Dharmānukathana (Narration of Dharma)

Verse 1

धर्मराज उवाच । देवतायतनं यस्तु कुरुते कारयत्यपि । शिवस्यापि हरेर्वापि तस्य पुण्यफलं शृणु 1. ॥ १ ॥

धर्मराज म्हणाले—जो कोणी देवतेचे मंदिर बांधतो किंवा बांधून घेतो, ते शिवाचे असो वा हरीचे (विष्णूचे), त्याचे पुण्यफळ आता ऐका।

Verse 2

मातृतः पितृतश्चैव लक्षकोटिकुलान्वितः । कल्पत्रयं विष्णुपदे तिष्ठत्येव न संशयः ॥ २ ॥

मातृपक्ष व पितृपक्ष यांच्या लक्ष-कोटी कुलांसह तो निःसंशय तीन कल्पांपर्यंत विष्णुपद (परमधाम) येथे वास करतो.

Verse 3

मृदैव कुरुते यस्तु देवतायतनं नरः । यावत्पुण्यं भवेत्तस्य तन्मे निगदतः शृणु ॥ ३ ॥

जो मनुष्य केवळ मातीनेही देवतेचे आयतन (मंदिर) उभारतो, त्याचे जितके पुण्य होते ते मी सांगतो—ऐका.

Verse 4

दिव्यदेहधरो भूत्वा विमानवरमास्थितः । कल्पत्रयं विष्णुपदे तिष्ठत्येव न संशयः ॥ ४ ॥

दिव्य देह धारण करून आणि श्रेष्ठ विमानावर आरूढ होऊन तो निःसंशय तीन कल्पांपर्यंत विष्णुपदात वास करतो.

Verse 5

मृदैव कुरुते यस्तु देवतायतनं नरः । यावत्पुण्यं भवेत्तस्य तन्मे निगदतः शृणु ॥ ५ ॥

जो मनुष्य केवळ मातीनेही देवतेचे आयतन (मंदिर) करतो, त्याला जेवढे पुण्य मिळते ते माझ्याकडून ऐका.

Verse 6

दिव्यदेहधरो भूत्वा विमानवरमास्थितः । कल्पत्रयं विष्णुपदे स्थित्वा ब्रह्मपुरं व्रजेत् ॥ ६ ॥

दिव्य देह धारण करून आणि श्रेष्ठ विमानावर आरूढ होऊन तो तीन कल्पांपर्यंत विष्णुपदात स्थित राहतो; त्यानंतर ब्रह्मपुरास (ब्रह्माची पुरी) जातो.

Verse 7

कल्पद्वयं स्थितस्तत्र पुनः कल्पं वसेद्दिवि । ततस्तु योगिनामेव कुले जातो दयान्वितः ॥ ७ ॥

तेथे दोन कल्प राहून तो पुन्हा एक कल्प स्वर्गात वास करू लागला। त्यानंतर योगींच्याच कुलात दयायुक्त होऊन त्याचा जन्म झाला।

Verse 8

वैष्णवं योगमास्थाय मुक्तिं व्रजति शाश्वतीम् । दारुभिः कुरुते यस्तु तस्य स्याद् द्विगुणं फलम् ॥ ८ ॥

जो वैष्णव योगाचा आश्रय घेतो तो शाश्वत मुक्तीला पोहोचतो. आणि जो पवित्र दारू (काष्ठ) वापरून ते करतो, त्याला द्विगुण फल मिळते।

Verse 9

त्रिगुणं चेष्टकाभिस्तु शिलाभिस्तच्चतुर्गुणम् । स्फाटिकाभिः शिलाभिस्तु ज्ञेयं दशगुणोत्तरम् ॥ ९ ॥

इष्टकांनी केल्यास फल त्रिगुण, शिळापट्टांनी केल्यास चतुर्गुण होते. आणि स्फटिक शिळांनी केल्यास ते दशगुण अधिक पुण्यदायक मानावे।

Verse 10

ताम्रीभिस्तच्छतगुणं हेम्ना कोटिगुणं भवेत् । देवालयं तडागं वा ग्रामं वा पालयेत्तु यः ॥ १० ॥

तांब्याने केल्यास पुण्य शतगुण, आणि सोन्याने केल्यास कोटिगुण होते. जो देवालय, तडाग (तळे) किंवा ग्रामाचे रक्षण करतो, त्यालाही असेच बहुगुण फल मिळते।

Verse 11

कर्तुःशतगुणं तस्य पुण्यं भवति भूपते । देवालयस्य शुश्रूषां लेपसेचनमण्डनैः ॥ ११ ॥

हे भूपते! जो लेपन, सेचन (पाणी शिंपडणे) आणि मण्डन यांनी देवालयाची शुश्रूषा करतो, त्याचे पुण्य साध्या कर्त्यापेक्षा शतगुण होते।

Verse 12

कुर्याद्यत्सततं भक्त्या तस्य पुण्यमनन्तकम् । वेतनाद्विष्टितो वापि पुण्यकर्मप्रवर्त्तिताः ॥ १२ ॥

मनुष्य जे काही सतत भक्तीने करतो, त्याचे पुण्य अनंत होते. वेतनासाठी किंवा सक्तीच्या सेवेत लावलेले लोकही त्यातून पुण्यकर्माकडे प्रवृत्त होतात.

Verse 13

ते गच्छन्ति धराधाराः शाश्वतं वैष्णवं पदम् । तडागार्द्धफलं राजन्कासारे परिकीर्तितम् ॥ १३ ॥

असे धराधार—उपकारक—शाश्वत वैष्णव पदाला जातात. हे राजन्, कासार (लहान तळे) याचे फळ तडाग (मोठा जलाशय) यांच्या अर्ध्या पुण्याइतके सांगितले आहे.

Verse 14

कूपे पादफलं ज्ञेयं वाप्यां पद्माकरोन्मितम् । वापीशतगुणं प्रोक्तं कुल्यायां भूपतेः फलम् ॥ १४ ॥

कूपाचे फळ चतुर्थांश असे जाणावे; आणि वापी (तळे) याचे फळ त्यातील पद्माकरांच्या संख्येनुसार असते. मोठ्या टाक्याचे फळ तळ्यापेक्षा शंभरपट सांगितले आहे; आणि कुल्या (कालवा) याचे फळ, हे भूपते, राजालाच मिळते.

Verse 15

दृषद्भिस्तु धनी कुर्यान्मृदा निष्किञ्चनो जनः । तयोः फलं समानं स्यादित्याह कमलोद्भवः ॥ १५ ॥

धनवानाने दगडांनी हे कर्म करावे आणि निर्धनाने मातीने; दोघांचेही फळ समान होते—असे कमलोद्भव (ब्रह्मा) यांनी सांगितले आहे.

Verse 16

दद्यादाढ्यस्तु नगरं हस्तमात्रमकिञ्चनः । भुवं तयोः समफलं प्राहुर्वेदविदो जनाः ॥ १६ ॥

धनवानाने तर नगरही दान द्यावे, आणि अकिंचनाने फक्त हातात मावेल इतके द्यावे; वेदज्ञ लोक सांगतात की दोन्ही दानांचे फळ समान आहे.

