
Sukta 1.100
Indra (with Maruts)
हा सूक्त इंद्राची स्तुती करतो—अपराजेय, सूर्यसदृश अग्रसर होणारा आणि वृत्रवध करणारा म्हणून—आणि “मरुतांसह” असे वारंवार आवाहन करून, प्रत्येक संघर्षात व प्रत्येक उपक्रमात समुदायाचा सक्रिय रक्षक व्हावा अशी विनंती करतो. यात इंद्राने विजय, धन, जल आणि भरभराटीची संतती यांची प्राप्ती सुनिश्चित करावी अशी प्रार्थना आहे; आणि शेवटी मित्र–वरुण, अदिती, सिंधू, पृथ्वी व द्यौ (स्वर्ग) यांच्या माध्यमातून मिळालेले कल्याण सर्वत्र विस्तारो अशी व्यापक मंगलाशीर्वादाने समाप्ती होते.
Mantra 2
यस्यानाप्तः सूर्यस्येव यामो भरेभरे वृत्रहा शुष्मो अस्ति । वृषन्तमः सखिभिः स्वेभिरेवैर्मरुत्वान्नो भवत्विन्द्र ऊती ॥
ज्याचा प्रवास सूर्याप्रमाणे अडथळारहित आहे, आणि ज्याचा वृत्रहंता ‘शुष्म’ (पराक्रम) प्रत्येक प्रत्येक झटापटीत उपस्थित असतो—तो वृषभ-तुल्य, आपल्या स्वसख्यांसह आणि आपल्या वेगवान मरुत्-शक्तीसह, तो इंद्र आमची ‘ऊति’ (रक्षा-सहाय्य) होवो.
Mantra 3
दिवो न यस्य रेतसो दुघानाः पन्थासो यन्ति शवसापरीताः । तरद्द्वेषाः सासहिः पौंस्येभिर्मरुत्वान्नो भवत्विन्द्र ऊती ॥
ज्याचे मार्ग दिव्य ‘रेतस्’च्या प्रवाहांसारखे, बीज दुहात दुहात, सामर्थ्याने सर्व बाजूंनी वेढलेले होऊन वाहतात—जो द्वेषांवर मात करतो, आणि पौरुष-शक्तींनी विजयी ठरतो—तो मरुत्वान् इंद्र आमची ‘ऊति’ होवो.
Mantra 5
स सूनुभिर्न रुद्रेभिॠभ्वा नृषाह्ये सासह्वाँ अमित्रान् । सनीळेभिः श्रवस्यानि तूर्वन्मरुत्वान्नो भवत्विन्द्र ऊती ॥
तो, सूनुभिसह—रुद्रांसारखा—‘नृसाह्य’ (नर-विजयी) रणात अमित्रांना पराभूत करणारा; एकाच ‘नीळ’ (एकाच आश्रय/घरटे) असलेल्या सख्यांसह, ‘श्रवस्य’ (यशस्वी) कर्मांकडे वेगाने धाव घेणारा—तो मरुत्वान् इंद्र आमची ‘ऊति’ होवो.
Mantra 6
स मन्युमीः समदनस्य कर्तास्माकेभिर्नृभिः सूर्यं सनत् । अस्मिन्नहन्त्सत्पतिः पुरुहूतो मरुत्वान्नो भवत्विन्द्र ऊती ॥
तो रणोन्माद जागविणारा, संग्रामाचा कर्ता; आमच्या नर-वीरांसह सूर्याला जिंकून आणणारा. इथेच त्याने वध केला; सत्याचा स्वामी, बहु-आहूत—मरुतांसह तोच इंद्र आमची ऊति (सहाय्य) होवो.
Mantra 7
तमूतयो रणयञ्छूरसातौ तं क्षेमस्य क्षितयः कृण्वत त्राम् । स विश्वस्य करुणस्येश एको मरुत्वान्नो भवत्विन्द्र ऊती ॥
ऊतयः (सहायता) त्याला वीर-लाभाच्या रणात विजयी करतात; प्रजा त्याला क्षेम (शांती) मिळावी म्हणून आश्रय-रक्षक करतात. सर्व करुणेचा एकमेव ईश्वर तोच—मरुतांसह तोच इंद्र आमची ऊति (सहाय्य) होवो.
