Sukta 28
Rishi: Atharvanic tradition (variable anukramaṇī attribution)
Devata: Bhava-Śarva (Rudra in dual form)
Chandas: Mixed; Atharvanic triṣṭubh/jagatī tendency with rubric
AV 4.28 हे भवा–शर्व (जोडीतील रूपातील रुद्र) यांना उद्देशून केलेले विमोचन-सूक्त आहे. यजमानाच्या संपूर्ण क्षेत्रातून पाप/अंहस्—नैतिक दोष, बांधून ठेवणारे दुःख, आणि आपत्ती—सैल करून दूर करावे अशी प्रार्थना यात आहे. रुद्राचे द्वैध सार्वभौमत्व “दोन पायांचे आणि चार पायांचे” सर्वांवर पसरलेले आहे असे ते वारंवार मांडते; त्यामुळे हा मंत्र एकाच वेळी गृह-उपचारक आणि पशुधन-रक्षक ठरतो. तसेच रुद्राची उग्रता बाहेरच्या दिशेने वळवून, शत्रुत्वपूर्ण, गूढ/अभिचारी, किंवा युद्धजन्य संकटांवर ते दोघे प्रहार करून शुभ व्यवस्था पुनःस्थापित करोत अशी विनंती करते.
Mantras
Mantra 1
पापमोचनम् । भवा॑शर्वौ म॒न्वे वां॒ तस्य॑ वित्तं॒ ययो॑र्वामि॒दं प्र॒दिशि॒ यद् वि॒रोच॑ते । याव॒स्ये॑शा॑थे द्वि॒पदो॒ यौ चतु॑ष्पद॒स्तौ नो॑ मुञ्चत॒मंह॑सः
पापमोचन. हे भव व शर्व! हे (मोचन) तुमचेच अधिकार/धन आहे असे मी मानतो—दिशांच्या प्रत्येक प्रदेशात ज्यांचा प्रकाश प्रकटतो असे तुम्ही दोघे. द्विपद व चतुष्पद—दोघांनाही सहाय्य करण्याचे सामर्थ्य ज्यांच्यात आहे, त्यांनी आम्हाला अंहस् (कष्ट) व पापापासून मुक्त करावे.
Mantra 2
ययो॑रभ्यभ्व॒ उ॒त यद् दू॒रे चि॒द् यौ वि॑दि॒तावि॑षु॒भृता॒मसि॑ष्ठौ । याव॒स्येशा॑थे द्वि॒पदो॒ यौ चतु॑ष्पद॒स्तौ नो॑ मुञ्चत॒मंह॑सः
हे दोघांनो! जे आक्रमक शक्तींना—आणि दूर असलेल्यालाही—दाबून टाकता; आयुधधारकांत प्रसिद्ध, अत्यंत तीक्ष्ण (असि-श्रेष्ठ) आहात. या पुरुषाच्या द्विपद व चतुष्पद (लोक-धन) यांवर ज्यांचे अधिपत्य आहे—तुम्ही आम्हाला अंहस (कष्ट/पापपीडा) यातून मुक्त करा.
Mantra 3
स॒ह॒स्रा॒क्षौ वृ॑त्र॒हना॑ हुवे॒हं दू॒रेग॑व्यूती स्तु॒वन्ने॑म्यु॒ग्रौ। याव॒स्येशा॑थे द्वि॒पदो॒ यौ चतु॑ष्पद॒स्तौ नो॑ मुञ्चत॒मंह॑सः
सहस्राक्ष, वृत्रहन्—ते दोघे उग्र—मी त्यांना स्तुतीसह हाक देतो; जे दूरवर सहाय्य करणारे, आणि रक्षणाच्या परिघासारखे (नेमि) वेढून राखणारे आहेत. या पुरुषाच्या द्विपद व चतुष्पदांवर ज्यांचे अधिपत्य आहे—ते दोघे आम्हाला अंहस (कष्ट/पापपीडा) यातून मुक्त करो.
