
Sukta 1.149
हा संक्षिप्त सूक्त अग्नीची स्तुती करतो—तो समृद्धीचा अधिपती आहे; सोम पिळला की तो धन-वैभवाच्या आसनावर येतो; त्याची तेजस्वी शक्ती प्रज्वलित होऊन अस्तित्वाच्या दृढ दुर्गाला “उघडते”. अग्नीला अश्वासारखा वेगवान, सूर्याप्रमाणे प्रकाशमान, आणि द्विजन्मा होतृ म्हणून गौरविले आहे—जो उदार यजमानाला इच्छित धन व कीर्ती वितरित करतो.
Mantra 1
महः स राय एषते पतिर्दन्निन इनस्य वसुनः पद आ । उप ध्रजन्तमद्रयो विधन्नित् ॥
तो स्वामी महान् ऐश्वर्य—आध्यात्मिक धनसमृद्धी—याकडे धाव घेतो; तो बलवान् वसु (धन) यांच्या पद-आसनापाशी येतो. तो झळकत असता त्याच्या जवळ अध्रि (सोम-दळणाचे दगड) आघात करतात—आणि तो यज्ञाची शक्ती जागवितो.
Mantra 2
स यो वृषा नरां न रोदस्योः श्रवोभिरस्ति जीवपीतसर्गः । प्र यः सस्राणः शिश्रीत योनौ ॥
जो वृषभ आहे—दोन्ही लोकांत पुरुषार्थी—तो दीप्त श्रवस् (यश) यांच्या शक्तींनी स्थित आहे; तो जीवन-पेयाच्या प्रवाहाचा दाता आहे. जो प्रवाहासारखा वाहत, योनि-आश्रयात स्थिर झाला आहे.
Mantra 3
आ यः पुरं नार्मिणीमदीदेदत्यः कविर्नभन्यो नार्वा । सूरो न रुरुक्वाञ्छतात्मा ॥
जो सुदृढ पुर (दुर्ग) प्रज्वलित करतो; तो अश्वासारखा, कवी-ऋषी, नभोप्रदेशात गतिमान, न बुडणारा. सूर्याप्रमाणे दाहक तेजाने, शत-आत्मा—तो अस्तित्वाच्या दुर्गाला प्रकाशात जागवितो.
Mantra 4
अभि द्विजन्मा त्री रोचनानि विश्वा रजांसि शुशुचानो अस्थात् । होता यजिष्ठो अपां सधस्थे ॥
द्विजन्मा अग्नी, अधिकाधिक तेजस्वी होत, तीन रोचन—प्रकाशलोक—आणि सर्व रजांसि, सर्व जगतांना आलिंगन करून स्थिर झाला. यज्ञाचा अतिश्रेष्ठ होता होऊन तो अपां सधस्थ—जलतत्त्वाचे सामायिक आसन, आपल्या गहन पायाभूत अधिष्ठान—यांत प्रतिष्ठित आहे.
Mantra 5
अयं स होता यो द्विजन्मा विश्वा दधे वार्याणि श्रवस्या । मर्तो यो अस्मै सुतुको ददाश ॥
हाच तो होता—द्विजन्मा—जो विश्वातील सर्व वरणीय धन आणि श्रवस्य—कीर्ती घडविणाऱ्या शक्ती—धारण करतो. जो मर्त्य आनंदाने, स्वेच्छेने त्याला सु-तुक अर्पितो, त्यास तो परिपूर्णतेने प्रत्युत्तर देतो.
Agni, the Vedic Fire—invoking priest (Hotṛ) and divine messenger who carries offerings and awakens light and power.
The pressing-stones (adrayaḥ) signal the Soma-pressing rite; their sound marks the ritual moment when Agni is invited to energize and accept the offering.
It points to Agni’s repeated birth: kindled again in the ritual fire and also born in the cosmic order—symbolically, the inner flame reawakened in the practitioner.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.