Sukta 20
Sukta 10.20
Vāta / the inspiriting Breath (as carrier of bhadra)
हे सूक्त वाता—प्रेरक श्वास/वारा—याला, उपासकांच्या अंतःकरणात मनाला योग्य रीतीने चालना देणारी मंगल प्रेरणा (भद्र) फुंकून दे अशी प्रार्थना करून सुरू होते. पुढे ते यज्ञाचा सुरक्षित मार्ग व शांतिस्वरूप असा अग्नी याच्याकडे वळते. अखेरीस कवी प्रेरित वाणीचे अर्पण करीत, पोषण, बळ आणि अस्तित्वात स्थिर निवास यांची याचना करतो.
Mantras
Mantra 1
भद्रं नो अपि वातय मनः ॥
आमच्यावर—आमच्या अंतःकरणातही—भद्रता श्वासरूपे वाहो; सद्प्रेरणेच्या कल्याणकारी वाऱ्याने आमचे मन प्रेरित होवो।
Mantra 2
अग्निमीळे भुजां यविष्ठं शासा मित्रं दुर्धरीतुम् । यस्य धर्मन्त्स्वरेनीः सपर्यन्ति मातुरूधः ॥
मी अग्नीची स्तुती करतो—भोगांचा वहनकर्ता, यविष्ठ (अतिशय तरुण); शासक, मित्र, ज्याला तोंड देणे कठीण. ज्याचे स्थिर धर्म स्वरेणी (दीप्त शक्ती) सेवितात, जसे त्या मातुरूधः—मातेच्या ऊधाचे—सेवन करतात; पोषक परिपूर्णता ओढून आमच्या वर्धनासाठी।
Mantra 3
यमासा कृपनीळं भासाकेतुं वर्धयन्ति । भ्राजते श्रेणिदन् ॥
ज्याला यज्ञमुख (आहुतीची मुखे) वाढवितात—अग्नी, जो सूक्ष्मात नीड करतो, ज्याचा केतु प्रकाश आहे; तो तेजस्वी होतो, आमच्या शक्तींना श्रेणिबद्ध (सुस्वरूप रचना) देत।
Mantra 4
अर्यो विशां गातुरेति प्र यदानड्दिवो अन्तान् । कविरभ्रं दीद्यानः ॥
तो आर्य—जनसमुदायांच्या मार्गांचा मार्गदर्शक—पुढे जातो; जेव्हा तो द्युलोकाच्या अंतांपर्यंत विस्तारतो/पोहोचतो, तेव्हा कवी (ऋषी) आतून उजळलेल्या मेघासारखा दीप्त होतो.
Mantra 5
जुषद्धव्या मानुषस्योर्ध्वस्तस्थावृभ्वा यज्ञे । मिन्वन्त्सद्म पुर एति ॥
मानवांच्या हव्यात तृप्त होऊन तो यज्ञात ऋभु-बलाने उर्ध्व उभा राहिला आहे; सद्म (गृह/आश्रय) वाढवीत तो पुरः—अग्रभागी—चालतो.
Mantra 6
स हि क्षेमो हविर्यज्ञः श्रुष्टीदस्य गातुरेति । अग्निं देवा वाशीमन्तम् ॥
तोच क्षेम आहे, तोच हविर्यज्ञ आहे; त्याच्यावरील श्रुष्टि (आज्ञापालन/सेवा) मुळे मार्ग सापडतो. देवगण वाशीमंत—विजयनाद धारण करणाऱ्या—अग्नीकडे गमन करतात.
Mantra 7
यज्ञासाहं दुव इषेऽग्निं पूर्वस्य शेवस्य । अद्रेः सूनुमायुमाहुः ॥
यज्ञात विजय देणाऱ्या, प्राचीन कल्याणमय अग्नीची सेवा (दुवः) मी इच्छितो. त्याला दृढ शिला (अद्रि)चा पुत्र—आयु (जीवनशक्ती) स्वतः—असे म्हणतात.
Mantra 8
नरो ये के चास्मदा विश्वेत्ते वाम आ स्युः । अग्निं हविषा वर्धन्तः ॥
आमच्याकडे येणारे जे कोणी नर असतील—ते सर्व तुमच्या मैत्री व सौहार्दात प्रवेश करो; हवि अर्पून अग्नीला वाढवीत. अशा रीतीने सामूहिक जीवन अग्नीत एकवटते.
Mantra 9
कृष्णः श्वेतोऽरुषो यामो अस्य ब्रध्न ऋज्र उत शोणो यशस्वान् । हिरण्यरूपं जनिता जजान ॥
कृष्ण, श्वेत आणि अरुण—या त्याच्या गती आहेत; भूरा, सरळ, आणि लालही—यशस्वी. हिरण्यरूप शक्तीला जनिताने जन्म दिला—अग्नीचे बहुरंगी तेज प्रकट झाले.
Mantra 10
एवा ते अग्ने विमदो मनीषामूर्जो नपादमृतेभिः सजोषाः । गिर आ वक्षत्सुमतीरियान इषमूर्जं सुक्षितिं विश्वमाभाः ॥
हे अग्ने! अशा प्रकारे विमदाने—हे ऊर्जेच्या नपाता—अमृतांसह एकाच सुसंवादात तुझ्यासाठी ही मनीषा (प्रेरित बुद्धी) अर्पिली. पुढे सरकत त्याने सुमती वाहणारी वाणी तुझ्यापर्यंत पोहोचवली; आमच्यासाठी त्याने सर्वस्व—इष् (प्रेरणा), ऊर्ज् (पोषक बल) आणि विश्वभर पसरलेली सुक्षिति (सुरक्षित निवास)—प्रकाशित केली।
Frequently Asked Questions
It asks Vāta (the inspiriting Wind/Breath) to bring bhadra—auspicious, right inspiration—into us so the mind moves in a wholesome direction, and it seeks Agni’s guidance for peace and a clear path.
Vāta represents the incoming current of inspiration and vitality, while Agni represents the ordered sacrificial fire that makes that inspiration effective—turning it into a stable path, protection (kṣema), and blessings.
It asks for iṣa (impulse/provision), ūrj (sustaining strength), and sukṣiti (secure dwelling or well-being), understood as both outer prosperity and inner steadiness.
Ask anything about Sukta 20 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
