
Rishi: Atharvanic tradition (śānti-hymn)
Devata: Mitra-Varuṇa; Vivasvant (Sun); Antaka (Death); Utpāta; Graha
Chandas: Anuṣṭubh (predominant śānti cadence; mixed pāda-length possible)
अथर्ववेद 19.9 हे एक शांती-सूक्त आहे. पृथ्वी, अंतरिक्ष व द्युलोकात संचार करणारे अपशकुनसूचक उत्पात आणि हानीकारक ‘ग्रह’ (बांधणारे/झडप घालणारे) यांचे शमन करणे हा याचा उद्देश आहे. पृथ्वी, वायुमंडल, आकाश, जल, औषधी व वृक्ष अशा सर्व प्रदेशांत वारंवार शांतीची स्थापना करून, जे भयावह, क्रूर किंवा दुष्ट आहे ते समुदायासाठी शांत व शुभ-मंगल रूपात परिवर्तित केले जाते.
Mantra 1
शान्तिः। ९ पञ्चपदा ककुम्मती, १२ त्र्यवसाना सप्तपदाऽष्टिः, १४ चतुष्पदा संकृतिः। शा॒न्ता द्यौः शा॒न्ता पृ॑थि॒वी शा॒न्तमि॒दमु॒र्व॑१न्तरि॑क्षम्। शा॒न्ता उ॑द॒न्वती॒रापः॑ शा॒न्ता नः॑ स॒न्त्वोष॑धीः
शान्तिः। द्यौः (स्वर्ग) शांत असो; पृथिवी शांत असो; हे विस्तीर्ण अंतरिक्ष शांत असो. समुद्र-धारिणी आपः (जल) शांत असोत; आमच्यासाठी ओषधी (औषधी-वनस्पती) शांत, अनुकूल असोत.
Mantra 2
शा॒न्तानि॑ पूर्वरू॒पाणि॑ शा॒न्तं नो॑ अस्तु कृताकृ॒तम्। शा॒न्तं भू॒तं च॒ भव्यं॑ च॒ सर्व॑मे॒व शम॑स्तु नः
पूर्वलक्षणे शांत असोत; आमच्यासाठी कृत आणि अकृत—दोन्ही शांत असोत. भूत आणि भविष्य शांत असोत; आणि आमच्यासाठी सर्व काही निःशेष ‘शम’ (शांती) होवो.
Mantra 3
इ॒यं या प॑रमे॒ष्ठिनी॒ वाग् दे॒वी ब्रह्म॑संशिता । ययै॒व स॑सृ॒जे घो॒रं तयै॒व शान्ति॑रस्तु नः
ही—परमेष्ठिनी—वाणी, ब्रह्मसंहिता देवी आहे. जिच्यामुळेच भयंकर (तत्त्व) उत्पन्न झाले; त्याच शक्तीने आम्हांस शांती लाभो.
Mantra 4
इ॒दं यत् प॑रमे॒ष्ठिनं॒ मनो॑ वां॒ ब्रह्म॑संशितम्। येनै॒व स॑सृ॒जे घो॒रं तेनै॒व शान्ति॑रस्तु नः
हे परमेष्ठि मन, तुमच्या दोघांसाठी ब्रह्मसंहिता आहे. ज्यामुळेच भयंकर (तत्त्व) उत्पन्न झाले; त्याच्याच द्वारा आम्हांस शांती लाभो.
Mantra 5
इ॒मानि॒ यानि॒ पञ्चे॑न्द्रि॒याणि॒ मनः॑षष्ठानि मे हृ॒दि ब्रह्म॑णा॒ संशि॑तानि । यैरे॒व स॑सृ॒जे घो॒रं तैरे॒व शान्ति॑रस्तु नः
ही पाच इंद्रिय-शक्ती आणि मन सहावे—माझ्या हृदयात ब्रह्माने संहित केलेली—ज्यांच्यामुळेच भयंकर (तत्त्व) उत्पन्न झाले; त्यांच्याच द्वारा आम्हांस शांती लाभो.
Mantra 6
शं नो॑ मि॒त्रः शं वरु॑णः॒ शं विष्णुः॒ शं प्र॒जाप॑तिः । शं न॒ इन्द्रो॒ बृह॒स्पतिः॒ शं नो॑ भवत्वर्य॒मा
आम्हांस मित्र कल्याणकारी होवो, वरुण कल्याणकारी होवो; विष्णु कल्याणकारी होवो, प्रजापती कल्याणकारी होवो. आम्हांस इंद्र व बृहस्पती कल्याणकारी होवोत; आम्हांस अर्यमन्ही कल्याणकारी होवो.
Mantra 7
शं नो॑ मि॒त्रः शं वरु॑णः॒ शं वि॒वस्वां॒छमन्त॑कः । उत्पाताः॒ पार्थि॑वा॒न्तरि॑क्षाः॒ शं नो॑ दि॒विच॑रा॒ ग्रहाः॑
मित्राकडून आम्हाला कल्याण होवो, वरुणाकडून कल्याण; विवस्वानाकडून कल्याण, आणि अंतकाकडूनही कल्याण. जे उत्पात—पार्थिव व अंतरिक्षीय—आहेत, तसेच जे दिविचर ग्रह (पकडणारे/Seizers) आहेत, ते सर्व आमच्यासाठी कल्याणकारी ठरोत.