Verse 17

धनाढ्यः कुरुते यस्तु तडागं फलसाधनम् । दरिद्र ः कुरुते कूपं समं पुण्यं प्रकीर्तितम् ॥ १७ ॥

जो धनाढ्य लोकहितासाठी फलदायी तळे करवितो आणि जो दरिद्री विहीर खणवितो—दोघांचेही पुण्य समान असे सांगितले आहे।

Verse 18

आश्रमं कारयेद्यस्तु बहुजन्तूपकारकम् । स याति ब्रह्मभुवनं कुलत्रयसमन्वितः ॥ १८ ॥

जो अनेक जीवांच्या उपकारासाठी आश्रम उभारतो, तो आपल्या कुलाच्या तीन पिढ्यांसह ब्रह्मलोकास जातो।

Verse 19

धेनुर्वा ब्राह्मणो वापि यो वा को वापि भूपते । क्षणार्द्धं तस्य छायायां तिष्ठन्स्वर्गं नयत्यमुम् ॥ १९ ॥

हे भूपते, गाय असो वा ब्राह्मण—किंवा कोणीही—त्याच्या छायेत अर्धक्षण जरी उभा राहिला तरी त्या पुण्याने तो स्वर्गास नेला जातो।

Verse 20

आरामकारका राजन्देवतागृहकारिणः । तडागग्रामकर्त्तारः पूज्यन्ते हरिणा सह ॥ २० ॥

हे राजन्, जे उद्याने करतात, जे देवतांची मंदिरे बांधतात, आणि जे तळी व गावे वसवितात—ते हरिसह पूजिले जातात।

Verse 21

सर्वलोकोपकारार्थं पुष्पारामं जनेश्वर । कुर्वते देवतार्थं वा तेषां पुण्यफलं शृणु ॥ २१ ॥

हे जनेश्वर, जे सर्व लोकांच्या उपकारासाठी किंवा देवतांना अर्पणार्थ पुष्पोद्यान करतात—त्यांचे पुण्यफळ ऐका।

Verse 22

तत्र यावन्ति पर्णानि कुसुमानि भवन्ति च । तावद्वर्षाणि नाकस्थो मोदते कुलकोटिभिः ॥ २२ ॥

तेथे जितकी पाने व फुले असतात, तितकी वर्षे स्वर्गप्राप्त पुरुष दिव्यलोकात आपल्या कुलाच्या कोट्यवधी जनांसह आनंदाने निवास करतो।

Verse 23

प्राकारकारिणस्तस्य कण्टकावरणप्रदाः । प्रयान्ति ब्रह्मणः स्थानं युगानामेकसप्ततिम् ॥ २३ ॥

जे त्यासाठी संरक्षण-प्राकार उभारतात आणि काट्यांपासून वाचविण्यास आवरण देतात, ते एकाहत्तर युगांपर्यंत ब्रह्मलोकास प्राप्त होतात।

Verse 24

तुलसीरोपणं ये तु कुर्वते मनुजेश्वर । तेषां पुण्यफलं राजन्वदतो मे निशामय ॥ २४ ॥

हे मनुजेश्वरा! जे तुलशीचे रोपण करतात, हे राजन्, त्यांच्या पुण्यफळाचे वर्णन मी करीत आहे—ऐक।

Verse 25

सप्तकोटिकुलैर्युक्तो मातृतः पितृतस्तथा । वसेत्कल्पशतं साग्रं नारायणपदे नृप ॥ २५ ॥

हे नृपा! मातृपक्ष व पितृपक्ष अशा सात कोटी कुलांशी संयुक्त असलेला तो नर नारायणपदात शंभर कल्पांहून अधिक काळ वास करतो।

Verse 26

ऊर्ध्वपुण्ड्रधरो यस्तु तुलसीमूलमृत्स्नया । गोपिकाचन्दनेनापि चित्रकूटमृदापि वा । गङ्गामृत्तिकया चैव तस्य पुण्यफलं शृणु ॥ २६ ॥

जो तुलशीमुळाची पवित्र माती, किंवा गोपीचंदन, किंवा चित्रकूटची मृदा, अथवा गंगेची मृत्तिका यांपासून ऊर्ध्वपुंड्र धारण करतो—त्याचे पुण्यफळ ऐक।

Verse 27

विमानवरमारुढो गन्धर्वाप्सरसां गणैः । सङ्गीयमानचरितो मोदते विष्णुमन्दिरे ॥ २७ ॥

उत्तम दिव्य विमानावर आरूढ होऊन, गंधर्व-अप्सरांच्या गणांसह, ज्याच्या चरित्राचे कीर्तन गातात—तो विष्णुमंदिरात आनंदित होतो।

Verse 28

पत्राणि तुलसीमूलाद्यावन्ति पतितानि वै । तावन्ति ब्रह्महत्यादिपातकानि हतानि च ॥ २८ ॥

तुळशीच्या मुळापासून जितकी पाने पडली आहेत, तितकीच ब्रह्महत्या इत्यादी पातकेही नष्ट होतात।

Verse 29

तुलस्यां सेचयेद्यस्तु जलं चुलुकमात्रकम् । क्षीरोदवासिना सार्द्धं वसेदाचन्द्र तारकम् ॥ २९ ॥

जो तुळशीला चुळूकभर पाणीही घालतो, तो क्षीरसागरनिवासी भगवंतासह चंद्र-तारे असेपर्यंत वास करतो।

Verse 30

ददाति ब्राह्मणानां यः कोमलं तुलसीदलम् । स याति ब्रह्मसदने कुलत्रितयसंयुतः ॥ ३० ॥

जो ब्राह्मणांना तुळशीचे कोवळे पान देतो, तो तीन पिढ्यांचा उद्धार करणाऱ्या पुण्यासह ब्रह्मसदनास जातो।

Verse 31

शालग्रामेऽपयेद्यस्तु तुलस्यास्तु दलानि च । स वसेद्विष्णुभवने यावदाभूतसम्प्लवम् ॥ ३१ ॥

जो शालग्रामाला तुळशीची पाने अर्पण करतो, तो सर्वभूत-प्रलय होईपर्यंत विष्णुभवनात वास करतो।

Verse 32

कण्टकावरणं यस्तु प्राकारं वापि कारयेत् । सोऽप्येकविंशतिकुलैर्मोदते विष्णुमन्दिरे ॥ ३२ ॥

जो काटेरी संरक्षणकुंपण किंवा सभोवतालची तटबंदी करवितो, तो एकवीस कुळांसह विष्णुमंदिरात आनंदित होतो।

Verse 33

योऽच्चयेद्धरिपादाब्जं तुलस्याः कोमलैर्दलैः । न तस्य पुनरावृत्तिर्विष्णुलोकान्नरेश्वर ॥ ३३ ॥

हे नरेश्वर! जो तुळशीच्या कोवळ्या पानांनी हरिच्या चरणकमलांचे पूजन करतो, त्याला विष्णुलोकातून पुनरागमन होत नाही।

Verse 34

द्वादश्यां पौर्णमास्यां यः क्षीरेण स्नापयेद्धरिम् । कुलायुतयुतः सोऽपि मोदते वैष्णवे पदे ॥ ३४ ॥

द्वादशीला पौर्णिमाही असता जो दुधाने हरिला स्नान घालतो, तो दहा हजार कुळांचे पापभार असला तरी वैष्णव पदात आनंदित होतो।

Verse 35

प्रस्थमात्रेण पयसा यः स्नापयति केशवम् । कुलायुतायुतयुतः सोऽपि विष्णुपुरे वसेत् ॥ ३५ ॥

जो एक प्रस्थ इतक्या दुधाने केशवाला स्नान घालतो, तो असंख्य कुळांच्या पुण्यसमृद्धीसह विष्णुपुरीत वास करतो।

Verse 36

घृतप्रस्थेन यो विष्णुं द्वादश्यां स्नापयेन्नरः । कुलकोटियुतो राजन्सायुज्यं लभते हरेः ॥ ३६ ॥

हे राजन्! जो मनुष्य द्वादशीला एक प्रस्थ तुपाने विष्णूला स्नान घालतो, तो कोटी कुळांनी युक्त होऊन हरिचे सायुज्य प्राप्त करतो।

Verse 37

पञ्चामृतेन यः स्नानमेकादश्यां तु कारयेत् । विष्णोः सायुज्यकं तस्य भवेत्कुलशतायुतैः ॥ ३७ ॥

जो एकादशीला पंचामृताने स्नान घडवितो, तो श्रीविष्णूचे सायुज्य प्राप्त करतो; आणि आपल्या कुलातील लक्षो लोकांसह त्या फलाने धन्य होतो।

Verse 38

एकादश्यां पौर्णमास्यां द्वादश्यां वा नृपोत्तम । नालिकेरोदकैर्विष्णुं स्नापयेत्तत्फलं शृणु ॥ ३८ ॥

हे नृपोत्तम! एकादशी, पौर्णिमा किंवा द्वादशीला नारळाच्या पाण्याने श्रीविष्णूंना स्नान घडवावे; त्याचे फळ ऐक।

Verse 39

दशजन्मार्जितैः पापैर्विमुक्तो नृपसत्तम । शतद्वयकुलैर्युक्तो मोदते विष्णुना सह ॥ ३९ ॥

हे नृपसत्तम! तो दहा जन्मांत साचलेल्या पापांतून मुक्त होऊन, आपल्या कुलातील दोनशे कुटुंबांसह, श्रीविष्णूसह आनंद भोगतो।

