Sukta 20
Rishi: Atharvanic/Angiras-type martial seer tradition (consult Anukramaṇī for exact attribution).
Devata: Dundubhi (personified war-drum) / Indraic martial force by implication.
Chandas: Mixed; predominantly Triṣṭubh-like cadence in the long pāda sequence (AV battle hymns often loosen strict RV meters).
AV 5.20 हा एक युद्धमंत्र आहे. यात युद्धनगारा (दुंदुभी)ला जिवंत, लाकडातून जन्मलेले वज्र-शस्त्र म्हणून पवित्र मानले आहे; त्याचा गर्जना-नाद शत्रूचे मनोबल मोडतो आणि त्यांच्या रांगा विस्कळीत करतो. नगाऱ्याच्या ध्वनीला विश्वव्यापी प्रतिध्वनी व इंद्राच्या रणशक्तीशी समरूप ठरवून, आपल्या बाजूला निर्भय, एकसंध व विजयी करणे आणि शत्रूला हादरवून, गोंधळात पाडून, पळवून लावणे हा या सूक्ताचा हेतू आहे.
Mantras
Mantra 1
शत्रुसेनात्रासनम्। उ॒च्चैर्घो॑षो दुन्दु॒भिः स॑त्वना॒यन् वा॑नस्प॒त्यः संभृ॑त उ॒स्रिया॑भिः । वाचं॑ क्षुणुवा॒नो द॒मय॑न्त्स॒पत्ना॑न्त्सिं॒ह इ॑व जे॒ष्यन्न॒भि तंस्तनीहि
शत्रुसेनेला त्रस्त करणारा—उच्च घोष करणारा दुन्दुभी, सामर्थ्याने पुढे सरकतो; वनस्पतिजन्य, घट्ट बांधलेला, कच्च्या कातड्याने (उसरिया) कसून आवळलेला। नाद उठवीत, सपत्नांना दाबीत, जिंकू इच्छिणाऱ्या सिंहासारखा—त्यांच्यावर गडगडून निनाद कर!
Mantra 2
सिं॒ह इ॑वास्तानीद् द्रु॒वयो॒ विब॑द्धोऽभि॒क्रन्द॑न्नृष॒भो वा॑सि॒तामि॑व । वृषा॒ त्वं वध्र॑यस्ते स॒पत्ना॑ ऐ॒न्द्रस्ते॒ शुष्मो॑ अभिमातिषा॒हः
सिंहासारखा हा गर्जला आहे—दृढपणे बांधलेला, नीट आवळलेला; त्यांच्यावर आक्रंदन करीत, जणू बैल डरकाळी फोडतो. तू वृषभ आहेस; तू आपल्या सपत्नांना पाडून टाकतोस. तुझे बळ इंद्राचे आहे—अभिमाती (शत्रूचा हल्ला) जिंकणारे.
Mantra 3
वृषे॑व यू॒थे सह॑सा विदा॒नो ग॒व्यन्न॒भि रु॑व संधनाजित्। शु॒चा वि॑ध्य॒ हृद॑यं॒ परे॑षां हि॒त्वा ग्रामा॒न् प्रच्यु॑ता यन्तु॒ शत्र॑वः
कळपातल्या वृषभासारखा, पराक्रमाने उपाय जाणून, गोधन-पुरस्कार शोधीत—हे संधनाजित् (घट्ट बांधणीने जिंकणारा), त्यांच्यावर गर्जना कर. दाहक उष्णतेने परक्यांचे हृदय भेद; आपापली गावे सोडून, उखडलेले, शत्रू दूर निघून जावोत.
Mantra 4
सं॒जय॒न् पृत॑ना ऊ॒र्ध्वमा॑यु॒र्गृह्या॑ गृह्णा॒नो ब॑हु॒धा वि च॑क्ष्व । दैवीं॒ वाचं॑ दुन्दुभ॒ आ गु॑रस्व वे॒धाः शत्रू॑णा॒मुप॑ भरस्व॒ वेदः॑
रणे जिंकत, आयुष्य उर्ध्व उचलत, जे घेण्याजोगे ते घेत—अनेक प्रकारे दृष्टि पसरव. हे दुन्दुभि, दैवी वाणीने निनाद कर; हे वेधाः (विधाता), शत्रूंवर तुझे वेदः (ज्ञान-बल) उपरि आणून ठेव.
Mantra 5
दु॒न्दु॒भेर्वाचं॒ प्रय॑तां॒ वद॑न्तीमाशृण्व॒ती ना॑थि॒ता घोष॑बुद्धा । नारी॑ पु॒त्रं धा॑वतु हस्त॒गह्या॑मि॒त्री भी॒ता स॑म॒रे व॒धाना॑म्
दुन्दुभीचा नाद—प्रेरित होऊन बोलणारा—ऐकून, निराधार, घोषाने ज्याची बुद्धी गोंधळलेली; ती शत्रु-नारी आपल्या पुत्राचा हात धरून धावो—वध करणाऱ्यांच्या संग्रामात भीतीने.
Mantra 6
पूर्वो॑ दुन्दुभे॒ प्र व॑दासि॒ वाचं॒ भूम्याः॑ पृ॒ष्ठे व॑द॒ रोच॑मानः । अ॒मि॒त्र॒से॒नाम॑भि॒जञ्ज॑भानो द्यु॒मद् व॑द दुन्दुभे सू॒नृता॑वत्
हे दुंदुभी! तू अग्रस्थानी होऊन आपली वाणी (ध्वनी) प्रकट करतोस; पृथ्वीच्या पाठीवर तेजस्वी होऊन निनाद कर. शत्रुसेनेला चिरडत, हे दुंदुभी, द्युमंत वचन बोल—मंगलमय, सत्यसमृद्ध (सूनृता) वाणी उच्चार.
