Rig Veda 1.55.6: Mandala 1, Sukta 55, Mantra 6

Sukta 1.55

Devata: Indra

Chandas: Trishtubh (probable; requires metrical verification)

Samhita Patha (Devanagari)

स हि श्रवस्युः सदनानि कृत्रिमा क्ष्मया वृधान ओजसा विनाशयन् । ज्योतींषि कृण्वन्नवृकाणि यज्यवेऽव सुक्रतुः सर्तवा अपः सृजत् ॥

Sanskrit recitationRig Veda 1.55.6

Transliteration

sa hí śravasyúḥ sádanāni kṛtrímā kṣmáyā vṛdhānó ójasā vi-nāśáyan | jyótīṃṣi kṛṇván avṛkā́ṇi yajyavé’va su-krátuḥ sártavā́ ápaḥ sṛ́jat ||

Translation

तोच श्रवस्यु—कीर्तीचा शोधक—आहे; भूमिक्षेत्रावर ओजाने वाढत जाऊन अंधकाराची कृत्रिम आसने नष्ट करतो. यजमानासाठी ज्योती अवध्य करीत, सुक्रतु (श्रेष्ठ संकल्पवान) जलांना प्रवाहात सोडतो—धारांना त्यांच्या मार्गाने धावू देतो.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• सः: he
• सः: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• हि: indeed/for
• हि: —
• Type: Indeclinable
• Root: हि (निपात)

• श्रवस्युः: fame-seeking; desirous of glory
• श्रवस्युः: कर्तृ (सः इति विशेषणम्)
• Type: Adjective/Noun
• Root: श्रवस्यु- (प्रातिपदिक; श्रवस् ‘fame’ + -यु)

• सदनानि: seats/dwellings
• सदनानि: कर्म
• Type: Noun
• Root: सदन- (प्रातिपदिक; √सद् ‘to sit’ > ‘seat, abode’)

• कृत्रिमा: artificial/constructed
• कृत्रिमा: कर्म (विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: कृत्रिम- (प्रातिपदिक; √कृ ‘to make’ > ‘made, artificial’)

• क्ष्मया: with/by the earth; on the ground
• क्ष्मया: करण
• Type: Noun
• Root: क्ष्मा- (प्रातिपदिक)

• वृधानः: growing; waxing
• वृधानः: कर्तृ (सः इति विशेषणम्)
• Type: Participle (Adjectival)
• Root: √वृध् (वर्धने) → वृधान- (शतृ/शानच्-प्रत्यय, वर्तमान कृदन्त)

• ओजसा: with strength/might
• ओजसा: करण
• Type: Noun
• Root: ओजस्- (प्रातिपदिक)

• विनाशयन्: destroying
• विनाशयन्: कर्तृ (सः इति सह)
• Type: Participle (Verbal)
• Root: वि-√नश् (नाशने) → विनाशयन्त् (णिच्-प्रयोग; वर्तमान कृदन्त, शतृ)

• ज्योतींषि: lights; luminaries
• ज्योतींषि: कर्म
• Type: Noun
• Root: ज्योतिस्- (प्रातिपदिक)

• कृण्वन्: making; producing
• कृण्वन्: कर्तृ (सः इति सह)
• Type: Participle (Verbal)
• Root: √कृ (करणे) → कृण्वन्त् (वेदिक वर्तमान कृदन्त; शतृ)

• अवृकाणि: unharmed; uninjured
• अवृकाणि: कर्म (विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: अ-वृक- (प्रातिपदिक; वृक ‘wolf’/‘harm’ → ‘wolf-less, unharmed’)

• यज्यवे: for the worshipper
• यज्यवे: सम्प्रदान
• Type: Noun
• Root: यज्यु- (प्रातिपदिक; √यज् ‘to worship’ > ‘worshipper’)

• अव: down; forth; away (as preverb)
• अव: —
• Type: Indeclinable
• Root: अव (उपसर्ग/अव्यय)

• सुक्रतुः: of good resolve; wise in action
• सुक्रतुः: कर्तृ (सः इति विशेषणम्)
• Type: Adjective/Noun
• Root: सु-क्रतु- (प्रातिपदिक; ‘good purpose/resolve’)

• सर्तवा: to the one who sets in motion/lets flow (i.e., the worshipper as initiator)
• सर्तवा: सम्प्रदान
• Type: Noun/Agent
• Root: √सृ (सरणे) → सर्तृ/सर्तव्- (प्रातिपदिक; ‘one who lets flow/moves’)

• अपः: waters
• अपः: कर्म
• Type: Noun
• Root: अप्- (प्रातिपदिक)

• सृजत्: he released/let flow
• सृजत्: कर्तृ (सः)
• Type: Verb
• Root: √सृज् (सर्गे)