Opening the text

Rishi: Atharvanic tradition (variable)
Devata: Vāyu, Indra (and protective ‘Bull’ power)
Chandas: Anuṣṭubh
हे सूक्त अथर्वण परंपरेतील संक्षिप्त रक्षा–पौष्टिक मंत्र आहे. ते लाभार्थ्याला स्तरित रक्षणाने ‘आवरण’ घालते: पशुधन व विजयशक्ती, वायूचे ब्रह्मबल, इंद्राची इंद्रिय/ऐश्वर्याधिष्ठित प्रभुत्वशक्ती, आणि गुप्त निधीवर जलांची त्रिविध पहारा-व्यवस्था. प्राण व अपान अखंड राहावेत, हरस व मायावी (मायिन) यांसारख्या ग्रासणाऱ्या/अभिचारी शक्ती दूर पळाव्यात, आणि धन (विशेषतः सुवर्ण/मूल्यवान वस्तू) स्थिर राहावे—अशी याची अभिलाषा आहे; जेणेकरून रक्षित खजिना म्हणजेच रक्षित जीवन ठरेल.
Mantra 1
सुरक्षा। गोभि॑ष्ट्वा पात्वृष॒भो वृषा॑ त्वा पातु वा॒जिभिः॑ । वा॒युष्त्वा॒ ब्रह्म॑णा पा॒त्विन्द्र॑स्त्वा पात्विन्द्रि॒यैः
सुरक्षा असो. गायींसह वृषभ तुझे रक्षण करो; तो बलवान विजयी सामर्थ्यांनी तुझे रक्षण करो. वायू तुझे ब्रह्म-शक्तीने रक्षण करो; इंद्र तुझे इंद्रिय-बलाने (ऐश्वर्याने) रक्षण करो.
Mantra 2
सोम॑स्त्वा पा॒त्वोष॑धीभि॒र्नक्ष॑त्रैः पातु॒ सूर्यः॑ । मा॒द्भ्यस्त्वा॑ च॒न्द्रो वृ॑त्र॒हा वातः॑ प्रा॒णेन॑ रक्षतु
सोम तुझी औषधींसह रक्षा करो; सूर्य नक्षत्रांसह तुझे संरक्षण करो. उन्मादक/मत्त करणाऱ्या उपद्रवांपासून चंद्र तुझे रक्षण करो; वृत्रहन् वायू प्राणशक्तीने तुझे पहारेकरी होवो.
Mantra 3
ति॒स्रो दिव॑स्ति॒स्रः पृ॑थि॒वीस्त्रीण्य॒न्तरि॑क्षाणि च॒तुरः॑ समु॒द्रान्। त्रि॒वृतं॒ स्तोमं॑ त्रि॒वृत॒ आप॑ आहु॒स्तास्त्वा॑ रक्षन्तु त्रि॒वृता॑ त्रि॒वृद्भिः॑
तीन दिव आहेत, तीन पृथिव्या, आणि तीन अंतरिक्ष-प्रदेश; चार समुद्र आहेत. त्रिवृत स्तोम—त्रिगुण—असे आपः (जल) म्हणतात; त्या आपः त्रिवृत कुंपणाने, त्रिवृत शक्तींनी, तुझे रक्षण करो.
Mantra 4
त्रीन्नाकां॒स्त्रीन्त्स॑मु॒द्रांस्त्रीन् ब्र॒ध्नांस्त्रीन् वै॑ष्ट॒पान्। त्रीन् मा॑त॒रिश्व॑न॒स्त्रीन्त्सूर्या॑न् गो॒प्तॄन् क॑ल्पयामि
तीन नाक (दिव्यलोक), तीन समुद्र, तीन तेजस्वी ब्रध्न, तीन वैष्टप; तीन मातरिश्वन, तीन सूर्य—हे रक्षक मी पहाऱ्यासाठी नियुक्त करीत आहे.
Mantra 5
घृ॒तेन॑ त्वा॒ समु॑क्षा॒म्यग्न॒ आज्ये॑न व॒र्धय॑न्। अ॒ग्नेश्च॒न्द्रस्य॒ सूर्य॑स्य॒ मा प्रा॒णं मा॒यिनो॑ दभन्
घृताने मी तुला पूर्णपणे अभिषेक करतो, हे अग्ने; आज्य-आहुतीने तुला वाढवितो. अग्नीच्या अधीन, चंद्राच्या अधीन, सूर्याच्या अधीन—मायावी (जादूगार) तुझ्या प्राणाला फसवू नयेत, बाधा करू नयेत.
Mantra 6
मा वः॑ प्रा॒णं मा वो॑ऽपा॒नं मा हरो॑ मा॒यिनो॑ दभन्। भ्राज॑न्तो वि॒श्ववे॑दसो दे॒वा दैव्ये॑न धावत
तुमचा प्राण, तुमचा अपान—कोणीही बाधू नये; हरस् (हरो) तुम्हाला इजा करू नये; मायावी/जादूगार तुम्हाला फसवू नयेत. हे विश्ववेदस् देवहो, तुम्ही तेजस्वी होऊन प्रकाशमान व्हा; दैवी सामर्थ्याने धावून जा आणि त्यांना दूर हाकलून द्या.
Mantra 7
प्रा॒नेना॒ग्निं सं सृ॑जति॒ वातः॑ प्रा॒णेन॑ संहि॑तः । प्रा॒णेन॑ वि॒श्वतो॑मुखं॒ सुर्यं॑ दे॒वा अ॑जनयन्
प्राणामुळे वायू अग्नीला प्रकट करतो; प्राणामुळेच तो एकत्र होऊन एकरूप होतो. प्राणामुळे देवांनी सर्वमुख, सर्वदिशा पाहणारा सूर्य उत्पन्न केला.
