Ramayana — Ayodhya Kanda, Sarga 32, Shloka 3

द्वात्रिंशस्सर्गः

Gifts to Suyajna and the Brahmins; Trijata’s Petition and Rama’s Charity

Devanagari script

ततस्सन्ध्यामुपास्याशु गत्वा सौमित्रिणा सह।जुष्टं तत्प्राविशल्लक्ष्म्या रम्यं रामनिवेशनम्।।।।

Transliteration

tataḥ sandhyām upāsya āśu gatvā saumitriṇā saha | juṣṭaṃ tat prāviśal lakṣmyā ramyaṃ rāma-niveśanam ||

Translation

त्यानंतर शीघ्र संध्योपासना करून तो सौमित्रि (लक्ष्मण) याच्यासह गेला आणि लक्ष्मीने शोभित, रम्य अशा रामनिवासात प्रवेश केला।

Word by Word

• ततः: then
• ततः: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय (adverb); 'then'

• सन्ध्याम्: twilight prayer
• सन्ध्याम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: सन्ध्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया एकवचन; object of उपास्य; 'twilight worship'

• उपास्य: having performed
• उपास्य: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: उप + आस् (धातु)
• Form: क्त्वान्त अव्यय (Gerund); धातु: आस् (to sit/attend) with उपसर्ग उप-; 'having performed/worshipped'

• आशु: quickly
• आशु: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: आशु (अव्यय)
• Form: अव्यय (adverb); 'quickly'

• गत्वा: having gone
• गत्वा: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: गम् (धातु)
• Form: क्त्वान्त अव्यय (Gerund); 'having gone'

• सौमित्रिणा: with Lakshmana
• सौमित्रिणा: Sahakāraka (सहकारक)
• Type: Noun
• Root: सौमित्रि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया एकवचन; 'with Saumitri (Lakshmana)'

• सह: together with
• सह: Sahakāraka (सहकारक)
• Type: Indeclinable
• Root: सह (अव्यय)
• Form: अव्यय; 'together with'

• जुष्टम्: endowed
• जुष्टम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: जुष् (धातु)
• Form: कृदन्त (PPP, क्त), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया एकवचन; qualifies रामनिवेशनम्; 'endowed/attended by'

• तत्: that
• तत्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया एकवचन; 'that' (palace)

• प्राविशत्: entered
• प्राविशत्: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + विश् (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; धातु: विश् with उपसर्ग प्र-; 'entered'

• लक्ष्म्या: with splendor
• लक्ष्म्या: Hetu/Instrument (करण/हेतु)
• Type: Noun
• Root: लक्ष्मी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया एकवचन; instrumental; 'with prosperity/splendor'

• रम्यम्: beautiful
• रम्यम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: रम्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया एकवचन; qualifies रामनिवेशनम्; 'beautiful'

• रामनिवेशनम्: Rama's residence
• रामनिवेशनम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: राम (प्रातिपदिक) + निवेशन (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष: रामस्य निवेशनम्; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया एकवचन; object of प्राविशत्

Context

His young wife, highly distressed due to poverty, keeping her young sons before her said to the aged brahmin:

Characters & Entities

• Lakṣmaṇa (Saumitri)
• Rāma
• Rāma-niveśana (Rāma’s residence)
• sandhyā (twilight worship)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma includes nitya-karma (daily obligatory rites): even amid upheaval, one maintains disciplined worship and proper conduct.

What is the narrative situation?

After performing sandhyā worship, the character proceeds with Lakṣmaṇa into Rāma’s residence, marking a transition into the next household scene.

Which character virtue is emphasized?

Religious discipline and steadiness—ritual duty is not abandoned even when life is unsettled.