Mantra 7
अ॒न्त॒रेमे नभ॑सी॒ घोषो॑ अस्तु॒ पृथ॑क् ते ध्व॒नयो॑ यन्तु॒ शीभ॑म्। अ॒भि क्र॑न्द स्त॒नयो॒त्पिपा॑नः श्लोक॒कृन्मि॑त्र॒तूर्या॑य स्व॒र्धी
या दोन आकाशांच्या मध्ये तुझा घोष असो; तुझे निनाद वेगाने वेगवेगळ्या दिशांना पसरू देत. मेघगर्जनेसारखा फुगून त्यांच्या विरुद्ध क्रंदन कर; मित्राच्या तूर्य-युद्धसंकेतासाठी कीर्ती घडवून, विजयाचा प्रकाश (स्वर्धी) मिळव.
Mantra 8
धी॒भिः कृ॒तः प्र व॑दाति॒ वाच॒मुद्ध॑र्षय॒ सत्व॑ना॒मायु॑धानि । इन्द्र॑मेदी॒ सत्व॑नो॒ नि ह्व॑यस्व मि॒त्रैर॒मित्राँ॒ अव॑ जङ्घनीहि
पवित्र धींनी, विधिपूर्वक घडवलेला तो प्रभावी वाणी उच्चारतो; योद्ध्यांची आयुधे जागृत कर. हे इंद्र-आह्वान करणाऱ्या वीर, इंद्राला इथे बोलाव; मित्रांसह अमित्रांना पाड, होय, त्यांना तुडवून दाबून टाक.
Mantra 9
सं॒क्रन्दनः॑ प्रव॒दो धृ॒ष्णुषे॑णः प्रवेद॒कृद् ब॑हु॒धा ग्रा॑मघो॒षी। श्रेयो॑ वन्वा॒नो व॒युना॑नि वि॒द्वान् की॒र्तिं ब॒हुभ्यो॒ वि ह॑र द्विरा॒जे
रणघोष उठवणारा, उद्घोषक, धिटाईची सेना असलेला; अनेक प्रकारे पूर्वज्ञान घडवणारा, गावोगावी घुमणारा। श्रेष्ठाचा शोध घेणारा, युक्त्या नीट जाणणारा—हे द्विराजे (द्वि-तेजस्वी) स्वामी, अनेकांमधून कीर्ती बाहेर आण.
Mantra 10
श्रेयः॑केतो वसु॒जित् सहीयान्त्संग्राम॒जित् संशि॑तो॒ ब्रह्म॑णासि । अं॒शूनि॑व॒ ग्रावा॑धि॒षव॑णे॒ अद्रि॑र्ग॒व्य॑न् दु॑न्दु॒भेऽधि॑ नृत्य॒ वेदः॑
श्रेयःचिन्हयुक्त, वसु (धन) जिंकणारा, अधिक बलवान; संग्रामजित, धार लावलेला—ब्रह्म (मंत्रबल) यामुळे तू असा आहेस। किरणांसारखा, अधिषवणात दाबणारा ग्रावा (पेषणदगड) पेषणावर चालतो—गोधन शोधणारा अद्रि; हे जाणणाऱ्या, दुंदुभीवर नृत्य कर.
Mantra 11
श॒त्रू॒षाण् नी॒षाड॑भिमातिषा॒हो ग॒वेष॑णः॒ सह॑मान उ॒द्भित्। वा॒ग्वीव॒ मन्त्रं॒ प्र भ॑रस्व॒ वाचं॒ सांग्रा॑मजित्या॒येष॒मुद् व॑दे॒ह
हे नायक! शत्रूंचे हल्ले दाबून टाकणारा, गायींचा शोध घेणारा, विजयी, फोडून पुढे उफाळून येणारा—वाणीच्या स्वामीप्रमाणे मंत्र प्रकट कर, वचन प्रकट कर. संग्रामजयी होण्यासाठी हे मोठ्याने उच्चार.
Mantra 12
अ॒च्यु॒त॒च्युत् स॒मदो॒ गमि॑ष्ठो॒ मृधो॒ जेता॑ पुरए॒तायो॒ध्यः । इन्द्रे॑ण गु॒प्तो वि॒दथा॑ नि॒चिक्य॑द्धृ॒द्द्योत॑नो द्विष॒तां या॑हि॒ शीभ॑म्
अच्युतालाही हलविणारा, रणात पुढे जाण्यास सर्वांत वेगवान; वैरात जिंकणारा, अग्रगामी, युद्धास योग्य—इंद्राने रक्षित, सभांमध्ये विवेकशील, हृदय उजळविणारा—द्वेष करणाऱ्या शत्रूंवर तू शीघ्र जा.
Frequently Asked Questions
Primarily the dundubhi (war-drum) as a personified power whose sound is treated like thunder; Indra is invoked by implication and explicitly near the end as the guardian of victory.
It is a battle-oriented (abhicārika/saṅgrāmika) charm: its goal is to intimidate and scatter an enemy force, strengthen one’s own side, and drive a swift, protected advance.
By reciting while striking and tuning the war-drum at the time of forming ranks and advancing. The ritual logic is that the mantra installs coercive power into the drum’s roar, making it a weapon of morale and coordination.
Ask anything about Sukta 20 of the Atharva Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.