
Sukta 1.101
Kutsa Āṅgirasa (traditional attribution for RV 1.94–1.115 includes Kutsa; RV 1.101 is commonly assigned to Kutsa Āṅgirasa in Anukramaṇī)
Indra (Marutvant Indra: Indra in companionship with the Maruts)
Triṣṭubh (11-syllable pādas; standard for many Indra hymns)
कुत्स आंगिरसाचा हा त्रिष्टुभ् सूक्त ‘मरुतांसह’ इंद्राचे आवाहन करतो—आनंददायी, रणविजयी शक्ती म्हणून, जो अंधार व अडथळे फोडून वाज (विजयी समृद्धी) प्रदान करतो. कवी प्रत्येक अवस्थेत—वीर-प्रगती, भय, प्रयत्न आणि विजय—इंद्राची सख्यता/सहचर्य मागतो, जेणेकरून गायक बाह्य स्पर्धेत आणि अंतःसंघर्षातही जिंकतील. शेवटी प्रार्थना विश्वधारण करणाऱ्या आधार-वर्तुळापर्यंत विस्तारते: मित्र-वरुण, अदिती, सिंधु, पृथ्वी आणि द्यौ (स्वर्ग/आकाश).
Mantra 1
प्र मन्दिने पितुमदर्चता वचो यः कृष्णगर्भा निरहन्नृजिश्वना । अवस्यवो वृषणं वज्रदक्षिणं मरुत्वन्तं सख्याय हवामहे ॥
आनंद-दीप्त (मन्दिन) वाणी, पोषणरसाने समृद्ध, त्याच्यासाठी प्रवाहित करा—ज्याने ऋजिश्वन् (सरळ-गामी बल) याने गर्भित कृष्णता (अंधार) बाहेर काढून घाव घातला. खरी मदत मागत आम्ही, मरुतांसह, वज्र-दक्षिण (उजव्या हातात वज्र धारण करणारा) त्या वृषभ इंद्राला सख्यासाठी आवाहन करतो.
Mantra 2
यो व्यंसं जाहृषाणेन मन्युना यः शम्बरं यो अहन्पिप्रुमव्रतम् । इन्द्रो यः शुष्णमशुषं न्यावृणङ्मरुत्वन्तं सख्याय हवामहे ॥
जो हर्षित क्रोध (मन्यु) घेऊन व्यंसाचा संहार करणारा, जो शंबराला पाडणारा, जो अव्रत (व्रतहीन) पिप्रूचा वध करणारा आहे; जो शुष्ण—दुष्काळरूप, अडविणारी शक्ती—यास बांधून रोखतो—अशा मरुत्वान् इंद्राला आम्ही सख्यभावासाठी आवाहन करतो.
Mantra 3
यस्य द्यावापृथिवी पौंस्यं महद्यस्य व्रते वरुणो यस्य सूर्यः । यस्येन्द्रस्य सिन्धवः सश्चति व्रतं मरुत्वन्तं सख्याय हवामहे ॥
ज्याचे महान् पौरुष द्यावा-पृथिवीला धारण करते; ज्याच्या व्रतात वरुणही चालतो, सूर्यही चालतो; ज्याच्या इंद्राच्या व्रताचे अनुसरण करून सिंधवः (नद्या) प्रवाहित होतात—अशा मरुत्वान् इंद्राला आम्ही सख्यभावासाठी आवाहन करतो.
Mantra 4
यो अश्वानां यो गवां गोपतिर्वशी य आरितः कर्मणिकर्मणि स्थिरः । वीळोश्चिदिन्द्रो यो असुन्वतो वधो मरुत्वन्तं सख्याय हवामहे ॥
जो अश्वांचा स्वामी, जो गायींचा स्वामी—गोपति, वशी—आहे; जो प्रत्येक कर्मात स्थिर, यथायोग्य रीतीने स्थापित आहे; जो सोम न पिळणाऱ्या (असुन्वत्) जनांचाही वध करणारा इंद्र आहे—अशा मरुत्वान् इंद्राला आम्ही सख्यभावासाठी आवाहन करतो.
Mantra 5
यो विश्वस्य जगतः प्राणतस्पतिर्यो ब्रह्मणे प्रथमो गा अविन्दत् । इन्द्रो यो दस्यूँरधराँ अवातिरन्मरुत्वन्तं सख्याय हवामहे ॥
जो सर्व जगातील चालणाऱ्या व प्राण धारण करणाऱ्या सर्वांचा अधिपती आहे; ज्याने ब्रह्म (वाणी/मंत्र) साधकासाठी प्रथमच गायी (किरणें) शोधून काढल्या—तोच इंद्र, ज्याने दस्यूंना अधः अंधारात पाडले; मरुतांसह त्या इंद्राला आम्ही सख्यभावासाठी आवाहन करतो.
