
Rishi: Atharvanic tradition (Anukramaṇī attribution varies; commonly treated as Atharvan/Angiras-type paustika prayer)
Devata: Sarvadevatā with emphasis on Indra-Maruts, Vishnu, Agni, and Vāta
Chandas: Mixed; predominantly Anuṣṭubh-like cadence with Atharvanic flexibility
AV 5.3 हे पौष्टिक–रक्षा सूक्त आहे. विजय, “विस्तीर्ण लोक/विशाल अवकाश” (उरुलोक) याचा विस्तार, आणि सुरक्षित समृद्धी यांसाठी हे संपूर्ण देवव्यवस्थेला याचकाच्या बाजूने एकत्र आणते. स्पर्धा/संघर्षांवर यज्ञाचा निरीक्षक म्हणून अग्नीपासून सुरुवात होऊन, सర్వदेवता-सहाय्य (इंद्र–मरुत, विष्णु, अग्नी, वात) याकडे ते विस्तारते; आणि शेवटी रक्षणात्मक शुभाशयांच्या छायेत गायी-ढोरे, धन, व घोडे अशा ठोस लाभांसाठी इंद्राचे आवाहन करून समाप्त होते.
Mantra 1
विजयाय प्रार्थना। ममा॑ग्ने॒ वर्चो॑ विह॒वेष्व॑स्तु व॒यं त्वेन्धा॑नास्त॒न्वंऽपुषेम । मह्यं॑ नमन्तां प्र॒दिश॒श्चत॑स्रस्त्वयाध्य॑क्षेण॒ पृत॑ना जयेम
विजयासाठी प्रार्थना— हे अग्ने, स्पर्धा व संग्रामांत माझे तेज (वर्चस्) असो. आम्ही तुला इंधन देऊन प्रज्वलित करून, आपल्या देहबलाचे पोषण करू. चारही दिशा मला नमोत; तुझ्या अध्यक्षतेखाली (अध्यक्ष म्हणून) आम्ही रणात जय मिळवू.
Mantra 2
अग्ने॑ म॒न्युं प्र॑तिनु॒दन् परे॑षां॒ त्वं नो॑ गो॒पाः परि॑ पाहि वि॒श्वतः॑ । अपा॑ञ्चो यन्तु नि॒वता॑ दुर॒स्यवो॒ऽमैषां॑ चि॒त्तं प्र॒बुधां॒ वि ने॑शत्
हे अग्ने, परक्यांचा क्रोध परत ढकलून तू आमचा रक्षक हो; सर्व बाजूंनी आम्हाला वेढून संरक्षण कर. दुष्ट हेतूने लक्ष्य करणारे लोक तोंड उलटे करून, मान खाली घालून परत जावोत; आणि त्यांचे जागते-सावध चित्तही तू विखुरून—विनाशाकडे ने.
Mantra 3
मम॑ दे॒वा वि॑ह॒वे स॑न्तु॒ सर्व॒ इन्द्र॑वन्तो म॒रुतो॒ विष्णु॑र॒ग्निः । ममा॒न्तरि॑क्षमु॒रुलो॑कमस्तु॒ मह्यं॒ वातः॑ पवतां॒ कामा॑या॒स्मै
आवाहन होताच सर्व देव माझे असोत—इंद्रासह मरुत, विष्णू, अग्नी। अंतरिक्षातील विशाल, मुक्त लोक माझा असो; माझ्यासाठी वायू शुद्धीसाठी, या कामनेच्या सिद्धीसाठी, प्रवाहित होवो.
Mantra 4
मह्यं॑ यजन्तां॒ मम॒ यानी॒ष्टाकू॑तिः स॒त्या मन॑सो मे अस्तु । एनो॒ मा नि गां॑ कत॒मच्च॒नाहं विश्वे॑ दे॒वा अ॒भि र॑क्षन्तु मे॒ह
माझ्यासाठी ते यजन करो; आणि माझी ही इष्ट-आकूती (नियत इच्छा) माझ्या मनातूनच सत्य ठरो. कोणताही प्रकारचा अपराध/दोष माझ्यावर उतरू नये; सर्व देव मला इथे—याच ठिकाणी—चहूबाजूंनी रक्षित करो.
Mantra 5
मयि॑ दे॒वा द्रवि॑ण॒मा य॑जन्तां॒ मय्या॒शीर॑स्तु॒ मयि॑ दे॒वहू॑तिः । दै॒वाः होता॑रः सनिषन्न ए॒तदरि॑ष्टाः स्याम त॒न्वाऽसु॒वीराः॑
यज्ञाद्वारे देव माझ्यात धन-संपत्ती स्थापित करो; माझ्यात आशीर्वाद असो; माझ्यात देवहूती (देवांचे आवाहन) असो. दैव-नियुक्त होतृजन विधिपूर्वक आसनस्थ होऊन हे सिद्ध करो—आम्ही तनाने अरिष्ट (अक्षत) राहो, आणि जिवंत पुत्र व वीरांनी समृद्ध होवो.