Verse 40

इक्षुत्येन देवेशं यः स्नापयति भूपते । केशवं लक्षपितृभिः सार्द्धं विष्णुपदं व्रजेत् ॥ ४० ॥

हे भूपते! जो ऊसाच्या रसाने देवेश केशवांना स्नान घडवितो, तो लक्ष पितरांसह विष्णुपदास जातो।

Verse 41

पुष्पोदकेन गोविन्दं तथा गन्धोदकेन च । स्नापयित्वा हरिं भक्त्या वैष्णवं पदमाप्नुयात् ॥ ४१ ॥

फुलांनी युक्त जलाने व सुगंधित जलाने गोविंद-हरीला भक्तीने स्नान घडवून मनुष्य वैष्णव पद, म्हणजे विष्णूचे परम धाम, प्राप्त करतो।

Verse 42

जलेन वस्त्रपूतेन यः स्नापयति माधवम् । सर्वपापविनिर्मुक्तो विष्णुना सह मोदते ॥ ४२ ॥

जो वस्त्राने गाळलेल्या शुद्ध जलाने माधवाला स्नान घालतो, तो सर्व पापांपासून मुक्त होऊन विष्णूसह आनंदित होतो।

Verse 43

क्षीराद्यैः स्नापयेद्यस्तु रविसङ्क्रमणे हरिम् । स वसेद्विष्णुसदने त्रिसप्तपुरुषैः सह ॥ ४३ ॥

जो सूर्यसंक्रांतीच्या वेळी क्षीर इत्यादी शुभ द्रव्यांनी हरिला स्नान घालतो, तो एकवीस पिढ्यांसह विष्णुधामात वास करतो।

Verse 44

शुक्लपक्षे चतुर्द्दश्यामष्टम्यां पूर्णिमादिने ॥ ४४ ॥

शुक्ल पक्षात—चतुर्दशी, अष्टमी आणि पौर्णिमेच्या दिवशी (हे विशेष पुण्यकाल आहेत)।

Verse 45

एकादश्यां भानुवारे द्वादश्यां पञ्चमीतिथौ । सोमसूर्योपरागे च मन्वादिषु युगादिषु ॥ ४५ ॥

रविवारी येणारी एकादशी, पञ्चमी तिथीने युक्त द्वादशी, चंद्रग्रहण व सूर्यग्रहणकाळ, तसेच मन्वंतर व युगांच्या आरंभी—(हे विशेष पवित्र काळ आहेत)।

Verse 46

अर्द्धोदये च सूर्यस्य पुष्यार्के रोहिणीबुधे । तथैव शनिरोहिण्यां भौमाश्विन्यां तथैव च ॥ ४६ ॥

सूर्याच्या अर्धोदयकाळी, सूर्य पुष्य नक्षत्रात असताना, बुध रोहिणीत असताना, शनि रोहिणीत असताना, तसेच मंगळ अश्विनीत असतानाही (ही उपासना विशेष फलदायी ठरते)।

Verse 47

शन्यां भृगुमृगे चैव भृगुरेवतिसङ्गमे । तथा बुधानुराधायां श्रवणार्के तथैव च ॥ ४७ ॥

जसा शनी मृगशीर्ष नक्षत्रात असतो आणि शुक्रही मृगशीर्षात असतो; तसेच शुक्र रेवतीच्या संयोगात असो; बुध अनुराधेत असो; आणि त्याचप्रमाणे सूर्य श्रवणेत असो—तेव्हाही तेच शुभ फल प्राप्त होते।

Verse 48

तथा च सोमश्रवणे हस्तयुक्ते बृहस्पतौ । बुधाष्टम्यां बुधाषाढे पुण्ये चान्ये दिने तथा ॥ ४८ ॥

तसेच सोमवारी श्रवण नक्षत्र असताना, गुरुवारी हस्त नक्षत्राचा योग असताना; बुधवारी अष्टमी तिथी येताना; तसेच पुण्यदायी आषाढकाळात—आणि इतर पवित्र दिवशीही—तोच विधी करावा।

Verse 49

स्नापयेत्पयसा विष्णुं शान्तिमान् वाग्यतः शुचिः । घृतेन मधुना वापि दध्ना वा तत्फलं शृणु ॥ ४९ ॥

मनाने शांत, वाणीने संयमी व शुद्ध होऊन, भगवान विष्णूंना दुधाने स्नान घालावे; किंवा तुपाने, मधाने अथवा दह्यानेही। आता त्या विधीचे फळ ऐक।

Verse 50

सर्वयज्ञफलं प्राप्य सर्वपापविवर्जितः । वसेद्विष्णुपुरे सार्द्धं त्रिसप्तपुरुषैर्नृप ॥ ५० ॥

सर्व यज्ञांचे फळ प्राप्त करून आणि सर्व पापांपासून मुक्त होऊन, हे नृपा! तो एकवीस पिढ्यांसह विष्णुपुरीत वास करतो।

Verse 51

तत्रैव ज्ञानमासाद्य योगिनामपि दुर्लभम् । मोक्षमाप्नोति नृपते पुनरावृत्तिदुर्लभम् ॥ ५१ ॥

तेथेच ते ज्ञान प्राप्त करून—जे योगींनाही दुर्लभ आहे—हे नृपते! तो मोक्ष प्राप्त करतो, ज्यात पुनरावृत्ती (पुनर्जन्म) होत नाही।

Verse 52

कृष्णपक्षे चतुर्दश्यां सोमवारे च भूपते । शिवं संस्नाप्य दुग्धेन शिवसायुज्यमाप्नुयात् ॥ ५२ ॥

हे भूपते! कृष्णपक्षातील चतुर्दशी सोमवारी आली असता भक्तिभावाने शिवाला दुधाने अभिषेक केल्यास शिवसायुज्य प्राप्त होते.

Verse 53

नालिकेरोदकेनापि शिवं संस्नाप्य भक्तितः । अष्टम्यामिन्दुवारे वा शिवसायुज्यमश्नुते ॥ ५३ ॥

नारळाच्या पाण्यानेही जो भक्तिभावाने शिवाचा अभिषेक करतो, तो अष्टमीस किंवा सोमवारी शिवसायुज्य प्राप्त करतो.

Verse 54

शुक्लपक्षे चतुर्दश्यामष्टम्यां वापि भूपते । घृतेन मधुना स्नाप्य शिवं तत्साम्यतां व्रजेत् ॥ ५४ ॥

हे भूपते! शुक्लपक्षातील चतुर्दशी किंवा अष्टमीला तुप व मधाने शिवाचा अभिषेक केल्यास शिवसाम्यता प्राप्त होते.

Verse 55

तिलतैलेन संस्नाप्य विष्णुं वा शिवमेव च । स याति तत्तत्सारूप्यं पितृभिः सह सप्तभिः ॥ ५५ ॥

तीळतेलाने विष्णू किंवा शिव यांचा अभिषेक केल्यास तो त्या देवतेचे सारूप्य प्राप्त करतो आणि सात पितरांसह कल्याण पावतो.

Verse 56

शिवमिक्षुरसेनापि यः स्नापयति भक्तितः । शिवलोके वसेत्कल्पं स सप्तपुरुषैः सह ॥ ५६ ॥

जो भक्तिभावाने उसाच्या रसाने (गुळाचा/ऊसाचा रस) शिवाचा अभिषेक करतो, तो सात पुरुषांसह एक कल्पपर्यंत शिवलोकी वास करतो.

Verse 57

घृतेन स्नापयेल्लिङ्गमुत्थाने द्वादशीदिने । क्षीरेण वा महाभाग तत्फलं शृणु मद्गिरा ॥ ५७ ॥

हे महाभाग! उत्थान द्वादशीच्या दिवशी लिंगाला तुपाने, किंवा दुधाने स्नान घालावे. त्या कर्माचे फळ माझ्या वचनांतून ऐक.

Verse 58

जन्मायुतार्जितैः पापैर्विमुक्तो मनुजो नृप । कोटिसङ्ख्यं समुद्धृत्य स्वकुलं शिवतां व्रजेत् ॥ ५८ ॥

हे नृप! मनुष्य असंख्य जन्मांत साचलेल्या पापांतून मुक्त होतो; आणि कोटीसंख्य कुलाचा उद्धार करून शुभ ‘शिवता’ प्राप्त करतो.

