Sukta 55
Sukta 1.55
Indra
Trishtubh (probable; requires metrical verification)
हे सूक्त इंद्राच्या अपरिमित महिमेचे स्तवन करते—इतकी विशाल की स्वर्ग व पृथ्वीही त्याला सामावून घेऊ किंवा मोजू शकत नाहीत—आणि युद्धातील त्याच्या भयानक, तेजस्वी सामर्थ्याचा गौरव करते. वज्र (वज्रायुध) घडवणे व धार लावणे याचा वारंवार उल्लेख येतो; हीच अडथळे नष्ट करणारी निर्णायक शक्ती असून लोकांसाठी बळ, संरक्षण आणि अविनाशी संपत्ती सुनिश्चित करते.
Mantras
Mantra 1
दिवश्चिदस्य वरिमा वि पप्रथ इन्द्रं न मह्ना पृथिवी चन प्रति । भीमस्तुविष्माञ्चर्षणिभ्य आतपः शिशीते वज्रं तेजसे न वंसगः ॥
त्याच्या व्यापकतेने स्वर्गाचे विस्तारही पसरते; पृथ्वीही त्याला महिमेने मोजू शकत नाही. तो भीषण, अतिबलवान, मानव-लोकांवर तापासारखा दाहक होतो; तो तेजासाठी वज्राला धार लावतो—जसा लोहार चमकत्या धारेसाठी धातूला घासून धार देतो.
Mantra 2
सो अर्णवो न नद्यः समुद्रियः प्रति गृभ्णाति विश्रिता वरीमभिः । इन्द्रः सोमस्य पीतये वृषायते सनात्स युध्म ओजसा पनस्यते ॥
जसा समुद्र नद्यांना स्वीकारतो, तसा तो आपल्या विशालतेने पसरलेल्या प्रवाहांना स्वतःमध्ये गोळा करतो. इंद्र सोमपानासाठी वृषभासारखा प्रबळ होतो; प्राचीन काळापासून तो युध्म (योद्धा) ओजाने आनंदित होतो—आनंद जिंकून देणाऱ्या त्या शक्तीने तो अधिक वाढतो.
Mantra 3
त्वं तमिन्द्र पर्वतं न भोजसे महो नृम्णस्य धर्मणामिरज्यसि । प्र वीर्येण देवताति चेकिते विश्वस्मा उग्रः कर्मणे पुरोहितः ॥
हे इंद्रा! खाऊन-खाऊन झिजणाऱ्या पर्वतासारखा तू क्षीण होत नाहीस; वीरबलाच्या महान् धर्मांत तू तेजाने प्रकट होतोस. तुझ्या पराक्रमाने देवकार्य स्पष्ट होते; प्रत्येक कर्मासाठी तू अग्रभागी उभा—उग्र पुरोहित, श्रमाला विजयाकडे नेणारा—आहेस।
Mantra 4
स इद्वने नमस्युभिर्वचस्यते चारु जनेषु प्रब्रुवाण इन्द्रियम् । वृषा छन्दुर्भवति हर्यतो वृषा क्षेमेण धेनां मघवा यदिन्वति ॥
तो वनप्रदेशात नमस्यु जनांच्या स्तुतिवाणीने व्यक्त होतो; मनुष्यांमध्ये तो आपले इंद्रिय-बल रम्य रीतीने उद्घोषित करतो. वृषभासारखा, तो आकांक्षिणाऱ्यांसाठी हर्षदायक छंद/आनंद होतो; आणि वृषभासारखाच, मघवा, जेव्हा तो प्रेरित करतो, तेव्हा क्षेमाने समृद्धीची धेनू हाकतो—पोषक रस पिळून काढीत।
Mantra 5
स इन्महानि समिथानि मज्मना कृणोति युध्म ओजसा जनेभ्यः । अधा चन श्रद्दधति त्विषीमत इन्द्राय वज्रं निघनिघ्नते वधम् ॥
तो योद्धा, आपल्या महिमा/परिपूर्णतेने, आपल्या ओजाने, जनांसाठी महान् संग्राम घडवतो व सिद्ध करतो. मग ते तेजस्वीवर श्रद्धा ठेवतात; इंद्रासाठी ते वज्र ठोकत-ठोकत घडवतात—आघातावर आघात करीत, अडथळ्याच्या वधासाठी वध-शक्तीला आकार देतात।
Mantra 6
स हि श्रवस्युः सदनानि कृत्रिमा क्ष्मया वृधान ओजसा विनाशयन् । ज्योतींषि कृण्वन्नवृकाणि यज्यवेऽव सुक्रतुः सर्तवा अपः सृजत् ॥
तोच श्रवस्यु—कीर्तीचा शोधक—आहे; भूमिक्षेत्रावर ओजाने वाढत जाऊन अंधकाराची कृत्रिम आसने नष्ट करतो. यजमानासाठी ज्योती अवध्य करीत, सुक्रतु (श्रेष्ठ संकल्पवान) जलांना प्रवाहात सोडतो—धारांना त्यांच्या मार्गाने धावू देतो.