Mantra 4
यावा॑रे॒भाथे॑ ब॒हु सा॒कमग्रे॒ प्र चेद॑स्रा॑ष्ट्रमभि॒भां जने॑षु । याव॒स्येशा॑थे द्वि॒पदो॒ यौ चतु॑ष्पद॒स्तौ नो॑ मुञ्चत॒मंह॑सः
हे दोघांनो, जे एकत्र आणि अग्रेच अनेक अनिष्टे दूर लोटता, जे जनांमध्ये आपले आयुधयुक्त पराक्रम प्रबळ करता; ज्यांचे या पुरुषाच्या द्विपद व चतुष्पद (संपत्ती/प्राणी) यांवर अधिपत्य आहे—तुम्ही आम्हाला या अंहस (संकट/पाप-दुःख) यातून मुक्त करा.
Mantra 5
ययो॑र्व॒धान्नाप॒पद्य॑ते॒ कश्च॒नान्तर्दे॒वेषू॒त मानु॑षेषु । याव॒स्येशा॑थे द्वि॒पदो॒ यौ चतु॑ष्पद॒स्तौ नो॑ मुञ्चत॒मंह॑सः
ज्यांच्या प्रहारापासून—देवांमध्ये असो वा मनुष्यांमध्ये—कोणीही कधी सुटत नाही; ज्यांचे या पुरुषाच्या द्विपद व चतुष्पद (संपत्ती/प्राणी) यांवर अधिपत्य आहे—तुम्ही आम्हाला या अंहस (संकट/पाप-दुःख) यातून मुक्त करा.
Mantra 6
यः कृ॑त्या॒कृन्मू॑ल॒कृद् या॑तु॒धानो॒ नि तस्मि॑न् धत्तं॒ वज्र॑मु॒ग्रौ। याव॒स्येशा॑थे द्वि॒पदो॒ यौ चतु॑ष्पद॒स्तौ नो॑ मुञ्चत॒मंह॑सः
जो कृत्या करणारा, मूलकृत् (मुळापासून हानी करणारा), यातुधान (राक्षसी/अभिचारी) असेल—हे उग्र दोघांनो, त्याच्यावर वज्र धरा. ज्यांचे या पुरुषाच्या द्विपद व चतुष्पद (संपत्ती/प्राणी) यांवर अधिपत्य आहे—तुम्ही आम्हाला या अंहस (संकट/पाप-दुःख) यातून मुक्त करा.
Mantra 7
अधि॑ नो ब्रूतं॒ पृत॑नासूग्रौ॒ सं वज्रे॑ण सृजतं॒ यः कि॑मी॒दी। स्तौमि॑ भवाश॒र्वौ ना॑थि॒तो॑ जो॑हवीमि॒ तौ नो॑ मुञ्चत॒मंह॑सः
हे उग्र द्वय! रणांत आमच्यासाठी सामर्थ्याने वाणी बोला; वज्राने त्या ‘किमीदि’ला (जो कोणी असेल) खाली पाडा. मी भव व शर्व यांची स्तुती करतो; संकटात मी त्यांना पुन्हा पुन्हा हाक मारतो—आम्हाला अंहस् (क्लेश) आणि पापापासून मुक्त करा.
Frequently Asked Questions
Here pāpa is ‘fault/sin’ in the sense of a burden that attracts trouble, and aṃhas is a binding distress—calamity, anxiety, or affliction. The hymn asks Bhava–Śarva to ‘loosen’ and remove both.
Atharvanic protection is household-wide: the patron’s welfare includes family, workers, and livestock. By naming “two-footed and four-footed,” the hymn claims Rudra’s guardianship over the entire economic and ritual domain.
Kimīdin is a hostile, often occult or pest-like agent—something that ‘does harm’ in hidden ways. The hymn asks Rudra’s paired force to identify and strike down that threat, whether it is an enemy, sorcery, or an unseen affliction.
Ask anything about Sukta 28 of the Atharva Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.