Sukta 12
Rishi: Atharvanic tradition (healing seer; specific r̥ṣi attribution varies by anukramaṇī)
Devata: Dhātṛ (Creator/Ordainer) as restorer; implicitly the healing power of the remedy
Chandas: Anuṣṭubh (probable; common in AV healing verses)
हे अथर्ववैदिक उपचारसूक्त हाडे जुळविणारे व जखम ‘विणणारे’ (भरून काढणारे) मंत्ररूप आहे. फ्रॅक्चर, सांधा निखळणे किंवा कापल्याने झालेल्या जखमेने तुटलेले शरीर “सांध्याला सांधा” असे पुन्हा एकत्र करून मज्जा, मांस, त्वचा व हाड यांची पुनर्स्थापना करते. तुटलेले-फुटलेले पुन्हा रचू शकणाऱ्या विश्वनियामक धातृला आवाहन करताना, त्याच वेळी ओषधीला (औषधी वनस्पती—बहुधा रोहिणी म्हणून ओळखली जाणारी) “जुळवून बसविण्याची” व नुकसान झालेल्या ऊती पुन्हा वाढविण्याची शक्ती प्रदान करते.
Mantras
Mantra 1
रोहिणी- वनस्पतिः। रोह॑ण्यसि॒ रोह॑ण्य॒स्थ्नश्छि॒न्नस्य॒ रोह॑णी । रो॒हये॒दम॑रुन्धति
रोहिणी ही वनस्पतींची अधिष्ठात्री आहे. तू रोहिणी आहेस; हे रोहिणी—छिन्न झालेल्या अस्थीला जोडणारी. हे अरुंधती, दृढ आवरणारी—हे इथे जोड, याला रोहव.
Mantra 2
यत् ते॑ रि॒ष्टं य॑त् ते द्यु॒त्तमस्ति॒ पेष्ट्रं॑ त आ॒त्मनि । धा॒ता तद् भ॒द्रया॒ पुनः॒ सं द॑ध॒त् परु॑षा॒ परुः॑
तुझ्यात जे जखमी झाले आहे, जे तुटून-चुरडून गेले आहे, जे पेषित होऊन तुझ्या आत्मन्/शरीरात आहे—धाता ते भद्र शक्तीने पुन्हा एकत्र जोडो, सांधा-वर-सांधा.
Mantra 3
सं ते॑ म॒ज्जा म॒ज्ज्ञा भ॑वतु॒ समु॑ ते॒ परु॑षा॒ परुः॑ । सं ते॑ मां॒सस्य॒ विस्र॑स्तं॒ समस्थ्यपि॑ रोहतु
तुझी मज्जा मज्जेशी जोडली जावो; आणि तुझे सांधे सांध्याशी मिळो. तुझ्या मांसाचा जो सैल/विस्रस्त भाग आहे—तोही जोडला जावो; आणि अस्थीही पुन्हा एकत्र रोहू दे.
Mantra 4
म॒ज्जा म॒ज्ज्ञा सं धी॑यतां॒ चर्म॑णा॒ चर्म॑ रोहतु । असृ॑क् ते॒ अस्थि॑ रोहतु मां॒सं मां॒सेन॑ रोहतु
मज्जा मज्जेशी एकरूप होवो; चर्म चर्माशी पुन्हा वाढून पूर्ण होवो. तुझे रक्त व अस्थी जुळून भरून येवोत; मांस मांसाशी पुन्हा भरून येवो.
Mantra 5
लोम॒ लोम्ना॒ सं क॑ल्पया त्व॒चा सं क॑ल्पया॒ त्वच॑म्। असृ॑क् ते॒ अस्थि॑ रोहतु छि॒न्नं सं धे॑ह्योषधे
रोम रोमाशी नीट जुळो; त्वचेशी त्वचा नीट जुळव. तुझे रक्त व अस्थी भरून येवोत; हे ओषधि, जे छिन्न झाले आहे ते जोडून दे.
Mantra 6
स उत् ति॑ष्ठ॒ प्रेहि॒ प्र द्र॑व॒ रथः॑ सुच॒क्रः सु॑प॒विः सु॒नाभिः॑। प्रति॑ तिष्ठो॒र्ध्वः
उठ; पुढे जा; वेगाने धाव—सुचक्र, सुपवि (चांगली परिधी/कडा), सुनाभि असलेल्या रथासारखा. पुन्हा सरळ, ऊर्ध्व होऊन स्थिर उभा राहा.
Mantra 7
यदि॑ क॒र्तं प॑ति॒त्वा सं॑श॒श्रे यदि॒ वाश्मा॒ प्रहृ॑तो ज॒घान॑ । ऋ॒भू रथ॑स्ये॒वाङ्गा॑नि॒ सं द॑ध॒त् परु॑षा॒ परुः॑
जर तू खड्ड्यात पडून चुरडला/तुटला असशील; जर फेकलेला दगड तुला लागला असेल—तर जसा ऋभूने रथाचे अवयव जोडून बसवले, तसा सांधा-सांधा नीट जुळो.