Mantra 6
दैवीः॑ षडुर्वीरु॒रु नः॑ कृणोत॒ विश्वे॑ देवास इ॒ह मा॑दयध्वम्। मा नो॑ विददभि॒भा मो अश॑स्ति॒र्मा नो विदद् वृजि॒ना द्वेष्या॒ या
हे विश्वदेवांनो, आमच्यासाठी सहा दैवी, विस्तीर्ण व मोकळे अवकाश निर्माण करा; तुम्ही सर्व देव येथे आनंदित व्हा. कोणताही दमन आमच्यापर्यंत पोहोचू नये; शापही नको, दुष्कीर्तीही नको; आणि वैरातून जन्मलेले ते द्वेष्य अनिष्टही आमच्यावर येऊ नये.
Mantra 7
ति॒स्रो दे॑वी॒र्महि॑ नः॒ शर्म॑ यछत प्र॒जायै॑ नस्त॒न्वे॒३यच्च॑ पु॒ष्टम्। मा हा॑स्महि प्र॒जया॒ मा त॒नूभि॒र्मा र॑धाम द्विष॒ते सो॑म राजन्
तीन देव्या आम्हाला महान् आश्रय देवोत—आमच्या प्रजेसाठी, आमच्या तनासाठी, आणि जे पोषण (पुष्टी) आहे त्यासाठीही. हे सोम-राजन्, आम्ही संततीपासून वंचित होऊ नये, तनापासूनही वंचित होऊ नये; आणि द्वेष करणाऱ्याच्या अधीन पडू नये.
Mantra 8
उ॒रु॒व्यचा॑ नो महि॒षः शर्म॑ यछत्व॒स्मिन् हवे॑ पुरुहू॒तः पु॑रु॒क्षु। स नः॑ प्र॒जायै॑ हर्यश्व मृ॒डेन्द्र॒ मा नो॑ रीरिषो॒ मा परा॑ दाः
या आमच्या हाकेला सर्वव्यापी, महान् वृषभ—बहु-आहूत, बहु-सहायक—आम्हांस आश्रय देवो. हे हर्यश्व इंद्रा, आमच्या प्रजेसाठी कृपाळू हो; आम्हांस इजा करू नकोस, आणि आम्हांस विनाशाच्या स्वाधीन करू नकोस.
Mantra 9
धा॒ता वि॑धा॒ता भुव॑नस्य॒ यस्पति॑र्दे॒वः स॑वि॒ताभि॑मातिषा॒हः । आ॒दि॒त्या रु॒द्रा अ॒श्विनो॒भा दे॒वाः पा॑न्तु यज॑मानं निरृ॒थात्
धाता व विधाता—भुवनाचा स्वामी देव सविता, शत्रूंच्या आक्रमणांवर विजय मिळविणारा—तसेच आदित्य, रुद्र आणि उभे अश्विन हे देव यजमानास निरृति (अनिष्ट/आपत्ती) पासून रक्षो.
Mantra 10
ये नः॑ स॒पत्ना॒ अप॒ ते भ॑वन्त्विन्द्रा॒ग्निभ्या॒मव॑ बाधामह एनान्। आ॒दि॒त्या रु॒द्रा उ॑परि॒स्पृशो॑ न उ॒ग्रं चे॒त्तार॑मधिरा॒जम॑क्रत
जे आमचे सपत्न (प्रतिद्वन्द्वी) आहेत ते आमच्यापासून दूर होवोत; इंद्र व अग्नी यांच्या साहाय्याने आम्ही यांना दाबून दूर लोटतो. वरून व्यापणाऱ्या आदित्य व रुद्रांनी आमच्यासाठी एक उग्र चेतक/नियन्ता, परम राजा स्थापन केला आहे.
Mantra 11
अ॒र्वाञ्च॒मिन्द्र॑म॒मुतो॑ हवामहे॒ यो गो॒जिद् ध॑न॒जिद॑श्व॒जिद् यः । इ॒मं नो॑ य॒ज्ञं वि॑ह॒वे शृ॑णोत्व॒स्माक॑मभूर्हर्यश्व मे॒दी
त्या पारून इकडे आम्ही इंद्राला आवाहन करतो—जो गोजित् (गायी जिंकणारा), धनजित् (धन जिंकणारा), अश्वजित् (घोडे जिंकणारा) आहे. आमच्या हाकेला तो हा यज्ञ ऐको; हे हर्यश्व (पिवळ्या अश्वांचा स्वामी), आमचा हो—कृपाळू सहाय्यक हो.
It is used to secure victory and protective prosperity—strength in contests, safety through “wide space,” and the acquisition of resources such as cattle, wealth, and horses (i.e., stability and status).
Because the goal is comprehensive backing: Agni empowers the rite and varcas, Indra-Maruts supply victorious force, Viṣṇu stabilizes and extends space, and Vāta purifies and carries the petitioner’s desire to success.
No specific substances are required by the verses cited; a simple fire (or lamp) is the most fitting support, with optional ghee/grains as a modest offering to anchor the recitation ritually.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.