Mantra 6
यः शूरेभिर्हव्यो यश्च भीरुभिर्यो धावद्भिर्हूयते यश्च जिग्युभिः । इन्द्रं यं विश्वा भुवनाभि संदधुर्मरुत्वन्तं सख्याय हवामहे ॥
जो शूरांकडूनही आणि भित्र्यांकडूनही आवाहनीय आहे; ज्याला धावणारे प्रयत्नशील धावक हाक मारतात आणि ज्याला विजयी जन हाक मारतात; ज्याला सर्व भुवने एकाच सामंजस्यात एकत्र जुळवितात—मरुतांसह त्या इंद्राला आम्ही सख्यभावासाठी आवाहन करतो.
Mantra 7
रुद्राणामेति प्रदिशा विचक्षणो रुद्रेभिर्योषा तनुते पृथु ज्रयः । इन्द्रं मनीषा अभ्यर्चति श्रुतं मरुत्वन्तं सख्याय हवामहे ॥
तो व्यापकदृष्टीचा द्रष्टा रुद्रांच्या दिशांमध्ये संचार करतो; रुद्रांसह ती तरुण शक्ती विस्तीर्ण जू/बंधन पसरविते. आमची मनीषा (प्रेरित बुद्धी) ‘श्रुत’ (सुप्रसिद्ध/श्रवणीय) इंद्राची स्तुती करते—मरुतांसह त्या इंद्राला आम्ही सख्यभावासाठी आवाहन करतो.
Mantra 8
यद्वा मरुत्वः परमे सधस्थे यद्वावमे वृजने मादयासे । अत आ याह्यध्वरं नो अच्छा त्वाया हविश्चकृमा सत्यराधः ॥
हे मरुत्वन्! तू परम आसनात (परमे सधस्थे) आनंदित असशील, किंवा जवळच्या कर्मक्षेत्रात (अवमे वृजने) मदमत्त असशील—तेथूनच आमच्या या अध्वर-यज्ञाकडे ये. हे सत्यराधस्—सत्य रीतीने कर्म सिद्ध करणाऱ्या! तुझ्यासाठी आम्ही हवि सिद्ध केले आहे.
Mantra 9
त्वायेन्द्र सोमं सुषुमा सुदक्ष त्वाया हविश्चकृमा ब्रह्मवाहः । अधा नियुत्वः सगणो मरुद्भिरस्मिन्यज्ञे बर्हिषि मादयस्व ॥
हे इंद्रा! हे सुदक्ष—कुशल! तुझ्यासाठी आम्ही सोम उत्तम रीतीने पिळला आहे; हे ब्रह्मवाहः—पवित्र वाणी (ब्रह्म) वाहणाऱ्या! तुझ्यासाठी आम्ही हवि सिद्ध केले आहे. मग नियुत्-रथदले जोडून, मरुतगणासह, या यज्ञात या बर्हिष् (पवित्र कुशासन)ावर आनंद मान.
Mantra 10
मादयस्व हरिभिर्ये त इन्द्र वि ष्यस्व शिप्रे वि सृजस्व धेने । आ त्वा सुशिप्र हरयो वहन्तूशन्हव्यानि प्रति नो जुषस्व ॥
हे इंद्रा! तुझ्या हरि (ताम्रवर्ण अश्वां)सह आनंद मान; हे शिप्रे—ओठधारक! ओठ उघड, धारांना प्रवाहित होऊ दे. हे सुशिप्र—सुंदर ओठांचा! हरि तुला येथे वाहून आणोत; हव्यानि इच्छित, आमच्या आहुती स्वीकारून त्यांत तृप्त हो.
Mantra 11
मरुत्स्तोत्रस्य वृजनस्य गोपा वयमिन्द्रेण सनुयाम वाजम् । तन्नो मित्रो वरुणो मामहन्तामदितिः सिन्धुः पृथिवी उत द्यौः ॥
मरुतांच्या स्तोत्राचे रक्षक, आणि (आत्म्याच्या) संग्रामभूमीचे गोपा, आम्ही इंद्रासह वाज—विजयी शक्तीची परिपूर्णता—जिंकू. मित्र व वरुण आम्हांला वाढवोत; आणि अदिती, प्रवाही सिंधु, पृथ्वी व द्यौ (स्वर्ग) आमच्या अस्तित्वाला धारण करून महिमामय करो.
The main deity is Indra, specifically Indra accompanied by the Maruts (Marutvant Indra), invoked as a powerful ally who grants victory and breaks obstruction.
It means seeking Indra as an active companion—strength, courage, and decisive help in struggle—rather than a distant blessing, especially with the Maruts as supporting energies.
They are invoked to stabilize and enlarge the boon: Indra gives the breakthrough and victory, while these cosmic powers uphold order, widen protection, and support lasting well-being.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.