दशरथ in the Ramcharitmanas

मी अयोध्या पुरीला नमस्कार करतो, जी अत्यंत पावन आहे, आणि सरयू नदीला, जी कलियुगाचे कलुष नष्ट करते। नंतर मी त्या नगराच्या स्त्री-पुरुषांना प्रणाम करतो, ज्यांच्यावर प्रभूची ममता थोडी नव्हती, म्हणजेच अत्यधिक होती। सीतेच्या निंदकांच्या पापांचा…

ज्याला ओळखल्याशिवाय खोटेही सत्य वाटते, जसे दोरख्याला ओळखल्याशिवाय साप दिसतो. ज्याला ओळखल्यावर हे जग नाहीसे होते, जसे जागल्यावर स्वप्नाचा भ्रम जातो. मी त्याच रामाच्या बालरूपाला नमस्कार करतो, ज्याच्या नामजपाने सर्व सिद्धी सुलभ होतात. ते…

ज्यांचे वेद आणि ज्ञानी याप्रमाणे गातात, आणि ज्यांच्यावर मुनी ध्यान धरतात, तेच भगवंत भक्तांच्या हितासाठी दशरथाचे पुत्र आणि कोसलाचे राजा झाले.

भगवानाने त्यांना मारले तरी ते मुक्त झाले नाहीत, कारण ब्राह्मणाचे वचन की त्यांना तीन जन्म घ्यायचे आहेत, ते पूर्ण व्हायचे होते. एकदा त्यांच्या हितासाठी भक्तानुरागी भगवानाने शरीर धारण केले. तिथे कश्यप आणि अदिति त्यांचे आई-वडील होते, जे दशरथ…

हे मुनी, सिद्ध आणि देवांच्या स्वामींनो, घाबरू नका; तुमच्यासाठी मी मनुष्याचे रूप धारण करेन. आपल्या अंशांसह मी सूर्याच्या उदार वंशात मनुष्य अवतार घेईन. कश्यप आणि अदिती यांनी महान तप केले, आणि त्यांना मी आधीच वर दिला होता. तेच दशरथ आणि…

सर्व देव आपापल्या धामांनी गेले, आणि पृथ्वीही मनात विश्रांती घेऊन स्थिर झाली। ब्रह्म्याने जी काही आज्ञा दिली होती, ती देव आनंदित होऊन पाळण्यात कोणताही विलंब केला नाही। त्यांनी पृथ्वीवर वनचरांचे देह धारण केले, आणि त्यांच्यात अतुल बल आणि…

बाळाच्या रडण्याचा अत्यंत प्रिय आवाज ऐकून सर्व राण्या संभ्रमाने धावत आल्या। दासी हर्षाने इथे-तिथे धावत होत्या, आणि नगराचे सर्व रहिवासी आनंदात मग्न झाले। दशरथाने कानांनी पुत्राच्या जन्माची बातमी ऐकली, जणू तो ब्रह्मानंदात सामावला। मनात परम…

हरीने अनेक प्रकारच्या बाळलीला केल्या, आणि आपल्या दासांस अत्यंत आनंद दिला। थोडा काळ गेल्यावर सर्व भाऊ मोठे झाले, आपल्या बांधवांस सुख देत। गुरू येऊन चूडाकरण केले, आणि ब्राह्मणांस पुन्हा बहु दक्षिणा मिळाली। चारही सुकुमार बालक फिरत फिरत अत्यंत…

अत्यंत अप्रिय वचने ऐकून राजाचे हृदय कापू लागले आणि चेहऱ्याची तेजस्विता मावळली. माझ्या वृद्धावस्थेला मला चार पुत्र प्राप्त झाले आहेत. हे ब्राह्मण, तू विचार न करता वचने बोललास. भूमी, गाई, धन आणि कोष माग, आजच मी आनंदाने सर्व काही देईन. देह…

