Sukta 102

Mantra 1

प्र ते रथं मिथूकृतमिन्द्रोऽवतु धृष्णुया । अस्मिन्नाजौ पुरुहूत श्रवाय्ये धनभक्षेषु नोऽव ॥

हे इंद्रा! तुझ्या धृष्णु (अदम्य) सामर्थ्याने, युग्म-मार्गासाठी घडविलेला तुझा रथ पुढे जावो आणि त्याचे रक्षण होवो. हे पुरुहूत! या आज (स्पर्धा) मध्ये, कीर्ती देणाऱ्या संग्रामांत आणि धन-वाटपांत आमचेही रक्षण कर.

Mantra 2

उत्स्म वातो वहति वासोऽस्या अधिरथं यदजयत्सहस्रम् । रथीरभून्मुद्गलानी गविष्टौ भरे कृतं व्यचेदिन्द्रसेना ॥

तेव्हा वायू वर उठला; तिने सहस्र (हजार) जिंकले तेव्हा तिचे वासस् (वस्त्र) रथावरून उडत गेले. गविष्टि (गायींच्या शोध) मध्ये मुद्गलानी सारथी झाली; भरे (धडकेत/संघर्षात) इंद्रसेनेने साध्य झालेले कृत्य स्पष्ट ओळखले.

Mantra 3

अन्तर्यच्छ जिघांसतो वज्रमिन्द्राभिदासतः । दासस्य वा मघवन्नार्यस्य वा सनुतर्यवया वधम् ॥

हे मघवन् इंद्रा! जो घात करण्यास उद्यत आहे, जो आघात करतो—त्याचा वज्र आतमध्येच आवर. तो दास (दस्यु) चा असो वा आर्याचा—तो प्रहार दूर लोट; जेणेकरून सनुतर्य (पलीकडे जाणारा साधक) सुरक्षितपणे पुढे जाईल.

Mantra 4

उद्नो ह्रदमपिबज्जर्हृषाणः कूटं स्म तृंहदभिमातिमेति । प्र मुष्कभारः श्रव इच्छमानोऽजिरं बाहू अभरत्सिषासन् ॥

हर्षाने उन्मत्त होऊन त्याने जलांचा ह्रदच पिऊन टाकला; कूट-शिखर चिरडून तो ‘अभिमाति’—दमनकारी वैर—याच्या विरोधात पुढे गेला. बलाचा भार वाहत, कीर्तीची इच्छा धरून, विजयाची आकांक्षा ठेवून त्याने आपले वेगवान बाहू पुढे केले.

Mantra 5

न्यक्रन्दयन्नुपयन्त एनममेहयन्वृषभं मध्य आजेः । तेन सूभर्वं शतवत्सहस्रं गवां मुद्गलः प्रधने जिगाय ॥

ते जवळ येत आरोळ्या देत त्याला हाकत होते; आजीच्या मध्यभागी त्यांनी त्या वृषभाला आपला पराक्रम उधळायला प्रवृत्त केले. त्या बळावरच मुद्गलाने ‘प्रधन’—निर्णायक संग्राम—यात समृद्ध लाभ जिंकला: शेकडो-हजारो गायी.

Mantra 6

ककर्दवे वृषभो युक्त आसीदवावचीत्सारथिरस्य केशी । दुधेर्युक्तस्य द्रवतः सहानस ऋच्छन्ति ष्मा निष्पदो मुद्गलानीम् ॥

खडतर मार्गावर वृषभ जुव्यात जुंपलेला होता; त्याचा केशी सारथी त्याला हाक मारून चेतवीत होता. जुंपलेला (रथबल) धावत असताना, गाडीसह, जुव्याच्या वेगवान शक्तीच्या ओढीने, ‘निष्पद’—पाय-रहित सहायक—मुद्गलानीपर्यंत पोहोचतात.

