Sukta 40
Rishi: Atharvanic tradition (late AV strata)
Devata: Bṛhaspati (primary), with Sarasvatī and Viśve Devāḥ as supporting agencies
Chandas: Anuṣṭubh-like cadence (late AV style; exact metrical scansion may vary)
हे उत्तरकालीन अथर्ववैदिक सूक्त मेधा—बुद्धी, स्मरणशक्ती आणि यज्ञवाणीची क्षमता—मन व वाणी अस्वस्थतेमुळे “भंगलेली” किंवा विखुरलेली वाटली तर ती पुन्हा जोडून पूर्ववत करण्यासाठीचे संक्षिप्त पुनर्स्थापन-मंत्र आहे. सरस्वती व विश्वेदेव यांच्या संयोगाने बृहस्पतीला विनवून, जे काही हिरावले गेले आहे ते परत एकत्र करून पुनःसंयोजित करावे अशी याचना केली आहे; आणि शेवटी दीक्षा व तप यांसाठी शांतीची मुद्रा लावून, “अंधार ओलांडणाऱ्या” अश्विनिक पोषणाने या कार्याची सिद्धी दृढ केली आहे.
Mantras
Mantra 1
मेधा। यन्मे॑ छि॒द्रं मन॑सो॒ यच्च॑ वा॒चः सर॑स्वती मन्यु॒मन्तं॑ ज॒गाम॑ । विश्वै॒स्तद् दे॒वैः स॒ह सं॑विदा॒नः सं द॑धातु॒ बृह॒स्पतिः॑
मेधा—माझ्या मनातील जे छिद्र (दोष) आणि वाणीतील जो काही दोष, तो सरस्वतीने मन्यु-उन्मादात उचलून नेला; तो सर्व देवांसह संविदा (समन्वय) ठेवून बृहस्पतीने पुन्हा जोडावा व व्यवस्थित करावा.
Mantra 2
मा न॒ आपो॑ मे॒धां मा ब्रह्म॒ प्र म॑थिष्टन । सु॒ष्य॒दा यू॒यं स्य॑न्दध्व॒मुप॑हूतो॒ऽहं सु॒मेधा॑ वर्च॒स्वी
हे आपः (जलदेव्या)! आमची मेधा आमच्यातून मथून काढू नका; आमचे ब्रह्म (पवित्र मंत्र/प्रार्थना) बाहेर ढकलू नका. हे सुस्यदा (सुप्रदायिनी) तुम्ही शुभ प्रवाहांनी वाहत राहा; मी आहूत आहे—सुमेधा, वर्चस्वी.
Mantra 3
मा नो॑ मे॒धां मा नो॑ दी॒क्षां मा नो॑ हिंसिष्टं॒ यत् तपः॑ । शि॒वा नः॒ शं स॒न्त्वायु॑षे शि॒वा भ॑वन्तु मा॒तरः॑
आमच्या मेधेला इजा करू नका; आमच्या दीक्षेला इजा करू नका; आमच्या तपस्‌ (पवित्र तेज) मध्ये आम्हाला आघात करू नका. आमच्या आयुष्यासाठी शांती-कल्याण शिव असो; आमच्यासाठी मातृशक्ती (मातरः) शुभ व मंगलमय होवोत.
Mantra 4
या नः॒ पीप॑रद॒श्विना॒ ज्योति॑ष्मती॒ तम॑स्ति॒रः । ताम॒स्मे रा॑सता॒मिष॑म्
अश्विनांनी आमच्यासाठी वाढवलेले ते पोषण—ज्योतिष्मती, तमस्‌ पार करणारे—तेच इष्‌ (पोषक रस/आहार) त्यांनी येथे आम्हाला प्रदान करावे.
Frequently Asked Questions
It refers to a felt gap or leak in mental steadiness and verbal capacity—forgetfulness, scattered attention, or speech faltering—often linked to agitation or emotional turbulence.
Sarasvatī represents the flow of inspired speech and intelligence, while the Viśve Devāḥ represent collective divine assent; together they support Bṛhaspati’s act of re-ordering and reintegration.
No. The hymn works primarily through recitation and intention; at most, one may optionally take water or a small nourishing food as a symbolic ‘iṣ’ after the concluding verse.
Ask anything about Sukta 40 of the Atharva Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