Mantra 8
आयु॑षायुः॒कृतां॑ जी॒वायु॑ष्मान् जीव॒ मा मृ॑थाः । प्रा॒णेना॑त्म॒न्वतां जीव॒ मा मृ॒त्योरुद॑गा॒ वश॑म्
आयुष्याच्या सामर्थ्याने, आयुष्य घडविणाऱ्या, दीर्घायुषी होऊन जग; जग, मरू नकोस. प्राणामुळे, आत्मसंयमी जनांमध्ये जगत राहा; मृत्यूच्या अधीनतेत वर जाऊन पडू नकोस.
Mantra 9
दे॒वानां॒ निहि॑तं नि॒धिं यमिन्द्रो॒ऽन्ववि॑न्दत् प॒थिभि॑र्देव॒यानैः॑ । आपो॒ हिर॑ण्यं जुगुपुस्त्रि॒वृद्भि॒स्तास्त्वा॑ रक्षन्तु त्रि॒वृता॑ त्रि॒वृद्भिः॑
देवतांचा तो गुप्त-निहित निधी, जो इंद्राने देवयान (स्वर्गमार्ग) पथांनी शोधून मिळविला. त्या सुवर्णाचे ‘आपः’ (जल) यांनी त्रिवृत् (त्रिस्तरी) रक्षण केले; तीच जले तुलाही त्रिवृत् रीतीने, त्रिवृत् रक्षणांनी रक्षो।
Mantra 10
त्रय॑स्त्रिंशद् दे॒वता॒स्त्रीणि॑ च वी॒र्याऽणि प्रिया॒यमा॑णा जुगुपुर॒प्स्व॑१न्तः । अ॒स्मिंश्च॒न्द्रे अधि॒ यद्धिर॑ण्यं॒ तेना॒यं कृ॑णवद् वी॒र्या॑णि
तेहेतीस देवता, प्रिय गोष्टीची आकांक्षा धरून, जलांच्या अंतःस्थानी त्रिविध वीर्य-शक्तीचे रक्षण करीत होते. या चंद्रावर जे सुवर्ण अधिष्ठित आहे—त्याच्या बळावर हा पुरुष वीर्यकर्म करो, आणि शक्ती प्राप्त करो।
Mantra 11
ये दे॑वा दि॒व्येका॑दश॒ स्थ ते दे॑वासो ह॒विरि॒दं जु॑षध्वम्
हे देवहो, जे दिव्यलोकात एकादश म्हणून स्थित आहात—हे देवहो, येथील हे हवि (आहुती) प्रसन्न होऊन स्वीकारा।
Mantra 12
ये दे॑वा अ॒न्तरि॑क्ष॒ एका॑दश॒ स्थ ते दे॑वासो ह॒विरि॒दं जु॑षध्वम्
हे देवांनो! जे अंतरिक्षात स्थित, संख्येने अकरा आहात—हे देवांनो, हे हवि (आहुती) प्रसन्न होऊन स्वीकारा.
Mantra 13
ये दे॑वा पृथि॒व्यामेका॑दश॒ स्थ ते दे॑वासो ह॒विरि॒दं जु॑षध्वम्
हे देवांनो! जे पृथ्वीवर स्थित, संख्येने अकरा आहात—हे देवांनो, हे हवि (आहुती) प्रसन्न होऊन स्वीकारा.
Mantra 14
अ॒स॒प॒त्नं पु॒रस्ता॑त् प॒श्चान्नो॒ अभ॑यं कृतम्। स॒वि॒ता मा॑ दक्षिण॒त उ॑त्त॒रान्मा॒ शची॒पतिः॑
आमच्या पुढे असपत्नता (प्रतिद्वंद्वी-रहित अवस्था) असो; आणि आमच्या मागेही आमच्यासाठी अभय निर्माण होवो. दक्षिणेकडून सविता माझे रक्षण करो; उत्तरेकडून शचीपति (इंद्र) माझे रक्षण करो.
Mantra 15
दि॒वो मा॑दि॒त्या र॑क्षन्तु॒ भूम्या॑ रक्षन्त्व॒ग्नयः॑ । इ॒न्द्रा॒ग्नी र॑क्षतां मा पु॒रस्ता॑द॒श्विना॑व॒भितः॒ शर्म॑ यच्छताम्। ति॒र॒श्चीन॒घ्न्या र॑क्षतु जा॒तवे॑दा भूत॒कृतो॑ मे स॒र्वतः॑ सन्तु॒ वर्म॑
द्युलोकातून आदित्य माझे रक्षण करो; भूमीतून अग्नी (अग्नयः) रक्षण करो. इंद्र–अग्नी माझ्या पुरस्तात् (समोरून) रक्षण करो; अश्विनौ दोन्ही बाजूंनी मला शर्म (आश्रय) द्यावेत. तिरश्चीन (आडवा) अघ्न्या रक्षण करो; जातवेदस्—भूतकृत् (प्राण्यांचा कर्ता)—माझ्यासाठी सर्वतः कवच होवोत।
It is used for protection (rakṣā) with a prosperity aim (paustika): to keep a person safe from harm and sorcery while stabilizing strength, status, and wealth—especially valuables like gold.
Vāyu represents breath and brahman-powered vitality, while Indra represents victorious capacity and indriya (commanding faculties). Together they protect both life-force and effective power in worldly life.
It is a model of layered security: as treasure is guarded in concealment, the hymn asks that the same threefold protection cover the beneficiary and their possessions—often reinforced by sprinkling water and keeping a gold amulet or secured deposit.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.