्या ऊमा-शक्ती—आदित्य-नामाने परम कल्याणकारी आहेत. ते आमच्यासाठी रथवेगी प्रेरित मनीषा आणि महत् महानता यांचे रक्षण करो—जे गतीत आणि निर्दोष अध्वरात आनंदित आहेत.
They are a many-membered storm-host—radiant, swift, and powerful—praised for bringing rain, driving away harm, and strengthening the sacrifice through their energy.
The comparisons highlight speed, brilliance, and purposeful movement: like rays they illumine the dawn, and like falcons they strike down dangers and range far, scattering showers.
The hymn asks them to protect the sacrificer’s inspired thought (manīṣā) that moves like a chariot, and to safeguard the greatness and success of the flawless offering (adhvara).
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.