Mantra 8
रोहिणी- वनस्पतिः। १-७ ऋभुः। रोहिणी- वनस्पतिः। अनुष्टुप्, १ त्रिपदा गायत्री, ६ त्रिपदा यवमध्या भुरिग्गायत्री, ७ बृहती। रोह॑ण्यसि॒ रोह॑ण्य॒स्थ्नश्छि॒न्नस्य॒ रोह॑णी । रो॒हये॒दम॑रुन्धति
तू रोहिणी आहेस; रोहिणी—छिन्न झालेल्या अस्थीची रोहिणी. हे अरुंधती, हे पुन्हा वाढव, हे पूर्ण कर.
Mantra 9
यत् ते॑ रि॒ष्टं य॑त् ते द्यु॒त्तमस्ति॒ पेष्ट्रं॑ त आ॒त्मनि । धा॒ता तद् भ॒द्रया॒ पुनः॒ सं द॑ध॒त् परु॑षा॒ परुः॑
तुझे जे जखमी आहे, तुझे जे तुटले आहे, तुझ्या देहात जे चिरडलेले विकाररूप आहे—धाता (विधाता) ते शुभ शक्तीने पुन्हा एकत्र जुळवो; सांधा सांध्याशी जुळो.
Mantra 10
सं ते॑ म॒ज्जा म॒ज्ज्ञा भ॑वतु॒ समु॑ ते॒ परु॑षा॒ परुः॑ । सं ते॑ मां॒सस्य॒ विस्र॑स्तं॒ समस्थ्यपि॑ रोहतु
तुझ्यासाठी मज्जा मज्जेशी एकरूप होवो; तुझ्यासाठी सांधा सांध्याशी पूर्णपणे जुळो. सैल झालेले मांस तुझ्यासाठी पुन्हा घट्ट होऊन जुळो; आणि अस्थीही त्यावर दृढपणे वाढो.
Mantra 11
म॒ज्जा म॒ज्ज्ञा सं धी॑यतां॒ चर्म॑णा॒ चर्म॑ रोहतु । असृ॑क् ते॒ अस्थि॑ रोहतु मां॒सं मां॒सेन॑ रोहतु
मज्जा मज्जेशी—संयोगात स्थिर होवो; चर्म चर्माशी—पुन्हा वाढो. रक्त तुझी अस्थी दृढ करो; मांस मांसाशी जुळून भरून निघो.
Mantra 12
लोम॒ लोम्ना॒ सं क॑ल्पया त्व॒चा सं क॑ल्पया॒ त्वच॑म्। असृ॑क् ते॒ अस्थि॑ रोहतु छि॒न्नं सं धे॑ह्योषधे
लोम लोमाशी नीट जुळव; त्वचा त्वचेशी जोडून नीट कर. तुझे रक्त तुझ्या अस्थीला घट्ट जुळवो. हे ओषधी, जे छिन्न-भिन्न झाले आहे ते पुन्हा संधी करून एकत्र जोड.
Mantra 13
स उत् ति॑ष्ठ॒ प्रेहि॒ प्र द्र॑व॒ रथः॑ सुच॒क्रः सु॑प॒विः सु॒नाभिः॑। प्रति॑ तिष्ठो॒र्ध्वः
उठून उभा राहा; पुढे जा; धावून पुढे सरक—सुचक्र, सुदृढ धुरा व दृढ नाभी असलेल्या रथासारखा. पुन्हा स्थिर उभा राहा—ऊर्ध्व, सरळ आणि दृढ.
Mantra 14
यदि॑ क॒र्तं प॑ति॒त्वा सं॑श॒श्रे यदि॒ वाश्मा॒ प्रहृ॑तो ज॒घान॑ । ऋ॒भू रथ॑स्ये॒वाङ्गा॑नि॒ सं द॑ध॒त् परु॑षा॒ परुः॑
जर पडल्यामुळे जखमेचा छेद आकसून चिकटून गेला असेल; जर फेकलेला दगड लागून (मनुष्याला) घाव झाला असेल—जसे ऋभू रथाचे अवयव नीट जुळवतात, तसे हे अवयव जुळोत: सांध्यावर सांधा, गाठीवर गाठ.
Frequently Asked Questions
It is primarily for traumatic injuries—fractures, dislocations, crushed limbs, and cut wounds—aiming to rejoin tissues and promote firm regrowth of bone and flesh.
Dhātṛ is the cosmic ‘Ordainer’ who restores correct structure. In this hymn he is asked to reassemble what is shattered so the body returns to proper alignment and wholeness.
Tradition often names Rohiṇī as the chief healing oṣadhi, but the hymn’s logic is to empower the chosen remedy and the acts of setting, binding, and dressing—so a suitable local wound-healing herb and proper bandaging/splinting are central.
Ask anything about Sukta 12 of the Atharva Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free Google sign-in keeps your chat saved across web and the app.
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.