Rig Veda Sukta 101
Mandala 1Sukta 10111 Mantras

Sukta 101

Sukta 1.101

Rishi

Kutsa Āṅgirasa (traditional attribution for RV 1.94–1.115 includes Kutsa; RV 1.101 is commonly assigned to Kutsa Āṅgirasa in Anukramaṇī)

Devata

Indra (Marutvant Indra: Indra in companionship with the Maruts)

Chandas

Triṣṭubh (11-syllable pādas; standard for many Indra hymns)

कुत्स आंगिरसाचा हा त्रिष्टुभ् सूक्त ‘मरुतांसह’ इंद्राचे आवाहन करतो—आनंददायी, रणविजयी शक्ती म्हणून, जो अंधार व अडथळे फोडून वाज (विजयी समृद्धी) प्रदान करतो. कवी प्रत्येक अवस्थेत—वीर-प्रगती, भय, प्रयत्न आणि विजय—इंद्राची सख्यता/सहचर्य मागतो, जेणेकरून गायक बाह्य स्पर्धेत आणि अंतःसंघर्षातही जिंकतील. शेवटी प्रार्थना विश्वधारण करणाऱ्या आधार-वर्तुळापर्यंत विस्तारते: मित्र-वरुण, अदिती, सिंधु, पृथ्वी आणि द्यौ (स्वर्ग/आकाश).

Recitation with translationRig Veda 1.101

Mantras

Mantra 1

प्र मन्दिने पितुमदर्चता वचो यः कृष्णगर्भा निरहन्नृजिश्वना । अवस्यवो वृषणं वज्रदक्षिणं मरुत्वन्तं सख्याय हवामहे ॥

आनंद-दीप्त (मन्दिन) वाणी, पोषणरसाने समृद्ध, त्याच्यासाठी प्रवाहित करा—ज्याने ऋजिश्वन् (सरळ-गामी बल) याने गर्भित कृष्णता (अंधार) बाहेर काढून घाव घातला. खरी मदत मागत आम्ही, मरुतांसह, वज्र-दक्षिण (उजव्या हातात वज्र धारण करणारा) त्या वृषभ इंद्राला सख्यासाठी आवाहन करतो.

Mantra 2

यो व्यंसं जाहृषाणेन मन्युना यः शम्बरं यो अहन्पिप्रुमव्रतम् । इन्द्रो यः शुष्णमशुषं न्यावृणङ्मरुत्वन्तं सख्याय हवामहे ॥

जो हर्षित क्रोध (मन्यु) घेऊन व्यंसाचा संहार करणारा, जो शंबराला पाडणारा, जो अव्रत (व्रतहीन) पिप्रूचा वध करणारा आहे; जो शुष्ण—दुष्काळरूप, अडविणारी शक्ती—यास बांधून रोखतो—अशा मरुत्वान् इंद्राला आम्ही सख्यभावासाठी आवाहन करतो.

Mantra 3

यस्य द्यावापृथिवी पौंस्यं महद्यस्य व्रते वरुणो यस्य सूर्यः । यस्येन्द्रस्य सिन्धवः सश्चति व्रतं मरुत्वन्तं सख्याय हवामहे ॥

ज्याचे महान् पौरुष द्यावा-पृथिवीला धारण करते; ज्याच्या व्रतात वरुणही चालतो, सूर्यही चालतो; ज्याच्या इंद्राच्या व्रताचे अनुसरण करून सिंधवः (नद्या) प्रवाहित होतात—अशा मरुत्वान् इंद्राला आम्ही सख्यभावासाठी आवाहन करतो.

Mantra 4

यो अश्वानां यो गवां गोपतिर्वशी य आरितः कर्मणिकर्मणि स्थिरः । वीळोश्चिदिन्द्रो यो असुन्वतो वधो मरुत्वन्तं सख्याय हवामहे ॥

जो अश्वांचा स्वामी, जो गायींचा स्वामी—गोपति, वशी—आहे; जो प्रत्येक कर्मात स्थिर, यथायोग्य रीतीने स्थापित आहे; जो सोम न पिळणाऱ्या (असुन्वत्) जनांचाही वध करणारा इंद्र आहे—अशा मरुत्वान् इंद्राला आम्ही सख्यभावासाठी आवाहन करतो.

Mantra 5

यो विश्वस्य जगतः प्राणतस्पतिर्यो ब्रह्मणे प्रथमो गा अविन्दत् । इन्द्रो यो दस्यूँरधराँ अवातिरन्मरुत्वन्तं सख्याय हवामहे ॥

जो सर्व जगातील चालणाऱ्या व प्राण धारण करणाऱ्या सर्वांचा अधिपती आहे; ज्याने ब्रह्म (वाणी/मंत्र) साधकासाठी प्रथमच गायी (किरणें) शोधून काढल्या—तोच इंद्र, ज्याने दस्यूंना अधः अंधारात पाडले; मरुतांसह त्या इंद्राला आम्ही सख्यभावासाठी आवाहन करतो.