सांगा, स्वामी, हे दोन्ही सुंदर बालक कोण आहेत. हे ऋषिवंशाचे तिलक आहेत, की राजवंशाचे रक्षक? की तेच परब्रह्म, ज्याचे वेद 'नेति नेति' म्हणून गातात, दोन रूप धारण करून इथे आले आहेत? माझे मन स्वभावतच वैराग्यमय आहे, तरीही ते चंद्राकडे चकोराप्रमाणे…

सांग सखी, असा कोण शरीर धारण करणारा आहे, जो हे रूप पाहून मोहित होणार नाही? एकीने प्रेमाने कोमल वाणीत म्हटले: जे मी ऐकले, ते ऐक सयानी सखी। हे दोघे दशरथाचे पुत्र आहेत, बाल हंसांसारखे सुंदर जोडीचे। हे मुनी कौशिकाच्या यज्ञाचे रक्षक आहेत…

सीतेचा विवाह रामाशी होईल, राजांचा गर्व दूर करून। युद्धात दशरथाचे पुत्र, रणाचे वीर यांना कोण जिंकू शकेल?

भृगुपति परशुरामाचे भयंकर वेष पाहून सर्व राजे भयाने व्याकुल होऊन उभे राहिले. आपल्या पित्याचे नाव घेऊन आपले नाव सांगत सर्वजण दंडवत प्रणाम करू लागले. ज्याला तो स्वभावाने पाहत, त्याला हितैषी समजून, तो असे वाटू लागला जणू त्याचा प्राण निघून…

दूतांना अयोध्यापुरात पाठवा, ते जाऊन राजा दशरथाला बोलावून घेऊन यावेत. कृपाळू राजा आनंदित होऊन म्हणाले, 'उत्तम', आणि त्याच वेळी दूतांना बोलावून पाठवले. मग त्यांनी सर्व प्रमुख नागरिकांना बोलावले, आणि ते सर्व येऊन आदराने शीश नमवले. त्यांना…

दूत रामाच्या पवित्र नगरीला पोहोचले आणि तिचे सुंदर दर्शन घेऊन आनंदित झाले. राजाच्या दाराशी त्यांनी आपल्या येण्याची वार्ता दिली, आणि राजा दशरथ ती ऐकून त्यांना बोलावून घेतले. त्यांनी प्रणाम करून पत्र दिले, आणि आनंदित राजा स्वतः उठून ते घेतले.…

"माझे प्राणप्रिय दोन्ही भाऊ कुशल आहेत? सांगा, कोणत्या देशात आहेत?" प्रेमाने भरलेली ही वचने ऐकून राजाने पुन्हा पत्र वाचले.

पत्र ऐकून दोन्ही बंधू पुलकित झाले, त्यांचा अधिक प्रेम शरीरात मावत नव्हता. भरताची पवित्र प्रीती पाहून संपूर्ण सभेला विशेष सुख मिळाले. तेव्हा राजाने दूतांना जवळ बसवले आणि मधुर मनोहर वचने उच्चारली. भाऊंनो, सांगा, दोन्ही बालके कुशली आहेत?…

ऐका, हे राजांच्या मुकुटाच्या मणी, तुमच्यासारखे धन्य कोणी नाही, ज्यांचे पुत्र राम आणि लक्ष्मण आहेत, जे संपूर्ण विश्वाचे दोन अलंकार आहेत.

तुमच्या पुत्रांविषयी विचारणे योग्य नाही; ते पुरुषांमध्ये सिंह आहेत, जे तीन्ही लोकांना प्रकाशित करतात. या दोघांच्या यश आणि प्रतापापुढे चंद्र मलिन दिसतो आणि सूर्य शीतल वाटतो. हे नाथ! त्यांच्याबद्दल कसे म्हणावे की ते ओळखले गेले? कोणी सूर्य…

हे महाराज, तेथे ऐका: रघुवंशाचा मणी राम याने प्रयत्नाविना धनुष्य तोडले, जसे हत्ती कमळाचे देठ तोडतो.