
Sukta 10.137
Traditionally attributed in RV to a healer-seer context; commonly associated with the Vāta healing hymn sequence (RV 10.137) in later indices (exact rishi varies by tradition).
Devāḥ (collective gods as healing powers); restorative life-force
Triṣṭubh (common in this section; some recensions may vary)
हे संक्षिप्त उपचारसूक्त सामूहिक देवतांना पुनर्स्थापन करणाऱ्या शक्ती म्हणून आवाहन करते, आणि पडलेल्या व्यक्तीला पुन्हा बळावर उभे करण्याची प्रार्थना करते—रोगाचा संबंध काही दोष किंवा चुकांशी जोडला गेला तरीही. यात प्रार्थना, संरक्षणात्मक आशीर्वाद, आणि “मंत्र-स्पर्श” ही विधी-मानसिक क्रिया एकत्र येऊन यक्ष्मा (क्षय/क्षीण करणारा रोग) दूर लोटते व संपूर्ण आरोग्य (अनामय) पुन्हा प्रस्थापित करते.
Mantra 1
उत देवा अवहितं देवा उन्नयथा पुनः । उतागश्चक्रुषं देवा देवा जीवयथा पुनः ॥
आणि हे देवांनो, जे खाली ढासळले आहे ते पुन्हा वर उचला; हे देवांनो, त्याला पुनः उन्नत करा। आणि त्याने अपराध केला असला तरी, हे देवांनो, त्याला पुन्हा जीवन व पूर्णतेत प्रतिष्ठित करा।
Mantra 2
द्वाविमौ वातौ वात आ सिन्धोरा परावतः । दक्षं ते अन्य आ वातु परान्यो वातु यद्रपः ॥
हे वात, दोन वारे वाहतात—एक सिंधु (नदी) कडून, एक परावत (दूरपार) कडून। एक तुझ्यासाठी ‘दक्ष’ (सामर्थ्य, कुशलता) घेऊन येवो; दुसरा ‘रपस्’ (क्षयकारी पीडा) उडवून लावो।
Mantra 3
आ वात वाहि भेषजं वि वात वाहि यद्रपः । त्वं हि विश्वभेषजो देवानां दूत ईयसे ॥
हे वात! भेषज (औषध) येथे वाहून आण; हे वात! जो क्षय (रपस्) आहे तो उडवून विखुरून दूर कर. कारण तूच विश्व-भेषज आहेस; देवांचा दूत होऊन तू (आमच्याकडे) ये-जा करतोस.
Mantra 4
आ त्वागमं शंतातिभिरथो अरिष्टतातिभिः । दक्षं ते भद्रमाभार्षं परा यक्ष्मं सुवामि ते ॥
मी शांती देणाऱ्या देणग्यांसह आणि अरिष्टता (अनाहत-रक्षा, अपाय-रहितता) यांसह तुझ्याकडे आलो आहे. तुझ्यासाठी कल्याणकारी दक्ष (सामर्थ्य/क्षमता) मी आणली आहे; तुझ्यातील यक्ष्मा (क्षय-रोग) मी दूर हाकलतो.
Mantra 5
त्रायन्तामिह देवास्त्रायतां मरुतां गणः । त्रायन्तां विश्वा भूतानि यथायमरपा असत् ॥
इथे देव त्याचे रक्षण करो; मरुतांचा गण रक्षण करो. सर्व भूतें रक्षण करो—ज्यामुळे हा जन रपस् (क्षय) पासून मुक्त राहो आणि अरपस् (अनुपद्रव/अहिंसा) असा राहो.
Mantra 6
आप इद्वा उ भेषजीरापो अमीवचातनीः । आपः सर्वस्य भेषजीस्तास्ते कृण्वन्तु भेषजम् ॥
खरेच आपः (जल) भेषज आहेत; आपः रोग-पीडा दूर करणाऱ्या आहेत. आपः सर्वांसाठी औषध आहेत; त्या आपः तुझ्यासाठी भेषज घडवोत—जीवनात व मनात पुन्हा पूर्णता प्रस्थापित होवो.
Mantra 7
हस्ताभ्यां दशशाखाभ्यां जिह्वा वाचः पुरोगवी । अनामयित्नुभ्यां त्वा ताभ्यां त्वोप स्पृशामसि ॥
दोन्ही हातांनी—दश-शाखा कर्मशक्तींनी—आणि वाणीच्या पुढे जाणाऱ्या मार्गदर्शक जिह्वेने; अनामय (रोगरहित) करणाऱ्या त्या दोन्ही शक्तींनी आम्ही तुला निकट स्पर्श करतो—तुझे आरोग्य व पूर्णता परत येवो.
It is a short healing hymn asking the gods to revive a weakened person, restore strength, and remove yakṣma (a wasting sickness).
The hymn recognizes that illness can be felt as tied to error or imbalance; it still asks the gods to forgive and restore the person to life and wholeness.
It is recited as a healing prayer—often with gentle hand-touch and blessings—sometimes alongside a small ghee offering, especially at dawn or during recovery.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.