Mantra 6

यः शूरेभिर्हव्यो यश्च भीरुभिर्यो धावद्भिर्हूयते यश्च जिग्युभिः । इन्द्रं यं विश्वा भुवनाभि संदधुर्मरुत्वन्तं सख्याय हवामहे ॥

जो शूरांकडूनही आणि भित्र्यांकडूनही आवाहनीय आहे; ज्याला धावणारे प्रयत्नशील धावक हाक मारतात आणि ज्याला विजयी जन हाक मारतात; ज्याला सर्व भुवने एकाच सामंजस्यात एकत्र जुळवितात—मरुतांसह त्या इंद्राला आम्ही सख्यभावासाठी आवाहन करतो.

Mantra 7

रुद्राणामेति प्रदिशा विचक्षणो रुद्रेभिर्योषा तनुते पृथु ज्रयः । इन्द्रं मनीषा अभ्यर्चति श्रुतं मरुत्वन्तं सख्याय हवामहे ॥

तो व्यापकदृष्टीचा द्रष्टा रुद्रांच्या दिशांमध्ये संचार करतो; रुद्रांसह ती तरुण शक्ती विस्तीर्ण जू/बंधन पसरविते. आमची मनीषा (प्रेरित बुद्धी) ‘श्रुत’ (सुप्रसिद्ध/श्रवणीय) इंद्राची स्तुती करते—मरुतांसह त्या इंद्राला आम्ही सख्यभावासाठी आवाहन करतो.

Mantra 8

यद्वा मरुत्वः परमे सधस्थे यद्वावमे वृजने मादयासे । अत आ याह्यध्वरं नो अच्छा त्वाया हविश्चकृमा सत्यराधः ॥

हे मरुत्वन्! तू परम आसनात (परमे सधस्थे) आनंदित असशील, किंवा जवळच्या कर्मक्षेत्रात (अवमे वृजने) मदमत्त असशील—तेथूनच आमच्या या अध्वर-यज्ञाकडे ये. हे सत्यराधस्—सत्य रीतीने कर्म सिद्ध करणाऱ्या! तुझ्यासाठी आम्ही हवि सिद्ध केले आहे.

Mantra 9

त्वायेन्द्र सोमं सुषुमा सुदक्ष त्वाया हविश्चकृमा ब्रह्मवाहः । अधा नियुत्वः सगणो मरुद्भिरस्मिन्यज्ञे बर्हिषि मादयस्व ॥

हे इंद्रा! हे सुदक्ष—कुशल! तुझ्यासाठी आम्ही सोम उत्तम रीतीने पिळला आहे; हे ब्रह्मवाहः—पवित्र वाणी (ब्रह्म) वाहणाऱ्या! तुझ्यासाठी आम्ही हवि सिद्ध केले आहे. मग नियुत्-रथदले जोडून, मरुतगणासह, या यज्ञात या बर्हिष् (पवित्र कुशासन)ावर आनंद मान.

Mantra 10

मादयस्व हरिभिर्ये त इन्द्र वि ष्यस्व शिप्रे वि सृजस्व धेने । आ त्वा सुशिप्र हरयो वहन्तूशन्हव्यानि प्रति नो जुषस्व ॥

हे इंद्रा! तुझ्या हरि (ताम्रवर्ण अश्वां)सह आनंद मान; हे शिप्रे—ओठधारक! ओठ उघड, धारांना प्रवाहित होऊ दे. हे सुशिप्र—सुंदर ओठांचा! हरि तुला येथे वाहून आणोत; हव्यानि इच्छित, आमच्या आहुती स्वीकारून त्यांत तृप्त हो.

Mantra 11

मरुत्स्तोत्रस्य वृजनस्य गोपा वयमिन्द्रेण सनुयाम वाजम् । तन्नो मित्रो वरुणो मामहन्तामदितिः सिन्धुः पृथिवी उत द्यौः ॥

मरुतांच्या स्तोत्राचे रक्षक, आणि (आत्म्याच्या) संग्रामभूमीचे गोपा, आम्ही इंद्रासह वाज—विजयी शक्तीची परिपूर्णता—जिंकू. मित्र व वरुण आम्हांला वाढवोत; आणि अदिती, प्रवाही सिंधु, पृथ्वी व द्यौ (स्वर्ग) आमच्या अस्तित्वाला धारण करून महिमामय करो.

Frequently Asked Questions

The main deity is Indra, specifically Indra accompanied by the Maruts (Marutvant Indra), invoked as a powerful ally who grants victory and breaks obstruction.

It means seeking Indra as an active companion—strength, courage, and decisive help in struggle—rather than a distant blessing, especially with the Maruts as supporting energies.

They are invoked to stabilize and enlarge the boon: Indra gives the breakthrough and victory, while these cosmic powers uphold order, widen protection, and support lasting well-being.

Ask anything about Sukta 101 of the Rig Veda

Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.

Not sure where to start?

A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.

Read Rig Veda in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.

Download on the App StoreGet it on Google Play

Continue reading in the Vedapath app

Open in App
Download on the App StoreGet it on Google Play