Verse 59

सम्पूज्य गन्धकुसुमैर्विष्णुं विष्णुतिथौ नृप । जन्मायुतार्जितैः पापैर्मुक्तो व्रजति तत्पदम् ॥ ५९ ॥

हे नृप! विष्णुतिथीला गंध-पुष्पांनी विष्णूची विधिवत पूजा करणारा, असंख्य जन्मांचे पाप झाडून टाकून त्याच्या परम पदाला जातो.

Verse 60

पद्मपुष्पेण यो विष्णुं शिवं वा पूजयन्नेरः । स याति विष्णुभवनं कुलकोटिसमन्वितः ॥ ६० ॥

जो मनुष्य प्रमाद न करता कमळपुष्पाने विष्णू किंवा शिवाची पूजा करतो, तो कोटीसंख्य कुलासह विष्णुभवनास प्राप्त होतो.

Verse 61

हरिं च केतकीपुष्पैः शिवं धत्तूरजैर्निशि । सम्पूज्य पापनिर्मुक्तो वसेद्विष्णुपुरे युगम् ॥ ६१ ॥

रात्री केतकीपुष्पांनी हरिची व धत्तूरपुष्पांनी शिवाची सम्यक पूजा करून, पापमुक्त होऊन तो विष्णुपुरीत एक युग वास करतो.

Verse 62

हरिं तु चाम्पकैः पुष्पैरर्कपुष्पैश्च शङ्करम् । समभ्यर्च्य महाराज तत्तत्सालोक्यमाप्नुयात् ॥ ६२ ॥

हे महाराज! जो चंपकपुष्पांनी हरिची आणि अर्कपुष्पांनी शंकराची यथाविधी पूजा करतो, तो त्या त्या देवतेच्या लोकात वाससाम्य—सालोक्य—प्राप्त करतो.

Verse 63

शङ्करस्याथवा विष्णोर्घृतयुक्तं च गुग्गुलुम् । दत्त्वा धूपे नरो भक्त्या सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥ ६३ ॥

जो मनुष्य भक्तिभावाने शंकर किंवा विष्णूस घृतयुक्त गुग्गुळ धूप अर्पण करतो, तो सर्व पापांपासून मुक्त होतो.

Verse 64

तिलतैलान्वितं दीपं विष्णोर्वा शङ्करस्य वा । दत्त्वा नरः सर्वकामान्संप्राप्नोति नृपोत्तम ॥ ६४ ॥

हे नृपोत्तम! जो मनुष्य विष्णू किंवा शंकरास तिळतेलयुक्त दीप अर्पण करतो, तो सर्व कामनांची सिद्धी प्राप्त करतो.

Verse 65

घृतेन दीपं यो दद्याच्छङ्करायाथ विष्णवे । स मुक्तः सर्वपापेभ्यो गङ्गास्नानफलं लभेत् ॥ ६५ ॥

जो घृतयुक्त दीप शंकरास तसेच विष्णूस अर्पण करतो, तो सर्व पापांतून मुक्त होऊन गंगास्नानासमान पुण्यफल प्राप्त करतो.

Verse 66

ग्राम्येण वापि तैलेन राजन्नन्येन वा पुनः । दीपं दत्त्वा महाविष्णोः शिवस्यापि फलं शृणु ॥ ६६ ॥

हे राजन्! साध्या तेलाने किंवा अन्य कोणत्याही तेलाने महाविष्णूस दीप अर्पण करून—शिवाच्या बाबतीतही त्याचे फळ ऐक.

Verse 67

सर्वपापविनिर्मुक्तः सर्वैश्वर्यसमन्वितः । तत्तत्सालोक्यमाप्नोति त्रिःसप्तपुरुषान्वितः ॥ ६७ ॥

तो सर्व पापांपासून मुक्त होऊन आणि सर्व ऐश्वर्यांनी युक्त होऊन त्या प्रभूचेच सालोक्य प्राप्त करतो; आणि हे पुण्य एकवीस पिढ्यांसह फलित होते.

Verse 68

यद्यदिष्टतमं भोज्यं तत्तदीशाय विष्णवे । दत्वा तत्तत्पदं याति चत्वारिंशत्कुलान्वितः ॥ ६८ ॥

जे अन्न त्याला सर्वाधिक प्रिय असेल, तेच श्रीविष्णूंना अर्पण केल्याने तो तदनुरूप दिव्य पद प्राप्त करतो; आणि कुलाच्या चाळीस पिढ्यांसह कल्याण होते.

Verse 69

यद्यदिष्टतमं वस्तु तत्तद्विप्राय दापयेत् । स याति विष्णुभवनं पुनरावृत्तिदुर्लभम् ॥ ६९ ॥

जे वस्तू त्याला सर्वाधिक प्रिय असेल, ती विद्वान ब्राह्मणास दान द्यावी; त्यामुळे तो विष्णुधामास जातो, जिथून पुनरागमन दुर्लभ आहे.

Verse 70

भ्रूणहा स्वर्णदानेन शुद्धो भवति भूपते । अन्नतोयसमं दानं न भूतं न भविष्यति ॥ ७० ॥

हे राजन्, भ्रूणहत्यारा सुद्धा सुवर्णदानाने शुद्ध होतो; पण अन्न व जलदानासारखे दान ना कधी झाले, ना पुढे होईल.

Verse 71

अन्नदः प्राणदः प्रोक्तः प्राणदश्चापि सर्वदः । सर्वदानफलं यस्मादन्नदस्य नृपोत्तम ॥ ७१ ॥

अन्न देणारा हा प्राण देणारा असे सांगितले आहे, आणि प्राण देणारा खरोखर सर्व देणारा; म्हणून, हे नृपश्रेष्ठा, अन्नदात्यास सर्व दानांचे फळ मिळते.

Verse 72

अन्नदो ब्रह्मसदनं याति वंशायुतान्वितः । न तस्य पुनरावृत्तिरिति शास्त्रेषु निश्चितम् ॥ ७२ ॥

अन्नदान करणारा असंख्य वंशजांसह ब्रह्मलोकास जातो; त्याला पुनर्जन्माची पुनरावृत्ती होत नाही—असे शास्त्रांत निश्चयाने ठरले आहे।

Verse 73

सद्यस्तुष्टिकरं ज्ञेयं जलदानं यतोऽधिकम् । अन्नदानान्नृपश्रेष्ठ निर्दिष्टं ब्रह्मवादिभिः ॥ ७३ ॥

जलदान त्वरित तृप्ति देणारे आहे असे जाणावे; तरीही, हे नृपश्रेष्ठ, ब्रह्मवाद्यांनी अन्नदान त्याहून अधिक श्रेष्ठ असे सांगितले आहे।

Verse 74

महापातकयुक्तो वा युक्तो वाप्युपपातकैः । जलदो मुच्यते तेभ्य इत्याह कमलोद्भवः ॥ ७४ ॥

कोणी महापातकयुक्त असो वा उपपातकांनी ग्रस्त असो; जलदान करणारा त्या दोषांपासून मुक्त होतो—असे कमलोद्भव (ब्रह्मा) म्हणतो।

Verse 75

शरीरमन्नजं प्राहुः प्राणानप्यन्नजान्विदुः । तस्मादन्नप्रदो ज्ञेयः प्राणदः पृथिवीपते ॥ ७५ ॥

शरीर अन्नापासून उत्पन्न होते असे म्हणतात, आणि प्राणही अन्नजन्यच मानतात। म्हणून, हे पृथिवीपते, अन्न देणारा हा प्राण देणारा आहे असे जाणावे।

Verse 76

यद्यत्तुष्टिकरं दानं सर्वकामफलप्रदम् । तस्मादन्नसमं दानं नास्ति भूपाल भूतले ॥ ७६ ॥

जे जे दान तृप्ति देणारे व सर्व कामनांचे फल देणारे आहे; तरीही, हे भूपाल, या भूतलावर अन्नदानासारखे दुसरे दान नाही।

Verse 77

अन्नदस्य कुले जाता आसहस्रं नृपोत्तम । नरकं ते न पश्यन्ति तस्मादन्नप्रदो वरः ॥ ७७ ॥

हे नृपोत्तम! अन्नदान करणाऱ्याच्या कुळात जन्मलेले सहस्रपर्यंत जन नरक पाहात नाहीत; म्हणून अन्नदाता दानांत श्रेष्ठ आहे.

