Sukta 11
Sukta 1.11
Traditionally: Madhucchandas Vaiśvāmitra for RV 1.11
Indra
Triṣṭubh (RV 1.11 is predominantly Triṣṭubh)
ऋग्वेद १.११ हे एक संक्षिप्त त्रिष्टुभ् सूक्त असून, स्तुतीद्वारे इंद्राची महिमा वाढवते आणि त्याच्या निर्णायक वीरकृत्यांचे स्मरण करते—विशेषतः वलाच्या गुहेचे उघडणे आणि तेजस्वी “गायी” (किरणे/संपत्ती) मुक्त करणे. हे इंद्राची विजयशक्ती, संरक्षण आणि विपुल दाने यांची याचना करते, तसेच सत्यबुद्धी उपासकांनी आवाहन केल्यास त्याची उदारता सर्व मोजणीपलीकडे आहे, असे प्रतिपादन करते.
Mantras
Mantra 1
इन्द्रं विश्वा अवीवृधन्त्समुद्रव्यचसं गिरः । रथीतमं रथीनां वाजानां सत्पतिं पतिम् ॥
समुद्रासारखा व्यापक, सर्वत्र पसरलेल्या इंद्राला सर्व स्तुतिगीते वाढवितात. तो रथींमध्ये परम रथी; वाज (बल-समृद्धी) यांचा अधिपती; ऋताचे अनुयायी सत्-जनांचा नेता—स्वामी आहे.
Mantra 2
सख्ये त इन्द्र वाजिनो मा भेम शवसस्पते । त्वामभि प्र णोनुमो जेतारमपराजितम् ॥
हे इंद्रा, वाजिनो (बल-समृद्धी इच्छिणारे) आम्ही तुझ्या सख्यात भय मानत नाही, हे शवसस्-पते (पराक्रमाचा स्वामी)। आम्ही तुला हाक देत पुढे सरकतो—अपराजित जेत्याकडे.
Mantra 3
पूर्वीरिन्द्रस्य रातयो न वि दस्यन्त्यूतयः । यदी वाजस्य गोमतः स्तोतृभ्यो मंहते मघम् ॥
इंद्राची प्राचीन दाने आणि त्याच्या ऊतया (सहाय्ये) कधीही चुकत नाहीत. तो स्तोतृांना गोमत् वाज (किरण-समृद्ध बल) युक्त मघ (दान-वैभव) देतो, तेव्हा ती महान् समृद्धी ठरते.
Mantra 4
पुरां भिन्दुर्युवा कविरमितौजा अजायत । इन्द्रो विश्वस्य कर्मणो धर्ता वज्री पुरुष्टुतः ॥
किल्ले भेदणारा, युवा कवी, अपरिमित ओजाचा जन्मला—इंद्र; सर्व कर्मांचा धारक, वज्रधारी, अनेक साधकांनी स्तुत केलेला.
Mantra 5
त्वं वलस्य गोमतोऽपावरद्रिवो बिलम् । त्वां देवा अबिभ्युषस्तुज्यमानास आविषुः ॥
हे अद्रिवः (शिला-धारी), तू वलाच्या गोमय (किरणसमृद्ध) गुहेचे द्वार उघडलेस; भयभीत व दबलेले देव तुला प्रकट रूपाने पुढे आणू लागले.
Mantra 6
तवाहं शूर रातिभिः प्रत्यायं सिन्धुमावदन् । उपातिष्ठन्त गिर्वणो विदुष्टे तस्य कारवः ॥
हे शूर, तुझ्या रातीभिः (दानांनी) मी पुन्हा प्रवाही सिंधूकडे परत आलो आणि ते जाहीर केले; हे गिर्वणः (स्तुती-प्रिय), गायक तुझ्या जवळ उभे राहिले—कर्माचे कर्ते तुझी ती शक्ती जाणतात.
Mantra 7
मायाभिरिन्द्र मायिनं त्वं शुष्णमवातिरः । विदुष्टे तस्य मेधिरास्तेषां श्रवांस्युत्तिर ॥
हे इंद्रा! आपल्या मायांनी—दिव्य कौशल्य-शक्तींनी—तू मायावी शुष्णाला पाडलेस. तुझे ते कर्म मेधावी जन जाणतात; त्यांच्या श्रवणाला (श्रवस्) उन्नत कर—त्यांची प्रेरित कीर्ती व ग्रहण-शक्ती उचलून वाढव.
Mantra 8
इन्द्रमीशानमोजसाभि स्तोमा अनूषत । सहस्रं यस्य रातय उत वा सन्ति भूयसीः ॥
बलाचा ईश्वर इंद्र याच्याकडे स्तोत्रे निनादली आहेत. ज्याची दाने सहस्र आहेत—आणि खरे तर ती अधिकच; त्याची कृपा मोजणीपलीकडे ओसंडून वाहते.
Frequently Asked Questions
It says that inspired hymns strengthen Indra, the great victorious power, and it asks him to protect and bless the worshippers with success and abundance.
Vala’s cave is a symbol of obstruction; when Indra opens it, the ‘cows’ (often understood as rays of light or wealth) are released—meaning prosperity and clarity return.
It can be recited as an Indra-stotra during a fire offering or personal prayer when seeking courage, obstacle-removal, protection, and strength to act rightly.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.