Sukta 101

Mantra 1

उद्बुध्यध्वं समनसः सखायः समग्निमिन्ध्वं बहवः सनीळाः । दधिक्रामग्निमुषसं च देवीमिन्द्रावतोऽवसे नि ह्वये वः ॥

हे एकचित्त सख्यांनो, जागे व्हा; एकत्र अग्नी प्रज्वलित करा—तुम्ही अनेक, एकाच नीळात (आश्रयात) वसणारे. दधिक्रावन्, अग्नी आणि देवी उषा—इंद्रासह सहाय्य-रक्षणासाठी मी तुमच्या हितार्थ यांना येथे आवाहन करीत आहे.

Mantra 2

मन्द्रा कृणुध्वं धिय आ तनुध्वं नावमरित्रपरणीं कृणुध्वम् । इष्कृणुध्वमायुधारं कृणुध्वं प्राञ्चं यज्ञं प्र णयता सखायः ॥

तुमच्या धिया मंद्र (आनंदमय) करा, त्यांचा विस्तार करा; वल्ह्याने चालणारी नाव घडवा. बाण सिद्ध करा; आयुधधारी शक्ती सज्ज करा. हे सख्यांनो, यज्ञ सरळ पुढे न्या, अग्रसर करा.

Mantra 3

युनक्त सीरा वि युगा तनुध्वं कृते योनौ वपतेह बीजम् । गिरा च श्रुष्टिः सभरा असन्नो नेदीय इत्सृण्यः पक्वमेयात् ॥

नांगरांना जुंपा; जू (युग) पसरवा. सिद्ध योनीत (सुपीक गर्भात) येथे बीज पेरा. आमची वाणी आणि तत्पर श्रुती/आज्ञापालन भारवाहक शक्तीसह असो; मग पिकलेला लाभ आमच्या जवळ लवकर येवो.

Mantra 4

सीरा युञ्जन्ति कवयो युगा वि तन्वते पृथक् । धीरा देवेषु सुम्नया ॥

कवी (ऋषी) सीरा (नांगर) जुळवितात; युगांना वेगवेगळे पसरवितात—प्रत्येकाला त्याच्या ठिकाणी. धीर जन देवांमध्ये सुम्न (अनुग्रह/कल्याण) यांच्या बळावर स्थिर राहतात.

Mantra 5

निराहावान्कृणोतन सं वरत्रा दधातन । सिञ्चामहा अवतमुद्रिणं वयं सुषेकमनुपक्षितम् ॥

आहावान् (आह्वान-वाहिन्या) स्वच्छ करा; वरत्रा (लगाम/दोर) सम्यक् रीत्या जोडून ठेवा. आम्ही अवत (कूप/गर्त) मध्ये उद्रिण (उत्थित जलस्रोत) सिंचन करू—सुषेक (सु-सींचित), अनुपक्षित (अक्षीण)—जेणेकरून कर्म-क्षेत्र सिद्ध होईल.

Mantra 6

इष्कृताहावमवतं सुवरत्रं सुषेचनम् । उद्रिणं सिञ्चे अक्षितम् ॥

आहाव (आह्वान-नाला) योग्य रीतीने घडविला की अवत (कूप) सु-वरत्र (सु-नियंत्रित) व सु-सेचन (सु-सींचित) होतो. मग उद्रिण (उत्थित स्रोत) सिंचा—अक्षित (अक्षय), न क्षीण होणारा.

Mantra 7

प्रीणीताश्वान्हितं जयाथ स्वस्तिवाहं रथमित्कृणुध्वम् । द्रोणाहावमवतमश्मचक्रमंसत्रकोशं सिञ्चता नृपाणम् ॥

हे (यजमानांनो), अश्वांना—म्हणजेच प्राणशक्तींना—तृप्त करा; समोर ठेवलेले हित (लक्ष्य) जिंका. स्वस्ति-वह रथच घडवा/सज्ज करा. आह्वानाच्या द्रोणात (हवन-तरोईत), दगडी-चक्रांच्या कूपात, दृढ-धृत कोशात (पात्रात)—नृपाणम् (नर-पेय, वीरांचे पेय) सिञ्चा, भरून टाका.

Mantra 8

व्रजं कृणुध्वं स हि वो नृपाणो वर्म सीव्यध्वं बहुला पृथूनि । पुरः कृणुध्वमायसीरधृष्टा मा वः सुस्रोच्चमसो दृंहता तम् ॥

व्रज (घेरा/कुंपण) उभारा—कारण तेच तुमचे नृपाण (पोषक पेय/आधार) आहे. अनेक व रुंद असे कवच शिवून जोडून घ्या. लोखंडी अग्र-रक्षा (पुरः) उभी करा—अधृष्ट, अजेय. तुमचा अमस (पात्र/कप) गळू नये—त्याला घट्ट करा, दृढ करा.

Mantra 9

आ वो धियं यज्ञियां वर्त ऊतये देवा देवीं यजतां यज्ञियामिह । सा नो दुहीयद्यवसेव गत्वी सहस्रधारा पयसा मही गौः ॥

हे देवांनो, सहाय्यासाठी यज्ञ-योग्य धिया (विचार/प्रेरणा) आमच्याकडे वळवा—पूज्य, यज्ञ-योग्य देवी धियेला इथे आणा. ती आमच्यासाठी, जशी चराईला जाणारी गौ, पोषणासाठी दूध द्यावी—महान गौ—सहस्र-धारा, पयस् (दुग्ध) यांच्या समृद्ध प्रवाहांनी.

Mantra 10

आ तू षिञ्च हरिमीं द्रोरुपस्थे वाशीभिस्तक्षताश्मन्मयीभिः । परि ष्वजध्वं दश कक्ष्याभिरुभे धुरौ प्रति वह्निं युनक्त ॥

या—काष्ठनिर्मित द्रोण (हौद) यांच्या मांडीमध्ये तो हरि (तांबूस/पिवळसर) बल/रस ओता; दगडासारख्या वाशी (छिन्नी) यांनी त्याला सुबक घडवा. दहा कक्ष्या (पट्टे) घालून त्याला सर्व बाजूंनी घट्ट कवटाळा; उभय धुरांवर वह्नि (अग्निवाहक) यास बांधा—त्याच्या द्विविध शक्तींशी संकल्प युक्त करा.

Mantra 11

उभे धुरौ वह्निरापिब्दमानोऽन्तर्योनेव चरति द्विजानिः । वनस्पतिं वन आस्थापयध्वं नि षू दधिध्वमखनन्त उत्सम् ॥

उभय धुरांवर वह्नि (अग्निवाहक) पित-पित चालतो—गर्भातील बालकासारखा, द्विज (द्विजन्मा) प्रमाणे. वनात वनस्पतीचा अधिपती स्थापन करा; त्याला घट्टपणे खाली रोवा—उत्स (झरा/स्रोत) खोदून उघड करत.

Mantra 12

कपृन्नरः कपृथमुद्दधातन चोदयत खुदत वाजसातये । निष्टिग्र्यः पुत्रमा च्यावयोतय इन्द्रं सबाध इह सोमपीतये ॥

हे कर्मकारांनो, काम उचला आणि पुढे सरकवा; चालना द्या, खोदत जा—वाजसाति (समृद्धि-विजय) मिळवण्यासाठी. हे निष्टिग्र्य, सहाय्यासाठी आपल्या पुत्राला उद्युक्त कर—सोमपानासाठी इंद्राला त्याच्या सहचऱ्यांसह इथे आण.