Rig Veda 1.113.1: Mandala 1, Sukta 113, Mantra 1

Sukta 1.113

Rishi: Kutsa Āṅgirasa (traditional ascription for RV 1.113 in many recensions)

Devata: Uṣas (Dawn)

Chandas: Gāyatrī (RV 1.113 is predominantly Gāyatrī)

Samhita Patha (Devanagari)

इदं श्रेष्ठं ज्योतिषां ज्योतिरागाच्चित्रः प्रकेतो अजनिष्ट विभ्वा । यथा प्रसूता सवितुः सवायँ एवा रात्र्युषसे योनिमारैक् ॥

Recitation with translationRig Veda 1.113.1

Transliteration

idáṃ śréṣṭhaṃ jyótiṣāṃ jyótir ā́gāc citráḥ prá-keto ajaniṣṭa ví-bhvā | yáthā prá-sūtā savitúḥ savā́yaṃ evā́ rā́try uṣáse yónim ā́raik ||

Translation

ही ज्योतींची ज्योति—परम श्रेष्ठ प्रकाश—आली आहे; तो अद्भुत, स्पष्ट-प्रज्ञ, व्यापक (विभ्वा) जन्मला आहे. जसा सवितृच्या ‘सव’ (प्रेरणा)साठी प्रसूता होते, तशी रात्र उषेला आपली योनि (गर्भ) अर्पण करून गेली.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• इदम्: this
• इदम्: Karma
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• श्रेष्ठम्: best, most excellent
• श्रेष्ठम्: Karma
• Type: Adjective
• Root: श्रेष्ठ (प्रातिपदिक; श्रे/श्री-धातु से ‘श्रेष्ठ’)

• ज्योतिषाम्: of lights
• ज्योतिषाम्: Sambandha (genitive)
• Type: Noun
• Root: ज्योतिस् (प्रातिपदिक)

• ज्योतिः: a light
• ज्योतिः: Kartā
• Type: Noun
• Root: ज्योतिस् (प्रातिपदिक)

• आगात्: came, has come
• आगात्: Kriyā
• Type: Verb
• Root: √गम् (गच्छति) उपसर्ग: आ-

• चित्रः: bright, wondrous
• चित्रः: Kartā (as qualifier)
• Type: Adjective
• Root: चित्र (प्रातिपदिक)

• प्रकेतः: the one of clear sign/manifestation (dawn)
• प्रकेतः: Kartā
• Type: Noun/Adjective
• Root: प्रकेत (प्रातिपदिक)

• अजनिष्ट: was born, arose
• अजनिष्ट: Kriyā
• Type: Verb
• Root: √जन् (जनते/जनति)

• विभ्वा: all-pervading, mighty
• विभ्वा: Kartā (as qualifier)
• Type: Adjective
• Root: विभ्वन्/विभ्व (प्रातिपदिक)

• यथा: as, just as
• यथा: Sambandha (comparative marker)
• Type: Indeclinable
• Root: यथा (अव्यय)

• प्रसूता: having brought forth, having given birth
• प्रसूता: Kartā
• Type: Participle (Adjective)
• Root: प्र-√सू (सूते) → प्रसूत (कृदन्त)

• सवितुः: of Savitṛ (the impeller)
• सवितुः: Sambandha (genitive)
• Type: Noun
• Root: सवितृ (प्रातिपदिक)

• सवायम्: the impelling/quickening (impulse)
• सवायम्: Karma
• Type: Noun
• Root: सव (प्रातिपदिक)

• एव: just so, indeed
• एव: Sambandha (emphasis)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)

• रात्रि: night
• रात्रि: Kartā
• Type: Noun
• Root: रात्रि (प्रातिपदिक)

• उषसे: to Dawn (Uṣas)
• उषसे: Sampradāna
• Type: Noun
• Root: उषस् (प्रातिपदिक)

• योनिम्: womb, resting-place, source
• योनिम्: Karma
• Type: Noun
• Root: योनि (प्रातिपदिक)

• आरैक्: left, yielded (it)
• आरैक्: Kriyā
• Type: Verb
• Root: आ-√रिच्/√रेच् (Vedic: ‘to leave, relinquish, yield’; perfect-like injunctive/aorist form)