Mantra 7
दानाय मनः सोमपावन्नस्तु तेऽर्वाञ्चा हरी वन्दनश्रुदा कृधि । यमिष्ठासः सारथयो य इन्द्र ते न त्वा केता आ दभ्नुवन्ति भूर्णयः ॥
हे सोमपावन्! दानासाठी तुझे मन प्रवृत्त होवो; आमची वंदना ऐकणारे तुझे दोन्ही हरि (तांबूस अश्व) जवळ आण. हे इंद्रा! तुझे जे सारथी अत्यंत संयमी व निश्चित आहेत, त्यांना हे फिरते आवेग फसवू शकत नाहीत; कोणतेही केतु (मिथ्या बोध) तुला ठगू शकत नाहीत.
Mantra 8
अप्रक्षितं वसु बिभर्षि हस्तयोरषाळ्हं सहस्तन्वि श्रुतो दधे । आवृतासोऽवतासो न कर्तृभिस्तनूषु ते क्रतव इन्द्र भूरयः ॥
तू आपल्या दोन्ही हातांत अक्षय वसु धारण करतोस; आपल्या तनूमध्ये अजेय सहस् (बल)—श्रुत (प्रसिद्ध) रूपाने—स्थापित ठेवतोस. हे इंद्रा! तुझ्यात अनेक क्रतु (संकल्प-कार्यशक्ती) आहेत—स्वतः आवृत, स्वतः अवत; मानवी कर्त्यांनी घडविलेल्या नाहीत.
Inside Sukta 55
How it unfolds
- Where it opens
Indra’s immensity is proclaimed—he outspreads even heaven’s vastness, and earth cannot measure his greatness.
- Development
The hymn builds Indra as the burning, formidable power among humans, with the vajra repeatedly envisioned as forged/sharpened for luminous decisive action.
- Climax
Indra’s warrior efficacy peaks: he accomplishes great battles, and the thunderbolt is hammered out again and again as the slaying force against obstruction.
- Where it settles
The hymn settles into assurance: Indra holds imperishable wealth and unconquerable strength, and within him dwell many self-guarded powers not made by human hands.
The deity: Indra
- In the VedaIndra is portrayed as the irresistible, fearsome, all-surpassing hero whose radiance burns across the human world and whose vajra is honed to a blazing edge. He is the champion of the peoples, the breaker of resistance, and the bearer of imperishable riches and unconquerable strength.
- Cosmic functionHe upholds order by shattering obstructions (vṛtra-like forces), releasing energies needed for life and victory, and empowering communities through strength, protection, and abundance.
- Inner significanceIndra symbolizes the awakened will and luminous force that breaks inner inertia—fear, doubt, and limitation—by concentrating power (ojas) into a decisive act (vajra) of clarity and courage.
The seer
- Gautama Rāhūgaṇa (probable attribution)Gautama gotra (Rāhūgaṇa branch) · Early Mandala-1 seer associated with vigorous Indra-stutis that stress Indra’s cosmic vastness, martial might, and the vajra as the instrument of victory over obstruction.
Famous verses
दिवश्चिदस्य वरिमा वि पप्रथ इन्द्रं न मह्ना पृथिवी चन प्रति । भीमस्तुविष्माञ्चर्षणिभ्य आतपः शिशीते वज्रं तेजसे न वंसगः ॥स इन्महानि समिथानि मज्मना कृणोति युध्म ओजसा जनेभ्यः । अधा चन श्रद्दधति त्विषीमत इन्द्राय वज्रं निघनिघ्नते वधम् ॥अप्रक्षितं वसु बिभर्षि हस्तयोरषाळ्हं सहस्तन्वि श्रुतो दधे । आवृतासोऽवतासो न कर्तृभिस्तनूषु ते क्रतव इन्द्र भूरयः ॥Attributes of the deity
- Immeasurable vastness (beyond heaven and earth)
- Terrifying, overwhelming force
- Radiant brilliance (tviṣ)
- Vajra-wielder and obstruction-slayer
- Warrior-leader who wins great battles
- Giver of undiminishing wealth
- Many inner powers/wills (kratavaḥ) not fashioned by human agency
Also by this seer
- Indra hymns in Rigveda Mandala 1 traditionally grouped with Gautama/Rāhūgaṇa attributions (exact verse-level assignments vary by recension and anukramaṇī traditions).
- Participation in the broader Gautama seer corpus of Mandala 1, noted for robust praise-poetry and battle imagery.
The rite, step by step
- Prepare the sacred fire(s) and seat the rite with opening invocations.
- Press and purify Soma (where applicable), or consecrate substitute offerings in non-Soma contexts.
- Recite the sukta as stotra/śastra-style praise, emphasizing Indra’s vastness and vajra-power.
- Offer oblations while invoking Indra’s ojas (strength) for victory and protection.
- Conclude with petitions for wealth, unconquerable force, and guarded inner resolve (kratavaḥ).
Offerings
- Soma (primary, in Soma rites)
- Ghee (ājya) into Agni as the carrier to Indra
- Grain-cakes/oblations (puroḍāśa) where prescribed
- Libations and food offerings consistent with Indra worship
Frequently Asked Questions
It praises Indra as immeasurably great and overwhelmingly powerful, focusing on his vajra (thunderbolt) as the force that destroys obstacles and brings victory and strength.
The imagery presents Indra’s power as something concentrated into a decisive weapon—like a smith honing metal—symbolizing focused strength and radiant clarity that can break resistance.
It seeks protection, success in great struggles, and “undiminishing wealth,” along with unconquerable strength and inner resolve safeguarded within Indra’s own powers.
Ask anything about Sukta 55 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
