Sukta 3
Rishi: Atharvanic/Angirasa tradition (royal restoration context; specific ṛṣi attribution depends on anukramaṇī tradition).
Devata: Agni (primary), with Maruts as auxiliary enforcers; ‘Rodasī’ as cosmic supports.
Chandas: Triṣṭubh-like cadence (to be confirmed against pada count/accent tradition in the user’s edition).
हे सहा ऋचांचे राजकीय अथर्वणिक स्तोत्र ‘प्रत्यानीयन’ प्रकारचे पुनर्स्थापन-विधी आहे. यात विस्थापित राजाला “परत बोलावून” त्याला स्वाराज्य (स्वतंत्र सार्वभौम सत्ता) मध्ये पुन्हा सिंहासनावर बसवले जाते. अग्नीला तेजस्वी, सुकार्य करणारा प्रतिष्ठापक म्हणून स्थापित केले आहे; तर मरुत, वरुण, सोम आणि इंद्र हे आवाहक व दंडकर्ते म्हणून कार्य करून दूरस्थ प्रदेशांतून योग्य अधिपतीला परत आणतात, प्रतिस्पर्धी दावेदारांना परावृत्त करतात आणि ‘रोदसी’ या विश्वाधार-व्यवस्थेचा सामाजिक व्यवस्थेशी पुन्हा मेळ घालतात.
Mantras
Mantra 1
स्वराज्ये राज्ञः पुनः स्थापननम्। अ॑चिक्रदत् स्व॒पा इ॒ह भु॑व॒दग्ने॒ व्यऽचस्व॒ रोद॑सी उरू॒ची। यु॒ञ्जन्तु॑ त्वा म॒रुतो॑ वि॒श्ववे॑दस॒ आमुं न॑य॒ नम॑सा रा॒तह॑व्यम्
राजाच्या स्वराज्यात पुनःस्थापना. तो मोठ्याने आक्रोश करीत आहे; सुकार्य करणारा येथे प्रकट झाला आहे. हे अग्ने! व्यापक प्रकाश कर—द्यावा-पृथिवी दूरवर तेजस्वी कर. विश्ववेदस् मरुत तुला युक्त करो. नमस्कारासह त्या पुरुषाला येथे आण—जो हवि देणारा, यथाविधि आहुतीने सुसज्ज आहे.
Mantra 2
दू॒रे चि॒त् सन्त॑मरु॒षास॒ इन्द्र॒मा च्या॑वयन्तु स॒ख्याय॒ विप्र॑म्। यद् गा॑य॒त्रीं बृ॑ह॒तीम॒र्कम॑स्मै सौत्राम॒ण्या दधृ॑षन्त दे॒वाः
तो दूर असला तरी, अरुण शक्तींनी इंद्राला सख्यभावासाठी—प्रेरित विप्राच्या सहाय्यासाठी—इथे चाल करून आणावे. कारण देवांनी सौत्रामणीसह धैर्य धरून त्याच्यासाठी गायत्री, बृहती आणि स्तुति-ऋक् (अर्क) यांची रचना करण्याचे धाडस केले.
Mantra 3
अ॒द्भ्यस्त्वा॒ राजा॒ व॑रुणो ह्वयतु॒ सोम॑स्त्वा ह्वयतु॒ पर्व॑तेभ्यः । इन्द्र॑स्त्वा ह्वयतु वि॒ड्भ्य॑ आ॒भ्यः श्ये॒नो भू॒त्वा विश॒ आ प॑ते॒माः
जलांतून राजा वरुण तुला हाक मारो; पर्वतांतून सोम तुला हाक मारो. आमच्या या विशां/कुळांतून इंद्र तुला हाक मारो; श्येन (बाज) होऊन आम्ही जनांकडे झपाट्याने येथे येऊन पोहोचू.
Mantra 4
श्ये॒नो ह॒व्यं न॑य॒त्वा पर॑स्मादन्यक्षे॒त्रेअप॑रुद्धं॒ चर॑न्तम्। अ॒श्विना॒ पन्थां॑ कृणुतां सु॒गं त॑ इ॒मं स॑जाता अभि॒संवि॑शध्वम्
श्येन (बाज) दूरवरून येथे हवि आणो—जो परक्या शेतात अडवून धरला गेला आहे व इकडे-तिकडे फिरत आहे, त्यालाही (इथे) आणो. हे अश्विनौ, त्याच्यासाठी सुगम, चालण्याजोगा मार्ग करा; हे सजात (जन्मसहचर) जनहो, तुम्ही सर्वांनी एकत्र येऊन याच्याजवळ प्रवेश करा, पुन्हा एकत्र व्हा.
Mantra 5
ह्वय॑न्तु त्वा प्रतिज॒नाः प्रति॑ मित्रा अ॑वृषत । इ॒न्द्रा॒ग्नी विश्वे॑ दे॒वास्ते वि॒शि क्षेम॑मदीधरन्
प्रतिजन तुझा प्रत्युत्तर देऊन तुला हाक मारोत; मित्रशक्ती प्रत्युत्तर देऊन तुझ्यावर कृपावृष्टी करो. इंद्र-आग्नी आणि विश्वदेव—यांनीच कुळामध्ये क्षेम दृढपणे स्थापन केले आहे.
Mantra 6
यस्ते॒ हवं वि॒वद॑त् सजा॒तो यश्च॒ निष्ट्यः॑ । अ॑पाञ्चमिन्द्र॒ तं कृ॒त्वाथे॒ममि॒हाव॑ गमय
जो तुझ्या योग्य हाकेला (हव) विरोध करतो—तो तुझा सजात (नातलग) असो वा परका—हे इंद्रा, त्याला मागे वळव. आणि मग या पुरुषाला इथेच, याच ठिकाणी, माझ्याकडे आणून पोहोचव.
Frequently Asked Questions
It is used to bring back and re-establish a rightful ruler (or the ‘sovereign principle’) after displacement, and to stabilize the realm by aligning cosmic order with social order.
They function as summoning and enforcement powers across domains: Varuṇa calls from the waters, Soma from the mountains, and Indra from the clans—together ensuring retrieval and protection from opposition.
Yes, secondarily: the closing verse asks Indra to make any disputant—kinsman or outsider—‘backward-turned,’ so the intended person can return and be installed without obstruction.
Ask anything about Sukta 3 of the Atharva Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
