Kanda 3
Love, Unity & Statecraft
अथर्ववेदातील कांड ३ (३१ सूक्ते, २३० मंत्र; ४ अनुवाक) हे शत्रुत्व परतवणे, अभिचार निष्प्रभ करणे आणि सामाजिक व वैश्विक ऋत पुन्हा प्रतिष्ठित करणे अशा आथर्वणिक विधींमार्फत राष्ट्र (राज्य) व गृह (गृहस्थजीवन) स्थिर करण्यावर केंद्रित आहे. जल, निवास, गोठा आणि क्षेत्र यांची शांतिक व पौष्टिक प्रतिष्ठापने यांना मानवी उत्कर्षासाठीच्या व्यवहार्य “तंत्रां”शी—व्यापारसिद्धी, प्रेम/आकर्षण (स्त्रीकर्माणि), विजय आणि ऐक्य/सामंजस्य—जोडलेले दिसते. या कांडात भैषज्य सामग्रीही ठळक आहे; यक्ष्म–पाप्मन् दूर करून श्वास व देहाची अखंडता पुनर्स्थापणे आणि कुṣ्ठ इत्यादी औषधी वनस्पतींच्या सामर्थ्याने समायुः (पूर्ण आयुष्य) दृढ करणे यांसाठीचे मंत्र येथे आढळतात.
Anuvakas in Kanda 3
4 anuvakas (sections) to explore.
Anuvaka 1
राष्ट्र-स्थैर्य आणि प्रतिमंत्रकर्म: राजसत्ता, राज्य व गृह यांचे रक्षण शत्रुत्व परतवून लावून आणि ऋत-धर्माचा क्रम पुनःस्थापित करून करणे. उपथीम: शाप व शत्रु-संकल्प यांचे ‘प्रत्यानीयन’ (परत पाठवणे); राजकर्मातील अभिषेकाद्वारे स्वाराज्याची दृढ स्थापना; राज्याचे वस्तीयोग्य, सुसंघटित व ऋत-सुसंगत स्थापन; विरोधकाची शक्ती व कीर्ती बांधून स्थंभित करणे; ताईत/अमूल्याधारित सामाजिक संरक्षण व मैत्रीबंध निर्माण; दीर्घकाळ रुजलेल्या (क्षेत्रिय) रोगांचे शमन.
Anuvaka 2
मुख्य विषय: घर, पाणी, गोठा/गोष्ठ आणि शेत अशा प्रमुख स्थळांचे अभिषेक करून, तसेच व्यापार, प्रेम व युद्ध यांसारख्या मानवी कर्तृत्वशक्तीला समर्थ करून, जीवनरक्षण—आरोग्य, गृहस्थैर्य, उपजीविका, संतती आणि सामाजिक व्यवस्था—साध्य करणारी यज्ञीय तंत्रे. उपविषय: यक्ष्मा/मृत्यूतून मोचन; पवित्र आपः (जल) यांच्या द्वारा शुद्धी व उपचार; घर व उंबरठ्याचे संस्कार करून स्थैर्य व समृद्धी; गोठ्यात पशूंची एकजूट व संरक्षण; व्यापार–प्रवासास अनुकूलता, तसेच प्रेम व युद्धकर्मात विजयप्राप्ती.
Anuvaka 3
मुख्य विषय: अथर्वणीय गृहकर्मांद्वारे घराची सुरक्षा व भरभराट—आतील/बाह्य धोक्यांचे शमन करून समृद्धी, सुप्रजाजनन, ऐक्य आणि प्राणरक्षण स्थापन करणे. उपविषय: (1) धोकादायक अंतर्गत उष्णता/दाहाचे शमन करून त्याचे रक्षणात रूपांतर (अग्नी—अंतर्निहित अग्नी). (2) पौष्टिक वाढ: साठे, शेतजमीन, गुरेढोरे, भग आणि वर्चस् (सार्वभौम समृद्धी व सार्वजनिक तेज/प्रतिष्ठा). (3) वंध्यत्व-निवारण व सुप्रजाजनन पुनर्स्थापना; वंध्यत्व दूर करणे/स्थानांतरित करणे. (4) दिशांचे व सीमांचे संरक्षण (दिक्-रक्षा; परिघ-रक्षा).
Anuvaka 4
मुख्य विषय: यक्ष्मा आणि पाप्मन् यांचे भैषज्य-स्वरूप मंत्रोपचाराने उच्चाटन करून रुग्णास समायुः (पूर्ण आयुष्य) पुनः प्राप्त करून देणे. उपविषय: (1) ‘वियोजन’—रोगाला रुग्णापासून विधिपूर्वक वेगळे करणे, (2) रुग्णाला पूर्णता, प्राणशक्ती व अविघ्न जीवन यांच्याशी पुन्हा जोडणे, (3) वैद्यकीय कारण मानल्या जाणाऱ्या दुष्ट मलिनतेपासून (पाप्मन्) शुद्धीकरण, (4) क्षय/वेस्टिंग आजार परत होऊ नये म्हणून संरक्षण दृढ करणे. व्यावहारिक उपयोग: क्षयाची/वेस्टिंगची लक्षणे, दीर्घकालीन अशक्तपणा किंवा वारंवार आजार दिसल्यास—आरोग्य, बळ आणि पूर्ण आयुष्य यासाठी वापर.
Frequently Asked Questions
It focuses on protecting and stabilizing realm and household—repelling hostility and sorcery, consecrating key spaces (house, waters, byre, field), and installing prosperity, cohesion, and health.
Because it contains prominent hymns praising and activating the kuṣṭha herb as a potent bhaiṣajya remedy, linked with restoring vitality and countering afflictions like yakṣma and pāpman.
Yes. Its strī-karmāṇi present attraction and union as ritualized, goal-directed acts—binding affection and concord while remaining embedded within broader household security and prosperity aims.
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.