Verse 78

पादाभ्यङ्गं भक्तियुक्तो योऽतिथेः कुरुतेनरः । स स्नातः सर्वतीर्थेषु गङ्गास्नानपुरःसरम् ॥ ७८ ॥

जो मनुष्य भक्तियुक्त होऊन अतिथीच्या पायांचा अभ्यंग करतो, तो गंगास्नानास अग्र मानून सर्व तीर्थांत स्नान केलेला मानला जातो.

Verse 79

तैलाभ्यङ्गं महाराज ब्राह्मणानां करोति यः । स स्नातोऽष्टशतं साग्रं गङ्गायां नात्र संशयः ॥ ७९ ॥

हे महाराज! जो ब्राह्मणांचा तैलाभ्यंग करतो, तो गंगेत आठशेहून अधिक वेळा स्नान केलेला मानला जातो; यात संशय नाही.

Verse 80

रोगितान्ब्राह्मणान्यस्तु प्रेम्णा रक्षति रक्षकः । स कोटिकुलसंयुक्तो वसेद् ब्रह्मपुरे युगम् ॥ ८० ॥

जो रक्षक रोगग्रस्त ब्राह्मणांचे प्रेमाने रक्षण करतो, तो कोटी कुळांच्या पुण्याने युक्त होऊन ब्रह्मपुरात एक युग वास करतो.

Verse 81

यो रक्षेत्पृथिवीपाल रङ्कं वा रोगिणं नरम् । तस्य विष्णुः प्रसन्नात्मा सर्वान्कामान्प्रयच्छति ॥ ८१ ॥

हे पृथिवीपाल! जो दरिद्री किंवा रोगी मनुष्याचे रक्षण करतो, त्याच्यावर विष्णु प्रसन्न होऊन सर्व इच्छा प्रदान करतात.

Verse 82

मनसा कर्मणा वाचा यो रक्षेदामयान्वितम् । सर्वान्कामानवाप्नोति सर्वपापविवर्जितः ॥ ८२ ॥

जो मनाने, कर्माने व वाणीने रोगपीडिताची रक्षा व सेवा करतो, तो सर्व इच्छा प्राप्त करतो आणि सर्व पापांपासून मुक्त होतो।

Verse 83

यो ददाति महीपाल निवासं ब्राह्मणाय वै । तस्य प्रसन्नो देवेशः स्वलोकं सम्प्रयच्छति ॥ ८३ ॥

हे महीपाल! जो ब्राह्मणाला निवासस्थान दान करतो, त्याच्यावर देवेश्वर प्रसन्न होऊन आपला लोक प्रदान करतो।

Verse 84

ब्राह्मणाय ब्रह्मविदे यो दद्याद्गां पयस्विनीम् । स याति ब्रह्मसदनमन्येषामतिदुर्लभम् ॥ ८४ ॥

जो ब्रह्मविद् ब्राह्मणाला दूध देणारी गाय दान करतो, तो इतरांस अत्यंत दुर्लभ असे ब्रह्मसदन प्राप्त करतो।

Verse 85

अन्येभ्यः प्रतिगृह्यापि यो दद्याद्गां पयस्विनीम् । तस्य पुण्यफलं वक्तुं नाहं शक्तोऽस्मि पण्डित ॥ ८५ ॥

हे पंडित! इतरांकडून मिळवूनही जो दूध देणारी गाय दान करतो, त्याच्या पुण्यफळाचे वर्णन करण्यास मी समर्थ नाही।

Verse 86

कपिलां वेदविदुषे यो ददाति पयस्विनीम् । स एव रुद्रो भूपाल सर्वपापविवर्जितः ॥ ८६ ॥

हे भूपाल! जो वेदविद् ब्राह्मणाला कपिला, दूधाने परिपूर्ण गाय दान करतो, तो सर्व पापांपासून मुक्त होऊन रुद्रासमान होतो।

Verse 87

विप्राय वेदविदुषे दद्यादुभयतोमुखीम् । यस्तस्य पुण्यं सङ्ख्यातुं न शक्तोऽब्दशतैरपि ॥ ८७ ॥

वेदविद्या जाणणाऱ्या विप्राला ‘उभयतोमुखी’ दान द्यावे; त्या दानाचे पुण्य शेकडो वर्षांनीही कोणी मोजू शकत नाही।

Verse 88

तस्य पुण्यफलं राजञ्श्छृणु वक्ष्यामि तत्त्वतः । एकतः क्रतवः सर्वे समग्रवरदक्षिणाः ॥ ८८ ॥

हे राजन्, त्याचे पुण्यफळ तत्त्वतः ऐक; एकीकडे ते सर्व क्रतू उत्तम व पूर्ण दक्षिणांसह एकत्र केल्यास जे फळ, त्यासमान आहे।

Verse 89

एकतो भयभीतस्य प्राणिनः प्राणरक्षणम् । संरक्षति महीपाल यो विप्रं भयविह्वलम् ॥ ८९ ॥

एकीकडे हे भयभीत प्राण्याचे प्राण वाचविण्यासारखे आहे; तसेच जो महीपाल भयाकुल विप्राचे रक्षण करतो, तो जणू प्राणच वाचवितो।

Verse 90

स स्नातः सर्वतीर्थेषु सर्वयज्ञेषु दीक्षितः । वस्त्रदो रुद्र भवनं कन्यादो ब्रह्मणः पदम् ॥ ९० ॥

तो जणू सर्व तीर्थांत स्नान केलेला व सर्व यज्ञांत दीक्षित झालेला मानला जातो। वस्त्रदान करणारा रुद्रधामास जातो, आणि कन्यादान करणारा ब्रह्मपद प्राप्त करतो।

Verse 91

हेमदो विष्णुभवनं प्रयाति स्वकुलान्वितः । यस्तु कन्यामलङ्कृत्य ददात्यध्यात्मवेदिने ॥ ९१ ॥

स्वकुलासह सुवर्णदान करणारा विष्णुधामास जातो. आणि जो कन्येला अलंकृत करून अध्यात्मवेत्त्यास देतो, तोही तेच परम पद प्राप्त करतो।

Verse 92

शतवंशसमायुक्तः स व्रजेद् ब्रह्मणः पदम् । कार्तिक्यां पौर्णमास्यां वा आषाढ्यां वापि भूपते ॥ ९२ ॥

हे भूपते! जो शतवंशसमायुक्त (पुण्यवान संततिसंपन्न) असतो, तो ब्रह्मदेवाचे पद प्राप्त करतो—कार्तिक पौर्णिमेस किंवा आषाढ पौर्णिमेस।

Verse 93

वृषभं शिवतुष्ट्यर्थमुत्सृजेत्तत्फलं शृणु । सप्तजन्मार्जितैः पापैर्विमुक्तो रुद्र रूपभाक् ॥ ९३ ॥

शिवतुष्टीसाठी वृषभ मुक्त करावा—त्याचे फळ ऐका: सात जन्मांत संचित पापांपासून मुक्त होऊन तो रुद्रसदृश रूप प्राप्त करतो।

Verse 94

कुलसप्ततिसंयुक्तो रुद्रे ण सह मोदते । शिवलिङ्गाङ्कितं कृत्वा महिषं यः समुत्सृजेत् ॥ ९४ ॥

जो शिवलिंगचिन्हाने अंकित करून महिष मुक्त करतो, तो आपल्या कुलाच्या सत्तर पिढ्यांसह रुद्रासोबत आनंदित होतो।

Verse 95

न तस्य यातनालोको भवेन्नृपतिसत्तम । ताम्बूलदानं यः कुर्याच्छक्तितो नृपसत्तम ॥ ९५ ॥

हे नृपश्रेष्ठ! जो आपल्या शक्तीनुसार तांबूलदान करतो, त्याला यातनालोकाचा अनुभव होत नाही।

Verse 96

तस्य विष्णुः प्रसन्नात्मा ददात्यायुर्यशः श्रियम् । क्षीदो घृतदश्चैव मधुदो दधिदस्तथा ॥ ९६ ॥

अशा व्यक्तीवर विष्णु अंतःकरणाने प्रसन्न होऊन आयुष्य, यश आणि श्री देतात. तसेच दूध, तूप, मधु व दही दान करणाऱ्यासही हे फळ मिळते।

Verse 97

दिव्याब्दायुतपर्यन्तं स्वर्गलोके महीयते । प्रयाति ब्रह्मसदनमिक्षुदाता नृपोत्तम ॥ ९७ ॥

