
Sukta 1.187
A mighty upholder of dharma (likely Indra or a related heroic power; identification requires full hymn context beyond 1.187.1)
Gayatri/Anuṣṭubh uncertain (meter requires syllable verification; short verse suggests non-Trishtubh)
हा सूक्त सोमाची स्तुती करतो—पवित्र “पेय” (पितु) म्हणून, जो दैवी संकल्प दृढ करतो, देवांना बळ देतो आणि वृत्र/अहि यांनी प्रतीकित केलेल्या अडथळ्यावर विजय मिळविण्याची शक्ती प्रदान करतो. यात सोमाची यज्ञीय ओळख (पिळून काढलेला, अर्पित केलेला, आणि सधमादात सामायिक करून घेतलेला) तसेच त्याची विश्वात्मक भूमिका एकत्र येते: धर्म/ऋताची पुनर्स्थापना करणे आणि देव व उपासक—दोघांसाठीही शक्ती व प्रकाश मुक्त करणे.
Mantra 1
पितुं नु स्तोषं महो धर्माणं तविषीम् । यस्य त्रितो व्योजसा वृत्रं विपर्वमर्दयत् ॥
आता मी त्या महाबलवानाची स्तुती करीन—महाधर्माचा धारक, पराक्रमशक्तीचे स्वरूप—ज्याच्या विस्तीर्ण बळाने त्रिताने वृत्राला सांधा-सांधा (जोड-जोड) करून चिरडून टाकले.
Mantra 2
स्वादो पितो मधो पितो वयं त्वा ववृमहे । अस्माकमविता भव ॥
हे स्वादु पितो, हे मधुर पितो—आम्ही तुलाच वरण करतो, तुझ्याकडेच वळतो. आमचा रक्षक व अंतःसत्त्वाचा धारक हो.
Mantra 3
उप नः पितवा चर शिवः शिवाभिरूतिभिः । मयोभुरद्विषेण्यः सखा सुशेवो अद्वयाः ॥
हे पितवा, आमच्या जवळ ये; शिव होऊन, शिव सहाय्यांसह विचर. मयोभू, अद्विषेण्य, प्रवासाचा सखा—सुशेव, अद्वय—आमच्याजवळ येऊन राहा.
Mantra 4
तव त्ये पितो रसा रजांस्यनु विष्ठिताः । दिवि वाता इव श्रिताः ॥
हे पितो, तुझे ते रस-तत्त्व प्रदेशांमध्ये सर्वत्र पसरून स्थित आहेत; ते दिव्यात प्रतिष्ठित आहेत—वाऱ्यांसारखे व्याप्त होऊन धारण करतात.
Mantra 5
तव त्ये पितो ददतस्तव स्वादिष्ठ ते पितो । प्र स्वाद्मानो रसानां तुविग्रीवा इवेरते ॥
हे पितो (पेय), ते दाते तुझेच आहेत; हे परम-मधुर पितो, तूही तुझाच आहेस. रसांच्या मधुरता पुढे उसळून धावतात—जणू बलवान्-ग्रीवा असलेले, जोराने ढकलत पुढे सरकतात.
Mantra 6
त्वे पितो महानां देवानां मनो हितम् । अकारि चारु केतुना तवाहिमवसावधीत् ॥
हे पितो, तुझ्यात महान देवांचे मन योग्य स्थानी स्थिर झाले आहे. सुंदर केतु (प्रकाश-चिन्ह) याने ते प्रकट केले गेले आहे; तुझ्या सहाय्याने अडथळा आणणारा सर्प ‘अहि’ घावाने पाडला जातो.
Mantra 7
यददो पितो अजगन्विवस्व पर्वतानाम् । अत्रा चिन्नो मधो पितोऽरं भक्षाय गम्याः ॥
जेव्हा तिथे, हे पितो, तू विवस्वानासारखा दीप्त होऊन पर्वतांमधून पुढे निघालास, तेव्हा इथेही, हे मधुमय पितो, आमच्या भक्षण व आत्मसात् करण्यासाठी तू सहज प्राप्त होण्याजोगा आहेस.
Mantra 8
यदपामोषधीनां परिंशमारिशामहे । वातापे पीव इद्भव ॥
जेव्हा आम्ही जलांचा व औषधींचा अंश एकत्र मिसळतो, तेव्हा, हे वातापे (वायुतप्त), तू आमच्या अंतरी निश्चयच पुष्ट, पोषक व समृद्ध हो.
Mantra 9
यत्ते सोम गवाशिरो यवाशिरो भजामहे । वातापे पीव इद्भव ॥
हे सोम, जेव्हा आम्ही तुझ्या गवाशिर (गो-सार) व यवाशिर (यव-सार) या मिश्रणाचा भाग घेऊन सेवन करतो, तेव्हा, हे वातापे (वायुतप्त), तू निश्चयच प्रचुर व पोषणकारी हो.
Mantra 10
करम्भ ओषधे भव पीवो वृक्क उदारथिः । वातापे पीव इद्भव ॥
हे औषधे, करम्भ हो—पुष्ट हो, बलवर्धक हो, व्यापक आधार देणारी हो. हे वातापे (वायुतप्त), तू निश्चयच प्रचुर व पोषणकारी हो.
Mantra 11
तं त्वा वयं पितो वचोभिर्गावो न हव्या सुषूदिम । देवेभ्यस्त्वा सधमादमस्मभ्यं त्वा सधमादम् ॥
हे पितो (सोम-पेय)! आम्ही वचोभिर् तुला पिळून-दाबून प्रज्वलित करतो, जसे गायी हव्याकडे धावतात. देवांसाठी तुला सधमाद (सह-आनंद) हेतु सिद्ध करतो; आमच्यासाठीही तुला सधमाद हेतु सिद्ध करतो.
The hymn primarily addresses Soma, called “pitu” (the Drink). Soma is praised as a power that supports dharma/ṛta and helps defeat obstruction symbolized by Vṛtra or Ahi.
In Vedic thought Soma empowers the gods—especially the heroic force that overcomes blockage. So the Vṛtra/Ahi motif shows Soma’s role in turning sacred offering into victorious strength and release.
Offer and cultivate Soma-like clarity: a purified, luminous energy that steadies the mind, strengthens resolve, and helps remove inner and outer obstacles, concluding in shared well-being (sadhamāda).
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.