Sukta 188
Sukta 1.188
Agastya (traditionally associated with RV 1.188 in Anukramaṇī lists)
Agni (primary); also functions as divine messenger to all Devatās
Triṣṭubh (common for RV 1.188; verse-length supports triṣṭubh cadence)
हे सूक्त मध्यलोकात तेजस्वी राजा म्हणून अग्नीला प्रज्वलित करते आणि सर्व देवतांकडे हवि नेणारा प्रेरित दूत म्हणून त्याचे आवाहन करते. विशेषतः उषा-शक्तींना क्रमाने आमंत्रित करून, यज्ञातील ऋत (योग्य व्यवस्था/नियम), वैभव आणि यशस्वी “स्वाहा”-कर्म यांची कामना करते—ज्यात अग्नी देवगणाचा अग्रणी नेता म्हणून उजळून निघतो.
Mantras
Mantra 1
समिद्धो अद्य राजसि देवो देवैः सहस्रजित् । दूतो हव्या कविर्वह ॥
आज प्रज्वलित होऊन तू रजस् (दीप्तिमय विस्तार) मध्ये राज्य करतोस—देव, देवांसह, सहस्रजित्। दूत व कवि होऊन आमच्या हव्या वहा—आहुती घेऊन जा.
Mantra 2
तनूनपादृतं यते मध्वा यज्ञः समज्यते । दधत्सहस्रिणीरिषः ॥
हे तनूनपात्! ऋत (सत्य-नियम) मार्गाने जाताना यज्ञ मधुने अभिषिक्त होतो; तो सहस्रिणी इषः—हजारपटी प्रेरक पोषण-शक्ती—धारण करतो.
Mantra 3
आजुह्वानो न ईड्यो देवाँ आ वक्षि यज्ञियान् । अग्ने सहस्रसा असि ॥
सतत आह्वान करणाऱ्या, आमच्या स्तुत्य, यज्ञास योग्य देवांना आमच्याकडे आण. हे अग्ने, तू ‘सहस्र-दा’—हजारो लाभांचा दाता आहेस.
Mantra 4
प्राचीनं बर्हिरोजसा सहस्रवीरमस्तृणन् । यत्रादित्या विराजथ ॥
त्यांनी पूर्वाभिमुख पवित्र ‘बर्हि’ (कुशासन) बलाने पसरले—सहस्र वीर्यांनी समृद्ध—जिथे आदित्य व्यापक अधिराज्यात विराजमान होतात.
Mantra 5
विराट् सम्राड्विभ्वीः प्रभ्वीर्बह्वीश्च भूयसीश्च याः । दुरो घृतान्यक्षरन् ॥
‘विराट्’, ‘सम्राट्’—‘विभ्वी’, ‘प्रभ्वी’—अनेक आणि अधिकाधिक—या शक्ती आहेत; त्यांच्या द्वारांतून ‘घृत’ (तेजस्वी रस) धारांनी वाहून येते.
Mantra 6
सुरुक्मे हि सुपेशसाधि श्रिया विराजतः । उषासावेह सीदताम् ॥
सुवर्णकांत, सुस्वरूप, श्रीने तेजस्वी—हे उषा-युगला, येथे येऊन आसन धरा. प्रकाशमय गती आमच्या कर्मात स्थिर होवोत आणि ते सौभाग्य-प्रकाशाने उजळो.
Mantra 7
प्रथमा हि सुवाचसा होतारा दैव्या कवी । यज्ञं नो यक्षतामिमम् ॥
अग्रस्थानी तेच—सुवाणीचे, दैवी कवी-होतृ-युगल; त्यांनी आमच्यासाठी हा यज्ञ यजावा. प्रेरित वाणी अंतःकर्म यथाविधि साधो आणि त्याला सिद्धीपर्यंत नेवो.
Mantra 8
भारतीळे सरस्वति या वः सर्वा उपब्रुवे । ता नश्चोदयत श्रिये ॥
हे भारती, हे इळा, हे सरस्वती—मी तुमच्यापाशी ज्या-ज्या प्रेरणाशक्तींना आवाहन करतो, त्या आम्हाला श्री-वैभवाकडे प्रवृत्त करो. ऋताच्या आनंदात आमचे मन आणि वाणी यांना योग्य रीतीने चालना द्या.
Mantra 9
त्वष्टा रूपाणि हि प्रभुः पशून्विश्वान्त्समानजे । तेषां नः स्फातिमा यज ॥
त्वष्टा खरोखरच रूपांचा प्रभु आहे; तो सर्व पशूंना/सर्व शक्तींना एकत्र करून जोडतो. त्यांच्या आमच्यासाठी स्फीतीसाठी आम्ही यजन करू—आम्हांला वाढ, विस्तार व पूर्णता लाभो.
Mantra 10
उप त्मन्या वनस्पते पाथो देवेभ्यः सृज । अग्निर्हव्यानि सिष्वदत् ॥
हे वनस्पते, आपल्या स्वप्रेरणेने देवांसाठी मार्ग प्रवाहित कर. अग्नी हव्यांना निनादित करो—अर्पित शक्ती देवशक्तींना योग्य मार्गाने पोहोचोत.
Mantra 11
पुरोगा अग्निर्देवानां गायत्रेण समज्यते । स्वाहाकृतीषु रोचते ॥
पुरोगामी अग्नी—देवांचा अग्रणी—गायत्रीने सम्यक् अभिषिक्त होऊन समज्यते। ‘स्वाहा’कृतींमध्ये तो तेजस्वी होतो.
Frequently Asked Questions
It kindles Agni as the radiant leader and asks him to carry the offerings to all the gods, making the sacrifice effective and luminous.
Dawn represents auspicious beginning and illumination; inviting Uṣas helps the rite “sit” firmly in clarity, beauty, and fortunate light as Agni conducts the offering.
It is the ritual utterance that completes an offering; the hymn says Agni shines in these svāhā-acts, meaning the inner and outer sacrifice becomes truly accomplished.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.