Sukta 173
Sukta 10.173
Royal/Sovereign principle (Rāṣṭra; supported by Indra/Varuṇa/Bṛhaspati/Agni later in the hymn)
हे लघु सूक्त ‘राष्ट्र’ (सार्वभौमत्व) यासाठीचे मंत्र-प्रार्थनारूप आकर्षण आहे. यात राजाला (किंवा राजसत्तेच्या तत्त्वाला) ध्रुव, अचल स्थैर्यात विधिपूर्वक ‘प्रतिष्ठित’ करून राज्य हातातून निसटू नये अशी कामना केली आहे. राजकीय व्यवस्था विश्वव्यवस्थेशी जोडली जाते—आकाश, पृथ्वी, पर्वत आणि चल जगत यांना दृढतेचे आदर्श मानून आवाहन केले जाते—आणि पुढे सोम व इंद्र (परंपरेनुसार पुढे वरुण, बृहस्पती, अग्नी इत्यादी राजदेवतांच्या साहाय्याने) प्रजाजनांची स्वेच्छेची निष्ठा व कर/उपहार दृढ व्हावा अशी प्रार्थना केली जाते.
Mantras
Mantra 1
आ त्वाहार्षमन्तरेधि ध्रुवस्तिष्ठाविचाचलिः । विशस्त्वा सर्वा वाञ्छन्तु मा त्वद्राष्ट्रमधि भ्रशत् ॥
मी तुला येथे ओढून आणले आहे—आत प्रवेश कर. ध्रुव होऊन, अचल उभा राहा. सर्व प्रजा तुला इच्छोत; तुझ्यापासून तुझे राष्ट्र ढळू नये—तुझे अंतः-राज्य स्थैर्यात धारण राहो.
Mantra 2
इहैवैधि माप च्योष्ठाः पर्वत इवाविचाचलिः । इन्द्र इवेह ध्रुवस्तिष्ठेह राष्ट्रमु धारय ॥
इथेच खरोखर स्वतःला स्थापन कर; ढळू नकोस. पर्वतासारखा अचल राहा. इंद्रासारखा इथे ध्रुव होऊन उभा राहा; आणि इथेच राष्ट्र—सुव्यवस्थित अधिराज्य—धारण कर.
Mantra 3
इममिन्द्रो अदीधरद्ध्रुवं ध्रुवेण हविषा । तस्मै सोमो अधि ब्रवत्तस्मा उ ब्रह्मणस्पतिः ॥
याला इंद्राने ध्रुव हवीने ध्रुव केले आहे. त्याच्यासाठी सोमाने अनुमोदनाचे वचन उच्चारले; आणि त्याच्यासाठी ब्रह्मणस्पतीनेही वाणी उच्चारली—अभिषिक्त केंद्राच्या स्थैर्याची पुष्टी करत.
Mantra 4
ध्रुवा द्यौर्ध्रुवा पृथिवी ध्रुवासः पर्वता इमे । ध्रुवं विश्वमिदं जगद्ध्रुवो राजा विशामयम् ॥
ध्रुव आहे द्यौः, ध्रुव आहे पृथिवी; ध्रुव आहेत हे पर्वत. ध्रुव आहे हे सर्व जगत्. तसेच हा राजा प्रजांसाठी ध्रुव—स्थिर व अचल राहो.
Mantra 5
ध्रुवं ते राजा वरुणो ध्रुवं देवो बृहस्पतिः । ध्रुवं त इन्द्रश्चाग्निश्च राष्ट्रं धारयतां ध्रुवम् ॥
राजा वरुण तुझे राज्य ध्रुव करो; देव बृहस्पती ते ध्रुव करो. इंद्र आणि अग्नीही तुझे राष्ट्र ध्रुवतेने धारण करो—अचल स्थैर्यात.
Mantra 6
ध्रुवं ध्रुवेण हविषाभि सोमं मृशामसि । अथो त इन्द्रः केवलीर्विशो बलिहृतस्करत् ॥
ध्रुव हविषाने आम्ही सोमाला ध्रुवतेत स्पर्श करतो, त्याला आपल्या मध्ये स्थिर करतो. मग इंद्र प्रजांना पूर्णतः तुझ्या अधीन करो—त्या बलि-भृत होऊन, कर-समर्पणासह तुझ्या नियमात येवोत.
Frequently Asked Questions
It is a Vedic hymn-prayer to establish and protect sovereignty (rāṣṭra). It asks that the ruler remain firm (dhruva), loved by the people, and not lose the realm.
Because stability is treated as the essence of legitimate rule. The hymn links the king’s firmness to the cosmos—heaven, earth, and mountains are ‘fixed,’ so the ruler should be fixed too.
Traditionally it supports royal installation and governance. Many interpreters also read it inwardly: the ‘kingdom’ is one’s life and mind, and the hymn becomes a prayer for steady self-mastery and integrated inner order.
Ask anything about Sukta 173 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.