Mantra 8
तमप्सन्त शवस उत्सवेषु नरो नरमवसे तं धनाय । सो अन्धे चित्तमसि ज्योतिर्विदन्मरुत्वान्नो भवत्विन्द्र ऊती ॥
शक्तीच्या उफाळ्यांत (उत्सवेषु) नर त्याला—त्या नर-श्रेष्ठाला—रक्षणासाठी, धन-समृद्धीसाठी शोधतात. तो अंध तमसातही ज्योतीला शोधून काढतो—मरुतांसह तोच इंद्र आमची ऊति (सहाय्य) होवो.
Mantra 9
स सव्येन यमति व्राधतश्चित्स दक्षिणे संगृभीता कृतानि । स कीरिणा चित्सनिता धनानि मरुत्वान्नो भवत्विन्द्र ऊती ॥
तो आपल्या डाव्या हाताने अति उद्धटालाही आवरतो; आणि उजव्या हाताने सिद्ध झालेली कृत्ये एकवटतो. गायक (कीरि) सोबतही तो धन-समृद्धी जिंकतो—मरुतांसह तोच इंद्र आमची ऊति (सहाय्य) होवो.
Mantra 10
स ग्रामेभिः सनिता स रथेभिर्विदे विश्वाभिः कृष्टिभिर्न्वद्य । स पौंस्येभिरभिभूरशस्तीर्मरुत्वान्नो भवत्विन्द्र ऊती ॥
तो ‘विजेता’ आज ग्रामांद्वारे, रथांद्वारे, आणि सर्व मानव-समुदायांमध्ये (कृष्टि) प्रसिद्ध होवो. तो पौरुषशक्तींनी शत्रूंच्या नकार-निंदांना पराभूत करो—मरुतांसह तोच इंद्र आमची ऊति (सहाय्य व रक्षण) होवो.
Mantra 11
स जामिभिर्यत्समजाति मीळ्हेऽजामिभिर्वा पुरुहूत एवैः । अपां तोकस्य तनयस्य जेषे मरुत्वान्नो भवत्विन्द्र ऊती ॥
तो बहु-आहूत (पुरुहूत) आपल्या प्रेरणांनी—आपले स्वजन (जामि) असोत वा अस्वजन—समृद्ध लाभ जिंकतो. तो आमच्यासाठी जल, बालक आणि संतती जिंकतो—मरुतांसह तोच इंद्र आमची ऊति (सहाय्य व रक्षण) होवो.
Mantra 12
स वज्रभृद्दस्युहा भीम उग्रः सहस्रचेताः शतनीथ ऋभ्वा । चम्रीषो न शवसा पाञ्चजन्यो मरुत्वान्नो भवत्विन्द्र ऊती ॥
तो वज्रधारी, दस्यु-हंता, भीषण व उग्र आहे; सहस्र-चेताः, शत-नीथ, ऋभूसारखा कुशल कर्ता आहे. बळाने तो चर्म-ढालीसारखा दृढ उभा राहून पंचजन्य (पाच जन) यांचा आधार होतो. मरुतांसह इंद्र आमचा सहाय्यकर्ता व रक्षक होवो.
Mantra 13
तस्य वज्रः क्रन्दति स्मत्स्वर्षा दिवो न त्वेषो रवथः शिमीवान् । तं सचन्ते सनयस्तं धनानि मरुत्वान्नो भवत्विन्द्र ऊती ॥
त्याचा वज्र आमच्यासमोर स्वयंप्रीत होऊन गर्जतो; द्युलोकाच्या तेजस्वी आर्तनादासारखा त्याचा निनाद—शिमीवान्, प्रेरक वेगाने परिपूर्ण आहे. विजय त्याला चिकटतात, धनही त्याला चिकटते. मरुतांसह इंद्र आमचा सहाय्यकर्ता व रक्षक होवो.