हे नृपोत्तम! जो इक्षु (ऊस) दान करतो तो दहा हजार दिव्य वर्षे स्वर्गलोकी पूजिला जातो; त्यानंतर ब्रह्मसदनास प्राप्त होतो।

Verse 98

गन्धदः पुण्यफलदः प्रयाति ब्रह्मणः पदम् । गुडेक्षुरसदश्चैव प्रयाति क्षीरसागरम् ॥ ९८ ॥

सुगंधदान पुण्यफल देऊन दात्यास ब्रह्मपदास नेते; तसेच गूळ व इक्षुरस दान करणारा क्षीरसागरास प्राप्त होतो।

Verse 99

भटानां जलदो याति सूर्यलोकमनुत्तमम् । विद्यादानेन सायुज्यं माधवस्य व्रजेन्नरः ॥ ९९ ॥

गरजू भटांना जलदान केल्याने दाता अनुपम सूर्यलोकास जातो; परंतु विद्यादानाने मनुष्य माधव (विष्णु) यांचे सायुज्य प्राप्त करतो।

Verse 100

विद्यादानं महीदानं गोदानं चोत्तमोत्तमम् । नरकादुद्धरन्त्येव जपवाहनदोहनात् ॥ १०० ॥

विद्यादान, भूमिदान आणि—सर्वोत्तम—गोदान; जप-यज्ञात उपयोग, वाहनरूप सेवा व दुधदोहण यांमुळे ही दाने नरकातून उद्धरतात।

Verse 101

सर्वेषामपि दानानां विद्यादानं विशिष्यते । विद्यादानेन सायुज्यं विष्णोर्याति नृपोत्तम ॥ १०१ ॥

सर्व दानांमध्ये विद्यादान श्रेष्ठ आहे. हे नृपोत्तम! विद्यादानाने दाता विष्णूचे सायुज्य प्राप्त करतो।

Verse 102

नरस्त्विन्धनदानेन मुच्यते ह्युपपातकैः । शालग्रामशिलादानं महादानं प्रकीर्तितम् ॥ १०२ ॥

इंधनदानाने मनुष्य निश्चयाने उपपातकांपासून (लहान पापांपासून) मुक्त होतो. आणि शालग्रामशिलेचे दान हे महादान म्हणून प्रसिद्ध आहे.

Verse 103

यद् दत्वा मोक्षमाप्नोति लिङ्गदानं तथा स्मृतम् । ब्रह्माण्डकोटिदानेन यत्फलं लभते नरः ॥ १०३ ॥

ज्या दानाने मोक्ष प्राप्त होतो, ते लिंगदान म्हणून स्मृत आहे. त्याचे फळ असेच आहे, जसे कोट्यवधी ब्रह्मांडांचे दान केल्याने मनुष्याला मिळते.

Verse 104

तत्फलं समवाप्नोति लिङ्गदानान्न संशयः । शालग्रामशिलादाने ततोऽपि द्विगुणं फलम् ॥ १०४ ॥

लिंगदानाने तेच फळ निःसंशय प्राप्त होते. आणि शालग्रामशिलेच्या दानाने त्याहूनही दुप्पट फळ मिळते.

Verse 105

शालग्रामशिलारूपी विष्णुरेवेति विश्रुतः । यो ददाति नरो दानं गृहेषु महतां प्रभो ॥ १०५ ॥

हे प्रभो, शालग्रामशिलेच्या रूपाने स्वयं विष्णूच आहेत, असे प्रसिद्ध आहे. जो मनुष्य महात्म्यांच्या घरी असे दान करतो, तो महान पुण्य प्राप्त करतो.

Verse 106

गङ्गास्नानफलं तस्य निश्चितं नृप जायते । रत्नान्वितसुवर्णस्य प्रदानेन नृपोत्तम ॥ १०६ ॥

हे नृपोत्तम, रत्नांनी युक्त सुवर्णाचे दान केल्याने त्या व्यक्तीस निश्चयाने गंगास्नानाचे फळ प्राप्त होते, हे राजन्.

Verse 107

भुक्तिमुक्तिमवाप्नोति महादानं यतः स्मृतम् । नरो माणिक्यदानेन परं मोक्षमवाप्नुयात् ॥ १०७ ॥

भोग व मोक्ष देणारे म्हणून ज्यास ‘महादान’ म्हटले आहे, त्या माणिक्यदानाने मनुष्य परम मोक्षपद प्राप्त करतो.

Verse 108

ध्रुवलोकमवाप्नोति वज्रदानेन मानवः । स्वर्गं विद्रुमदानेन रुद्र लोकमवाप्नुयात् ॥ १०८ ॥

वज्र (हिरा) दानाने मनुष्य ध्रुवलोक प्राप्त करतो; आणि विद्रुम (मूंगा) दानाने स्वर्ग तसेच रुद्रलोक प्राप्त होतो.

Verse 109

प्रयाति यानदानेन मुक्तादानेन चैन्दवम् । वैडूर्यदो रुद्र लोकं पुष्परागप्रदस्तथा ॥ १०९ ॥

यानदानाने दिव्ययानमार्ग प्राप्त होतो; मुक्तादानाने चंद्रलोक मिळतो. वैडूर्य (लहसुनिया) दाता रुद्रलोकास जातो आणि पुष्पराग (पुखराज) दाताही तसेच श्रेष्ठ लोक प्राप्त करतो.

Verse 110

पुष्परागप्रदानेन सर्वत्र सुखमश्नुते । अश्वदो ह्यश्वसान्निध्यं चिरं व्रजति भूमिप ॥ ११० ॥

पुष्पराग (पुखराज) दानाने सर्वत्र सुख उपभोगतो. आणि हे राजन्, अश्वदानाने तो दीर्घकाळ अश्वांचे सान्निध्य प्राप्त करतो.

Verse 111

गजदानेन महता सर्वान्कामानवाप्नुयात् । प्रयाति यानदानेन स्वर्गं स्वर्यानमास्थितः ॥ १११ ॥

महान गजदानाने मनुष्य सर्व कामना प्राप्त करतो. आणि यानदानाने तो स्वर्गास जातो, स्वर्गीय विमानावर आरूढ होऊन.

Verse 112

महिषीदो जयत्येव ह्यपमृत्युं न संशयः । गवां तृणप्रदानेन रुद्र लोकमवाप्नुयात् ॥ ११२ ॥

म्हैस-गाय दान करणारा निःसंशय अकाली मृत्यूवर विजय मिळवितो. आणि गायींना तृण-चारा दिल्यास रुद्रलोक (शिवधाम) प्राप्त होते.

Verse 113

वारुणं लोकमाप्नोति महीश लवणप्रदः । स्वाश्रमाचारनिरता सर्वभूतहिते रताः ॥ ११३ ॥

हे राजन्, जो लवण (मीठ) दान करतो तो वरुणलोक प्राप्त करतो. आणि जे आपल्या-आपल्या आश्रमधर्माच्या आचरणात रत व सर्वभूतहितात प्रवृत्त असतात, तेही शुभ गती पावतात.

Verse 114

अदाम्भिका गतासूयाः प्रयान्ति ब्रह्मणः पदम् । परोपदेशनिरता वीतरागा विमत्सरा ॥ ११४ ॥

जे दंभहीन, असूयारहित, परोपदेशात तत्पर, विरक्त व मत्सररहित आहेत—ते ब्रह्मपदास प्राप्त होतात.

Verse 115

हरिपादार्चनरताः प्रयान्ति सदनं हरेः । सत्सङ्गाह्लादनिरताः सत्कर्मसु सदोद्यताः ॥ ११५ ॥

जे हरिचरणार्चनात रत आहेत ते हरीच्या धामास जातात. सत्संगाच्या आनंदात रमून ते सदैव सत्कर्मांत उद्यत राहतात.

Verse 116

परापवादविमुखाः प्रयान्ति हरिमन्दिरम् । नित्यं हितकरा ये तु ब्राह्मणेषु च गोषु च ॥ ११६ ॥

जे परनिंदेपासून विमुख आहेत ते हरिमंदिर (हरिधाम) प्राप्त करतात. आणि जे ब्राह्मण व गायी यांचे नित्य हित करतात, तेही तीच गती पावतात.

