Sukta 23
Rishi: Atharvanic tradition (Agni-hymn; r̥ṣi attribution varies by anukramaṇī traditions)
Devata: Agni Jātavedas
Chandas: Anuṣṭubh-like cadence (Atharvanic mixed anuṣṭubh/triṣṭubh tendencies in this section; confirm by pada count per edition)
AV 4.23 हे अग्नी जातवेदसाचे ‘मुक्ती/विमोचन’ (मुंच्-) सूक्त आहे. यात ‘अंहस्’—कळवळा, आवळून धरणारे दुर्दैव, आणि पापसदृश मलिनता—हे अग्नीच्या यज्ञमध्यस्थीने उकलून सोडवता येणारे बंधन मानले आहे. अग्नीचे विश्वाधिपत्य आणि शत्रु शक्तींवरील पुराणकथांतील त्याचे विजय स्मरून, हे सूक्त स्तुतीला कार्यकारी उपायात रूपांतरित करते: अग्नी हविर्भाग वाहून नेतो, देवांची सुमती (सद्भावना) आणतो, आणि क्लेशाचे बंध सैल करतो.
Mantras
Mantra 1
पाप-मोचनम्। अ॒ग्नेर्म॑न्वे प्रथ॒मस्य॒ प्रचे॑तसः॒ पाञ्च॑जन्यस्य बहु॒धा यमि॒न्धते॑ । विशो॑ विशः प्रविशि॒वांस॑मीमहे॒ स नो मुञ्च॒त्वंह॑सः
पाप-मोचनासाठी: मी अग्नीला मानतो—प्रथम, प्रचेतस (ज्ञानी), पाञ्चजन्य (पाच जनांचा) अग्नी—ज्याला ते अनेक प्रकारे प्रज्वलित करतात. जो कुळो-कुळांत प्रविष्ट आहे, त्यालाच आम्ही विनवतो: तो आम्हाला अंहस (क्लेश) व पापापासून मुक्त करो.
Mantra 2
यथा॑ ह॒व्यं वह॑सि जातवेदो॒ यथा॑ य॒ज्ञं क॒ल्पय॑सि प्रजा॒नन्। ए॒वा दे॒वेभ्यः॑ सुम॒तिं न॒ आ व॑ह॒ स नो॑ मुञ्च॒त्वंह॑सः
हे जातवेदस्! जसा तू हवि वहन करतोस, जसा तू जाणून यज्ञ विधिपूर्वक रचतोस—तसाच देवांसाठी आमच्याकडे सुमती, शुभ अनुग्रह, घेऊन ये; आणि तो आम्हाला अंहस (क्लेश/पाप) यातून मुक्त करो.
Mantra 3
याम॑न्याम॒न्नुप॑युक्तं॒ वहि॑ष्ठं॒ कर्म॑न्कर्म॒न्नाभ॑गम् । अ॒ग्निमी॑डे र॒क्षो॒हणं॑ यज्ञ॒वॄधं॑ घृ॒ताहु॑तं॒ स नो॑ मुञ्च॒त्वंह॑सः
प्रत्येक यामात (मार्ग/अवस्था)—जोडलेला, श्रेष्ठ वहनकर्ता, आणि प्रत्येक कर्मात सौभाग्य देणारा—अशा घृताहुती, यज्ञवर्धक, रक्षोहंता अग्नीची मी स्तुती करतो. तो आम्हाला अंहस (क्लेश/पीडा) यातून मुक्त करो.
Mantra 4
सुजा॑तं जा॒तवे॑दसम॒ग्निं वै॑श्वान॒रं वि॒भुम्। ह॒व्य॒वाहं॑ हवामहे॒ स नो॑ मुञ्च॒त्वंह॑सः
सुझात, जातवेदस्, वैश्वानर, विभु—असा हव्यवाह अग्नी आम्ही आवाहन करतो. तो आम्हाला अंहस (क्लेश/पीडा) यातून मुक्त करो.
Mantra 5
येन॒ ऋष॑यो ब॒लमद्यो॑तयन् यु॒जा येनासु॑राणा॒मयु॑वन्त मा॒याः । येना॒ग्निना॑ प॒णीनिन्द्रो॑ जि॒गाय॒ स नो॑ मुञ्च॒त्वंह॑सः
ज्याने ऋषींनी युजा (जोड/योग) करून बल उजळवले; ज्याने त्यांनी असुरांच्या मायांना दूर रोखले; आणि ज्याने अग्नीसमवेत इंद्राने पणींना जिंकले—तो आम्हाला अंहस (क्लेश/पीडा) यातून मुक्त करो.
Mantra 6
येन॑ दे॒वा अ॒मृत॑म॒न्ववि॑न्द॒न् येनौष॑धी॒र्मधु॑मती॒रकृण्वन्। येन॑ दे॒वाः स्व॑१राभ॑र॒न्त्स नो॑ मुञ्च॒त्वंह॑सः
ज्याच्या द्वारा देवांनी अमृतत्व मिळविले; ज्याच्या द्वारा त्यांनी औषधींना मधुमती, मधुररसयुक्त केले; ज्याच्या द्वारा देवांनी स्वः (स्वर्ग) येथे आणला—तो आम्हांला अंहस (पाप/क्लेश) पासून मुक्त करो.
Mantra 7
यस्ये॒दं प्र॒दिशि॒ यद् वि॒रोच॑ते॒ यज्जा॒तं ज॑नित॒व्यंऽ च॒ केव॑लम्। स्तौम्य॒ग्निं ना॑थि॒तो जो॑हवीमि॒ स नो॑ मुञ्च॒त्वंह॑सः
ज्याचे हे सर्व—प्रत्येक दिशेत जे प्रकाशून दिसते—जे जन्मले आहे आणि जे अजून जन्मास येणार आहे—ते सर्व पूर्णपणे व केवळ त्याचेच आहे. संकटात मी अग्नीची स्तुती करतो, त्याला वारंवार हाक मारतो. तो आम्हाला अंहस (क्लेश) व पापापासून मुक्त करो.
Frequently Asked Questions
Aṃhas refers to constricting distress—misfortune, anxiety, guilt-like burden, and ritual/moral pollution that ‘binds’ a person and needs to be loosened.
Jātavedas means “knower of births/creatures.” It highlights Agni’s omniscience and competence to order the yajña and purify what is tangled or tainted in human life.
No. The hymn is centered on Agni and a simple offering (often ghee). Even a modest household fire with sincere recitation and a small oblation fits the hymn’s intent of release and pacification.
Ask anything about Sukta 23 of the Atharva Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.