Mantra 14
यस्याजस्रं शवसा मानमुक्थं परिभुजद्रोदसी विश्वतः सीम् । स पारिषत्क्रतुभिर्मन्दसानो मरुत्वान्नो भवत्विन्द्र ऊती ॥
ज्याचे अखंड बळ ‘मान’ व ‘उक्थ’ यांचा आस्वाद घेऊन त्यांना वेढून टाकते, आणि जो सर्व दिशांनी दोन लोक (रोदसी) भरून टाकतो—तो, आपल्या क्रतूंनी मन्दमान (उत्साहाने आनंदित) होऊन, आम्हांला सर्व बाजूंनी रक्षो. मरुतांसह इंद्र आमचा सहाय्यकर्ता व रक्षक होवो.
Mantra 15
न यस्य देवा देवता न मर्ता आपश्चन शवसो अन्तमापुः । स प्ररिक्वा त्वक्षसा क्ष्मो दिवश्च मरुत्वान्नो भवत्विन्द्र ऊती ॥
ज्याच्या पराक्रमाची अंतिम मर्यादा ना देवांना गाठता आली, ना देवतांना, ना मर्त्यांना, ना जलांनाही—तो दूर-विचरणारा, आपल्या त्वक्षा (रचनाशक्ती)ने पृथ्वी व द्यौ (स्वर्ग) व्यापतो. मरुतांसह तोच इंद्र आमचा आधार व रक्षणकर्ता होवो.
Mantra 16
रोहिच्छ्यावा सुमदंशुर्ललामीर्द्युक्षा राय ऋज्राश्वस्य । वृषण्वन्तं बिभ्रती धूर्षु रथं मन्द्रा चिकेत नाहुषीषु विक्षु ॥
लाल आणि श्याम, सुंदर किरणांनी युक्त, अलंकृत व तेजस्वी—ऋज्राश्वाच्या धनासाठी झळाळत; धुरांवर प्रेरक-बलाने परिपूर्ण रथ धारण करत—नहुष-जनांच्या प्रजांमध्ये तो मन्द्र (प्रेरित आनंद) प्रकट होतो.
Mantra 17
एतत्त्यत्त इन्द्र वृष्ण उक्थं वार्षागिरा अभि गृणन्ति राधः । ऋज्राश्वः प्रष्टिभिरम्बरीषः सहदेवो भयमानः सुराधाः ॥
हे वृषभ इंद्रा! हेच ते उक्थ (स्तुतीगीत)—दानासाठी वार्षागिरा तुझी स्तुती गातात. ऋज्राश्व आपल्या संघांसह, अंबरीष, सहदेव, भयमान—हे सु-राधा (उदार दाते) याची घोषणा करतात.
Mantra 18
दस्यूञ्छिम्यूँश्च पुरुहूत एवैर्हत्वा पृथिव्यां शर्वा नि बर्हीत् । सनत्क्षेत्रं सखिभिः श्वित्न्येभिः सनत्सूर्यं सनदपः सुवज्रः ॥
बहु-आहूत (पुरुहूत) इंद्राने आपल्या वेगवान प्रेरणांनी दस्यु व शिम्यु यांचा वध करून त्यांना पृथ्वीवर पाडले. तेजस्वी सख्यांसह त्याने क्षेत्र (रणभूमी) जिंकले; सूर्य जिंकला; आपः (जल) जिंकले—तो सु-वज्रधारी.
Mantra 19
विश्वाहेन्द्रो अधिवक्ता नो अस्त्वपरिह्वृताः सनुयाम वाजम् । तन्नो मित्रो वरुणो मामहन्तामदितिः सिन्धुः पृथिवी उत द्यौः ॥
इंद्र सदैव आमचा अधिवक्ता असो, जेणेकरून आम्ही अपरिह्वृत (अविमूढ) राहून वाज (बल-समृद्धी) मिळवू. आणि ते आमच्यासाठी मित्र व वरुण वाढवोत—अदिती, सिन्धु (नदी), पृथ्वी आणि द्यौ (आकाश)ही.
Because Indra’s power is portrayed as arriving with the Maruts—storm-like companions who amplify his force—so the prayer asks for help that is swift, energetic, and victorious.
It asks for vāja (winning strength and success), wealth, released waters (life-sustaining abundance), and thriving children and descendants, along with protection from harm and deception.
The hymn closes by widening the blessing: Indra grants victory and advocacy, and these deities and cosmic supports are invoked to stabilize, increase, and sustain that good for the community.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.