Sukta 28
Rishi: Atharvanic tradition (hymn-family attribution uncertain in this excerpt)
Devata: Puṣṭi/Rasa; addressed agent ‘Yamini’
Chandas: Anuṣṭubh (probable; pāda-structure consistent with AV anuṣṭubh usage)
AV 3.28 हे कळप-समृद्धी स्थिर व वाढविण्यासाठीचे पौष्टिक सूक्त आहे. यजमानाच्या ठिकाणी पुष्टी (पोषक वाढ) आणि रस (प्राणसार) “आणून” पशुधनाची भरभराट दृढ व्हावी अशी प्रार्थना यात आहे. तसेच यामिनी नावाची (सहचारी नावे रिफती, रुशती) पशुधन-क्षय करणारी शक्ती ओळखून, त्या धोकादायक व अकाली प्रभावाला लोक, शेतं आणि जनावरांसाठी शिवा (कल्याणकारी, समृद्धिदायी) उपस्थितीत रूपांतरित केले जाते.
Mantras
Mantra 1
पशुपोषणम्। एकै॑कयै॒षा सृष्ट्या॒ सं ब॑भूव॒ यत्र॒ गा असृ॑जन्त भूत॒कृतो॑ वि॒श्वरू॑पाः । यत्र॑ वि॒जाय॑ते य॒मिन्य॑प॒र्तुः सा प॒शून् क्षि॑णाति रिफ॒ती रुश॑ती
पशुपोषण. एकेक सृष्टिकर्माने ही (शक्ती) पूर्णपणे प्रकट झाली—जिथे भूतकृत, विश्वरूप स्रष्ट्यांनी गायी निर्माण केल्या. जिथे ऋतुबाह्य काळी यामिनी जन्मते, तिथे ती पशूंना क्षीण करते—रिफती, रुशती.
Mantra 2
ए॒षा प॒शून्त्सं क्षि॑णाति क्र॒व्याद् भू॒त्वा व्यद्व॑री । उ॒तैनां॑ ब्र॒ह्मणे॑ दद्या॒त् तथा॑ स्यो॒ना शि॒वा स्या॑त्
ती मांसभक्षक होऊन—व्यद्वरी—पशूंना पूर्णपणे क्षीण करते. म्हणून तिला ब्राह्मणाकडे अर्पण करावे; तसे केल्यास ती स्योना (सौम्य), शिव (कल्याणकारी) होवो.
Mantra 3
शि॒वा भ॑व॒ पुरु॑षेभ्यो॒ गोभ्यो॒ अश्वे॑भ्यः शि॒वा। शि॒वास्मै सर्व॑स्मै॒ क्षेत्रा॑य शि॒वा न॑ इ॒हैधि॑
मनुष्यांसाठी शिवमय हो, गायींसाठी शिवमय हो, घोड्यांसाठी शिवमय हो. या सर्व क्षेत्रासाठी शिवमय हो; आमच्यासाठीही येथे शिवमय होऊन समृद्ध हो.
Mantra 4
इ॒ह पुष्टि॑रि॒ह रस॑ इ॒ह स॒हस्र॑सातमा भव । प॒शून् य॑मिनि पोषय
इथेच पुष्टि होवो; इथेच रस (जीवनरस) होवो; इथेच तू सहस्र-विजयी (हजार लाभ देणारी) हो. हे यमिनि, तू पशुधनाचे पोषण कर.
Mantra 5
यत्रा॑ सु॒हार्दः॑ सु॒कृतो॒ मद॑न्ति वि॒हाय॒ रोगं॑ त॒न्व॑१ स्वायाः॑ । तं लो॒कं य॒मिन्य॑भि॒संब॑भूव॒ सा नो॒ मा हिं॑सी॒त् पुरु॑षान् प॒शूंश्च॑
जिथे सुहृदय, सुकृत करणारे लोक आपल्या देहातून रोग दूर करून आनंदित होतात—त्या लोकाजवळ, हे यमिनि, तू पोहोचली आहेस. ती आम्हांला—ना पुरुषांना, ना पशूंना—हानी करू नये.
Mantra 6
यत्रा॑ सु॒हार्दां॑ सु॒कृता॑मग्निहोत्र॒हुतां॒ यत्र॑ लो॒कः । तं लो॒कं य॒मिन्य॑भि॒संब॑भूव॒ सा नो॒ मा हिं॑सी॒त् पुरु॑षान् प॒शूंश्च॑
जिथे सुहृदय, सत्कर्मी आणि अग्निहोत्र-हवन करणाऱ्यांचा लोक आहे—हे यामिनी, तू त्या लोकाजवळ पोहोचली आहेस. ती आम्हाला—मनुष्यांना व पशूंना—इजा करू नये.
Frequently Asked Questions
It is used to bring prosperity (Puṣṭi) and vital sap (Rasa) into one’s dwelling, cowshed, and fields, with the practical goal of increasing and protecting cattle.
Yaminī is a personified agency linked with liminal/irregular seasonality that can waste cattle when ‘out of season,’ but the hymn directly commands her to nourish and become benign (śivā).
Not in the cited verses: it works primarily through recitation and directed intention over the herd/field; optional simple śānti acts like sprinkling clean water may be added by practice.
Ask anything about Sukta 28 of the Atharva Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