Verse 117

परस्त्रीसङ्गविमुखा न पश्यन्ति यमालयम् । जितेन्द्रि या जिताहारा गोषु क्षान्ताः सुशीलिनः ॥ ११७ ॥

जे परस्त्रीसंगापासून विमुख राहतात ते यमालय पाहात नाहीत। जितेंद्रिय, संयमित आहार करणारे, गायींबाबत क्षमाशील व सुशील—असे जन दंडलोकास जात नाहीत।

Verse 118

ब्राह्मणेषु क्षमाशीलाः प्रयान्ति भवनं हरेः । अग्निशुश्रूषवश्चैव गुरुशुश्रूषकास्तथा ॥ ११८ ॥

जे ब्राह्मणांप्रती क्षमाशील असतात ते हरीचे धाम प्राप्त करतात। तसेच अग्निसेवा करणारे आणि गुरूसेवेत तत्पर जनही त्याच पदाला पोहोचतात।

Verse 119

पतिशुश्रूषणरता न वै संसृतिभागिनः । सदा देवार्चनरता हरिनामपरायणाः ॥ ११९ ॥

पतिसेवेतील रत स्त्रिया खरोखरच संसारी भ्रमणाच्या भागीदार होत नाहीत। ज्या सदैव देवपूजेत रत व हरिनामात परायण असतात, त्या संसारबंधनातून मुक्त होतात।

Verse 120

प्रतिग्रहनिवृत्ताश्च प्रयान्ति परमं पदम् । अनाथं विप्रकुणपं ये दहेयुर्नृपोत्तम ॥ १२० ॥

जे प्रतिग्रह (अधर्मकारक दान) घेणे टाळतात ते परम पदाला जातात। हे नृपोत्तम, जे अनाथ ब्राह्मणाचे शव दहन करतात तेही परम गती प्राप्त करतात।

Verse 121

अश्वमेधसहस्राणां फलमश्नुवते सदा । पत्रैः पुष्पैः फलैर्वापि जलैर्वा मनुजेश्वर ॥ १२१ ॥

हे मनुजेश्वर, जो नित्य पत्र, पुष्प, फळ किंवा जल अर्पून (भगवंताची) पूजा करतो, तो सदैव सहस्र अश्वमेध यज्ञाइतके फल प्राप्त करतो।

Verse 122

पूजया रहितं लिङ्गमचर्येत्तत्फलं शृणु । अप्सरोगणगन्धर्वैः स्तूयमानो विमानगः ॥ १२२ ॥

पूजाविधीविना लिंगाची जो आराधना करतो, त्याचे फळ ऐक—तो दिव्य विमानात आरूढ होऊन अप्सरा व गंधर्वगणांनी स्तुत होतो।

Verse 123

प्रयाति शिवसान्निध्यमित्याह कमलोद्भवः । चुलुकोदकमात्रेण लिङ्गं संस्नाप्य भूमिप ॥ १२३ ॥

कमलोद्भव (ब्रह्मा) म्हणाला—‘तो शिवसन्निधीला पोहोचतो,’ हे राजन्; केवळ चुळूकभर पाण्यानेही लिंगास स्नान घालून।

Verse 124

लक्षाश्वमेधजं पुण्यं संप्राप्नोति न संशयः । पूजया रहितं लिङ्गं कुसुमैर्योऽचयेत्सुधीः ॥ १२४ ॥

निःसंशय, जो सुज्ञ पुरुष पूजाविधीविना लिंगावर पुष्प अर्पण करतो, तो लक्ष अश्वमेध यज्ञांपासून उत्पन्न पुण्य प्राप्त करतो।

Verse 125

अश्वमेधायुतफलं भवेत्तस्य जनेश्वर । भक्ष्यैर्भोज्यैः फलैर्वापि शून्यं लिङ्गं प्रपूज्य च ॥ १२५ ॥

हे जनेश्वर, त्या व्यक्तीस दहा हजार अश्वमेध यज्ञांइतके फळ मिळते, जर तो भक्ष्य-भोज्य किंवा फळांनीही शून्य (निराकार) लिंगाची श्रद्धेने पूजा करील।

Verse 126

शिवसायुज्यमाप्नोति पुनरावृत्तिवर्जितम् । पूजया रहितं विष्णुं योऽचयेदर्कवंशज ॥ १२६ ॥

हे अर्कवंशज, जो पूजाविधीविना देखील विष्णूचे श्रद्धेने अर्चन करतो, तो पुनरावृत्तिरहित शिवसायुज्य (शिवाशी एकत्व) प्राप्त करतो।

Verse 127

जलेनापि स सालोक्यं विष्णोर्याति नरोत्तम । देवतायतने यस्तु कुर्यात्सम्मार्जनं सुधीः ॥ १२७ ॥

हे नरोत्तम! जो सुज्ञ देवालयात झाडून स्वच्छता करतो आणि पाण्यानेही शुद्धी करतो, तो भगवान विष्णूचे सालोक्य प्राप्त करतो।

Verse 128

यावत्पांसु युगावासं वैष्णवे मन्दिरे लभेत् । शीर्णं स्फटिकलिङ्गं तु यः संदध्यान्नृपोत्तम ॥ १२८ ॥

हे नृपोत्तम! वैष्णव मंदिरात क्षणभर जरी वास व सेवा मिळाली तरी जितके पुण्य, तितकेच पुण्य त्या व्यक्तीस मिळते जो जीर्ण स्फटिक-लिंग जोडून पुन्हा प्रतिष्ठापित करतो।

Verse 129

शतजन्मार्जितैः पापैर्मुच्यते स तु मानवः । यस्तु देवालये राजन्नपि गोचर्ममात्रकम् ॥ १२९ ॥

हे राजन्! जो मनुष्य देवालयात गोचर्ममात्र जागेपर्यंतही दान-समर्पण इत्यादी पुण्यकर्म करतो, तो शंभर जन्मांचे संचित पापांपासून मुक्त होतो।

Verse 130

जलेन सिञ्चेद् भूभागं सोऽपि स्वर्गं लभेन्नरः । गन्धोदकेन यः सिञ्चेद्देवतायतने भुवम् ॥ १३० ॥

जो मनुष्य पाण्याने भूमिभाग शिंपडतो, तोही स्वर्ग प्राप्त करतो; आणि जो देवालयात सुगंधित पाण्याने भूमी शिंपडतो, तो अधिक पुण्य मिळवतो।

Verse 131

यावत्कणानुकल्पं तु तिष्ठेत देवसन्निधौ । मृदा धातुविकारैर्वा यो लिम्पेद्देवतागृहम् ॥ १३१ ॥

जो देवसन्निधीत कणभर वेळही उभा राहतो, किंवा माती अथवा धातूच्या मिश्रणांनी देवालयाचे लेपन-डागडुजी करतो—ते महापुण्यदायक ठरते।

Verse 132

स कोटिकुलमुद्धृत्य याति साम्यं मधुद्विषः । शिलाचूर्णेन यो मर्त्यो देवागारं तु लेपयेत् ॥ १३२ ॥

जो मनुष्य शिळाचूर्णाने देवालयाचे लेपन करतो, तो कोटीकुलाचा उद्धार करून मधुद्विष्णुच्या साम्य (सामीप्य) पदास प्राप्त होतो।

Verse 133

स्वस्तिकादीनि वा कुर्यात्तस्य पुण्यमनन्तकम् । यः कुर्याद्दीपरचनां देवतायतने नृप ॥ १३३ ॥

किंवा जो स्वस्तिकादी मंगलचिन्हे करतो, त्याचे पुण्य अनंत होते। हे नृपा! जो देवालयात दीपांची रचना/व्यवस्था करतो, त्याला अपार पुण्य मिळते।

Verse 134

तस्य पुण्यं प्रसङ्ख्यातुं नोत्सहेऽब्दशतैरपि । अखण्डदीपं यः कुर्याद्विष्णोर्वा शङ्करस्य च ॥ १३४ ॥

त्याचे पुण्य मोजण्यास मी शेकडो वर्षेही समर्थ नाही—जो विष्णूसाठी किंवा शंकरासाठीही अखंड दीप स्थापतो।

Verse 135

क्षणे क्षणेऽश्वमेधस्य फलं तस्य न दुर्लभम् । अर्चितं शङ्करं दृष्ट्वा विष्णुं वापि नमेत्तु यः ॥ १३५ ॥

