देवी in the Padma Purana

शालिग्राम येथे ती ‘महादेवी’; शिवलिंगात ‘जलप्रिया’। मायापुरीत ती ‘कुमारी’ आणि संततीविषयी तीच ‘ललिता’ म्हणून ओळखली जाते।

हे वरानने! पुण्य नगरांत व आश्रमांतही, हे महादेवी, तुझा वास आहे; तसेच वने व उपवने यांतही आहे.

तेथेच बुद्धिमान पुरुष ब्रह्मा, शिव व विष्णू यांची स्थापना करील. तसेच विनायकाचे विन्यास करून कमला व अंबिकेचीही स्थापना करील.

रुद्र त्या देवीला म्हणाला— “तुला कोणते कार्य सांगावयाचे आहे? हे महामाये देवी, तुझ्या मनात जे आहे ते सांग.”

“जगद्वंद्या, जगन्माता” असे म्हणत तिने स्पर्श करून वंदन केले. मग त्या देवीने पाय आवरून आपल्या हाताने हरीचे दोन्ही हात धरले.

कुंडवापी येथे ते ‘शुभांग’ म्हणून प्रसिद्ध; सारण्यां येथे ‘तक्षक’। अक्षोट येथे ‘पापहा’ आणि अंबिका येथे ‘सुदर्शन’ म्हणून पूजिले जातात।

मग मायेने महामाया निर्माण केली; आणि मौर्वजन्य अग्नीने त्या तामसी शक्तीला दग्ध करून, युगान्ती उजळणाऱ्या ज्वालेची जननी उत्पन्न केली।

हे भगवती! स्थिर भक्तजनांची आश्रया, मी तुझ्या चरणाश्रयास आलो आहे। येथे माझी सर्व इंद्रिये तुझ्या लीलांचे प्राकट्य ऐकण्यात व प्रत्यक्ष अनुभवन्यातच रत राहो—असा वर दे।

माझ्या वराने तुझे शिश्न मेंढ्याच्या अंडासारखे होईल. असे बोलून जगन्माता तेथेच अंतर्धान पावली।

हे महादेवी, हे भागीरथी! अमृताने मला पवित्र कर। जो या तीन श्रेष्ठ श्लोकांचा जप करीत जाह्नवी (गंगा) जलात स्नान करतो, तो शुद्ध होतो।

त्या पत्रावर महादेवीने मार्कंडेयाला बसविले। केशव जरी सुप्त असला तरी येथे तुला कोणतेही भय नाही।

पुराणांत तिला ‘महामाया’ असे म्हणतात—जी जगाला मोहात पाडते. असे बोलून देवी निघून गेली आणि पिंपळ (अश्वत्थ) वृक्षाजवळ अंतर्धान पावली.

ती महादेवी तीर्थमाता, पापराशीचा नाश करणारी आहे. तिच्या दोन्ही काठांच्या मध्ये जिथे कुठे मनुष्य राहतो, तिथे तो सुखी होतो.

श्रीमहादेव म्हणाले—हे महादेवी! तसेच होवो। देवांनी भरलेले, पवित्र आणि सिद्ध व द्विजांनी सेविलेले नंदन वन मी तुला दाखवीन.

त्यानंतर महामाया रूपी निद्रा त्याच्या अवयवांत संचारते; ती हृदयात, कंठात, मुखात आणि नासिकाग्रावर प्रतिष्ठित होते.

कामबाणांनी पीडित तो दुष्ट दानव, पूर्वी पाहिलेली विष्णूची महामाया पुन्हा पुन्हा स्मरू लागला।

तेथे विघ्नेशाचे, तसेच देवांची अधीश्वरी शारदेचे पूजन करावे; आणि जातवेदा, महामाया, चंडिका व त्या क्षेत्राचा नायक (क्षेत्रपाल) यांचेही पूजन करावे।

त्याची पत्नी महादेवी होती; नावाने ती ‘अनौपम्या’—अतुलनीय म्हणून प्रसिद्ध होती.

देव म्हणाले—“हे महादेवी, तुला कळत नाही; हे क्रोधाच्या आवेगाने घडले आहे. मी तुला यथार्थ सत्य दाखवीन आणि तुला जे प्रिय आहे तेच करीन.”

तेथे, हे महादेवी, महात्मे भक्तीने माझे व्रत आचरतात आणि परम नियमात स्थित राहून निवास करतात।