Mantra 7

उत प्रधिमुदहन्नस्य विद्वानुपायुनग्वंसगमत्र शिक्षन् । इन्द्र उदावत्पतिमघ्न्यानामरंहत पद्याभिः ककुद्मान् ॥

आणि तो विद्वान् होऊन त्याच्या प्रधि (चक्र-परिघ) वर आघात करून ती उचलली, आणि चलायमान भाग उपयुज् (जोत) करून बांधला—इथेच हे कौशल्य शिकत. इंद्राने अघ्न्या (अवध्य गायी) यांच्या स्वामीला वर उचलले आणि पायांनी त्याला वेगवान केले—उच्च-शिखर, ककुद्मान् (कूबड/शिखरयुक्त) सामर्थ्य.

Mantra 8

शुनमष्ट्राव्यचरत्कपर्दी वरत्रायां दार्वानह्यमानः । नृम्णानि कृण्वन्बहवे जनाय गाः पस्पशानस्तविषीरधत्त ॥

आनंदाने कपर्दी (जटाधारी/चोटीवाला) पुढे चालला; वरत्रा (पट्टा) यांनी दारु (लाकूड) दांडा/अक्षावर बांधलेला. अनेक जनांसाठी नृम्ण (वीरशक्ती) घडवीत, गाः (गायी/किरणे) स्पर्शीत, त्याने आपल्या अंतरी तविषी (बल) धारण केली.

Mantra 9

इमं तं पश्य वृषभस्य युञ्जं काष्ठाया मध्ये द्रुघणं शयानम् । येन जिगाय शतवत्सहस्रं गवां मुद्गलः पृतनाज्येषु ॥

याला पाहा—वृषभाचा युञ्ज (जोतणारा) —जो काष्ठा (लाकूड) यांच्या मध्ये द्रुघण (लाकडी गदा/दांडा) सारखा पडलेला आहे। ज्याच्या बळावर मुद्गलाने पृतनाज्येषु (युद्ध-स्पर्धांत) गवां (गायी) शेकड्यांनी व हजारांनी जिंकल्या.

Mantra 10

आरे अघा को न्वित्था ददर्श यं युञ्जन्ति तम्वा स्थापयन्ति । नास्मै तृणं नोदकमा भरन्त्युत्तरो धुरो वहति प्रदेदिशत् ॥

दूर होवो अमंगल—ते असे कोण कधी पाहिले आहे? ज्याला ते जुवात जुंपतात, त्यालाच पुन्हा उभेही करतात. त्याच्यासाठी ना तृण आणतात, ना पाणी; वरचा धुरा/दांडा भार वाहतो आणि पुढचा मार्ग दाखवतो.

Mantra 11

परिवृक्तेव पतिविद्यमानट् पीप्याना कूचक्रेणेव सिञ्चन् । एषैष्या चिद्रथ्या जयेम सुमङ्गलं सिनवदस्तु सातम् ॥

जणू बाजूला सारल्यासारखी, परिचित स्वामीचा शोध घेत ती आक्रोशली; फुगून, जणू लहान चाकाने, तिने शिंपडले. या रथमार्गावरील ये-जा असतानाही आम्ही जिंकू; प्राप्ती मंगलमय होवो—‘सिन’प्रमाणे समृद्धिदायी, ती विजयप्राप्ती होवो.

Mantra 12

त्वं विश्वस्य जगतश्चक्षुरिन्द्रासि चक्षुषः । वृषा यदाजिं वृषणा सिषाससि चोदयन्वध्रिणा युजा ॥

हे इंद्रा, तू सर्व चल-जगताचा नेत्र आहेस—द्रष्ट्याच्या दृष्टीचाही नेत्र. जेव्हा तू, बलवान वृषभ, त्या समर्थ युगलासह अजी (स्पर्धा) प्रेरित करतोस, युक्त शक्तीने हाकत, तेव्हा आमच्यात विजयकारी गती जागवितोस.