त्याच्यासाठी क्षणोक्षणी अश्वमेधयज्ञाचे फळ दुर्लभ राहत नाही—जो पूजित शंकराचे दर्शन घेऊन विष्णूलाही नमस्कार करतो।

Verse 136

स विष्णुभवनं प्राप्य मोदते च युगायुतम् । देव्याः प्रदक्षिणामेकां सप्त सूर्यस्य भूमिप ॥ १३६ ॥

तो विष्णुधाम प्राप्त करून दहा हजार युगांपर्यंत आनंद भोगतो। हे भूमिप! देवीची एक प्रदक्षिणा सूर्याच्या सात प्रदक्षिणांसमान फलदायी मानली आहे।

Verse 137

तिस्रो विनायकस्यापि चतस्रो विष्णुमन्दिरे । कृत्वा तत्तद्गृहं प्राप्य मोदते युगलक्षकम् ॥ १३७ ॥

विनायकासाठी तीन आणि विष्णुमंदिरात चार अशी देवालये बांधून, तो त्या-त्या धामास प्राप्त होऊन दोन लक्ष युगें आनंद भोगतो।

Verse 138

यो विष्णोर्भक्तिभावेन तथैव गोद्विजस्य च । प्रदक्षिणां चरेत्तस्य ह्यश्वमेधः पदे पदे ॥ १३८ ॥

जो विष्णूवर भक्तिभाव ठेवून गायीची व ब्राह्मणाची प्रदक्षिणा करतो, त्याच्या प्रत्येक पावलावर अश्वमेध यज्ञाचे फळ प्राप्त होते।

Verse 139

काश्यां माहेश्वरं लिङ्गं संपूज्य प्रणमेत्तु यः । न तस्य विद्यते कृत्यं संसृतिर्नैव जायते ॥ १३९ ॥

जो काशीत माहेश्वर लिंगाची विधिपूर्वक पूजा करून प्रणाम करतो, त्याच्यासाठी पुढे कोणतेही कर्तव्य उरत नाही; त्याला संसारी पुनर्जन्म होत नाही।

Verse 140

शिवं प्रदक्षिणं कृत्वा सव्येनैव विधानतः । नरो न च्यवते स्वर्गाच्छङ्करस्य प्रसादतः ॥ १४० ॥

विधिप्रमाणे शिवाची प्रदक्षिणा—त्यांना डावीकडे ठेवून—केल्यास, शंकराच्या कृपेने मनुष्य स्वर्गातून च्युत होत नाही।

Verse 141

स्तुत्वा स्तोत्रैर्जगन्नाथं नारायणमनामयम् । सर्वान्कामानवाप्नोति मनसा यद्यदिच्छति ॥ १४१ ॥

स्तोत्रांनी जगन्नाथ—निरामय नारायण—यांची स्तुती केल्यावर, मनात जी जी इच्छा करतो ती ती सर्व कामना प्राप्त होते।

Verse 142

देवतायतने यस्तु भक्तियुक्तः प्रनृत्यति । गायते वा स भूपाल रुद्र लोके च मुक्तिभाक् ॥ १४२ ॥

हे भूपाल! जो भक्तियुक्त होऊन देवालयात नृत्य करतो किंवा गातो, तो मुक्तीचा भागी होऊन रुद्रलोकही प्राप्त करतो।

Verse 143

ये तु वाद्यं प्रकुर्वन्ति देवतायतने नराः । ते हंसयानमारूढा व्रजन्ति ब्रह्मणः पदम् ॥ १४३ ॥

जे लोक देवालयात वाद्य वाजवितात, ते हंसयानावर आरूढ होऊन ब्रह्म्याचे पद (लोक) प्राप्त करतात।

Verse 144

करतालं प्रकुर्वन्ति देवतायतने तु ये । ते सर्वपापनिर्मुक्ता विमानस्था युगायुतम् ॥ १४४ ॥

जे देवालयात करताल (टाळ्या) करतात, ते सर्व पापांपासून मुक्त होऊन विमानस्थ होतात व दहा हजार युग स्वर्गात वास करतात।

Verse 145

देवतायतने ये तु घण्टानादं प्रकुर्वते । तेषां पुण्यं निगदितुं न समर्थः शिवः स्वयम् ॥ १४५ ॥

जे देवालयात घंटानाद करतात, त्यांच्या पुण्याचे वर्णन करणे स्वयं शिवालाही समर्थ नाही।

Verse 146

भेरीमृदङ्गपटहमुरजैश्च सडिण्डिमैः । संप्रीणयन्ति देवेशं तेषां पुण्यफलं शृणु ॥ १४६ ॥

भेरी, मृदंग, पटह, मुरज व डिण्डिम इत्यादी वाद्यांनी ते देवेशाला प्रसन्न करतात; त्यांचे पुण्यफळ आता ऐका।

Verse 147

देवस्त्रीगणसंयुक्ताः सर्वकामैः समर्चिताः । स्वर्गलोकमनुप्राप्य मोदन्ते कल्पपञ्चकम् ॥ १४७ ॥

देवांगनांच्या समूहांसह आणि सर्व इच्छित भोगांनी सत्कृत होऊन ते स्वर्गलोकास प्राप्त होतात व तेथे पाच कल्पांपर्यंत आनंद भोगतात।

Verse 148

देवतामन्दिरे कुर्वन्नरः शङ्खं नृप । सर्वपापविनिर्मुक्तो विष्णुना सह मोदते ॥ १४८ ॥

हे नृपा! जो मनुष्य देवतेच्या मंदिरात शंख घडवितो किंवा स्थापतो, तो सर्व पापांपासून मुक्त होऊन विष्णूसह आनंदित होतो।

Verse 149

तालकांस्यादिनिनदं कुर्वन् विष्णुगृहे नरः । सर्वपापविनिर्मुक्तो विष्णुलोकमवाप्नुयात् ॥ १४९ ॥

विष्णुगृहात (मंदिरात) टाळ, घंटा, कांस्य इत्यादींचा निनाद करणारा मनुष्य सर्व पापांपासून मुक्त होऊन विष्णुलोकास प्राप्त होतो।

Verse 150

यो देवः सर्वदृग्विष्णुर्ज्ञानरूपी निरञ्जनः । सर्वधर्मफलं पूर्णं संतुष्टः प्रददाति च ॥ १५० ॥

जो देव—विष्णु—सर्वदर्शी, ज्ञानस्वरूप व निरंजन आहेत, ते संतुष्ट झाले असता सर्व धर्मांचे पूर्ण फळ प्रदान करतात।

Verse 151

यस्य स्मरणमात्रेण देवदेवस्य चक्रिणः । सफलानि भवन्त्येव सर्वकर्माणि भूपते ॥ १५१ ॥

हे भूपते! देवदेव चक्रधारी प्रभूचे केवळ स्मरण केले तरी सर्व कर्मे निश्चयाने सफल होतात।

Verse 152

परमात्मा जगन्नाथः सर्वकर्म्मफलप्रदः । सत्कर्मकर्तृभिर्नित्यं स्मृतः सर्वार्तिनाशनः । तमुद्दिश्य कृतं यच्च तदानन्त्याय कल्पते ॥ १५२ ॥

परमात्मा जगन्नाथ सर्व कर्मांचे फळ देणारे आहेत. सत्कर्म करणारे त्यांचे नित्य स्मरण करतात; ते सर्व दुःख-आर्तता नाश करतात. त्यांना उद्देशून जे काही केले जाते, ते अनंत पुण्याला कारणीभूत ठरते.

Verse 153

धर्माणि विष्णुश्च फलानि विष्णुः कर्माणि विष्णुश्च फलानि भोक्ता । कार्यं च विष्णुः करणानि विष्णुरस्मान्न किञ्चिद्व्यतिरिक्तमस्ति ॥ १५३ ॥

धर्मही विष्णु आणि फळही विष्णु; कर्मही विष्णु आणि फळांचा भोक्ता ही विष्णु. कार्यही विष्णु आणि करण-साधनेही विष्णु—त्यांच्याव्यतिरिक्त काहीच नाही.

Verse 154

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे प्रथमपादे धर्मानुकथनं नाम त्रयोदशोऽध्यायः ॥ १३ ॥

अशा प्रकारे श्री बृहन्नारदीय पुराणाच्या पूर्वभागातील प्रथम पादात ‘धर्मानुकथन’ नावाचा तेरावा अध्याय समाप्त झाला.