Mantra 8
शं नो॒ भूमि॑र्वेप्यमा॒ना शमु॒ल्का निर्ह॑तं च॒ यत्। शं गावो॒ लोहि॑तक्षीराः॒ शं भूमि॒रव॑ तीर्य॒तीः॥८ नक्ष॑त्रमु॒ल्काभिह॑तं॒ शम॑स्तु नः॒ शं नो॑ऽभिचा॒राः शमु॑ सन्तु कृ॒त्याः । शं नो॒ निखा॑ता व॒ल्गाः शमु॒ल्का दे॑शोपस॒र्गाः शमु॑ नो भवन्तु
कंपणारी पृथ्वी आमच्यासाठी कल्याणकारी ठरो; उल्का (अग्निशिला/उल्कापात) आणि आघाताने जे काही पाडले गेले आहे—तेही कल्याण ठरो. लालसर दूध देणाऱ्या गायी कल्याणकारी ठरो; पृथ्वी सुरक्षितपणे पार करता येण्यासारखी ठरो. उल्केने आहत झालेले नक्षत्र आमच्यासाठी कल्याण ठरो; आमच्यावरचा अभिचार (शत्रु-प्रयोग) शांत होऊन कल्याणकारी ठरो, आणि कृत्या-मंत्रही शांत होऊन कल्याणकारी ठरो. गाडलेल्या वल्गा (गाडलेले शूल/बाण इ.) आमच्यासाठी कल्याण ठरो; उल्काजन्य देशोपसर्ग (प्रदेशीय आपत्ती)ही आमच्यासाठी कल्याणकारी ठरो.
Mantra 9
शं नो॒ ग्रहा॑श्चान्द्रम॒साः शमा॑दि॒त्यश्च॑ राहु॒णा। शं नो॑ मृ॒त्युर्धू॒मके॑तुः॒ शं रु॒द्रास्ति॒ग्मते॑जसः
चंद्राशी संबंधित ग्रह (ग्रहदेव) आम्हांस कल्याणकारी ठरोत; राहूसह आदित्यही आम्हांस शुभ ठरोत. धूमकेतु-ध्वजधारी मृत्यूही आम्हांस शांती-कल्याणकारी ठरो; तीक्ष्ण तेज असलेले रुद्र आम्हांस मंगल करो.
Mantra 10
शं रु॒द्राः शं वसवः॒ शमा॑दि॒त्याः शम॒ग्नयः॑ । शं नो॑ मह॒र्षयो॑ दे॒वाः शं दे॒वाः शं बृह॒स्पतिः॑
रुद्र कल्याणकारी ठरोत, वसु कल्याणकारी ठरोत; आदित्य शुभ ठरोत, अग्नी (अग्निदेव) शुभ ठरोत. महर्षि-देव आम्हांस कल्याणकारी ठरोत; देव शुभ ठरोत—बृहस्पतीही शुभ ठरोत.
Mantra 11
ब्रह्म॑ प्र॒जाप॑तिर्धा॒ता लो॒का वे॒दाः स॑प्तऋ॒षयो॒ऽग्नयः॑ । तैर्मे॑ कृ॒तं स्व॒स्त्यय॑न॒मिन्द्रो॑ मे॒ शर्म॑ यच्छतु ब्र॒ह्मा मे॒ शर्म॑ यच्छतु । विश्वे॑ मे दे॒वाः शर्म॑ यच्छन्तु॒ सर्वे॑ मे दे॒वाः शर्म॑ यच्छन्तु
ब्रह्मन्, प्रजापती, धाता, लोक, वेद, सप्तऋषी, अग्नी—यांच्याद्वारे माझ्यासाठी स्वस्तिचा मार्ग घडविला गेला आहे. इंद्र मला आश्रय देवो; ब्रह्मा मला आश्रय देवो. विश्वे देव मला आश्रय देवोत; माझे सर्व देव—प्रत्येकजण—मला आश्रय देवोत.
Mantra 12
यानि॒ कानि॑ चिच्छा॒न्तानि॑ लो॒के स॑प्तऋ॒षयो॑ वि॒दुः । सर्वा॑णि॒ शं भ॑वन्तु मे॒ शं मे॑ अ॒स्त्वभ॑यं मे अस्तु
या लोकी जी जी (वस्तू/शक्ती) शांत झालेल्या आहेत, जसे सप्तऋषी जाणतात—त्या सर्व माझ्यासाठी कल्याणकारक होवोत; माझ्यासाठी शांती असो; माझ्यासाठी अभय असो.
Mantra 13
पृ॒थि॒वी शान्ति॑र॒न्तरि॑क्षं॒ शान्ति॒र्द्यौः शान्ति॒रापः॒ शान्ति॒रोष॑धयः॒ शान्ति॒र्वन॒स्पत॑यः॒ शान्ति॒र्विश्वे॑ मे दे॒वाः शान्तिः॒ सर्वे॑ मे दे॒वाः शान्तिः॒ शान्तिः॒ शान्तिः॒ शान्ति॑भिः । ताभिः॒ शान्ति॑भिः॒ सर्व॒ शान्ति॑भिः॒ शम॑यामो॒ऽहं यदि॒ह घो॒रं यदि॒ह क्रू॒रं यदि॒ह पा॒पं तच्छा॒न्तं तच्छि॒वं सर्व॑मे॒व शम॑स्तु नः
पृथ्वीला शांती; अंतरिक्षाला शांती; द्यौः (स्वर्गाला) शांती; आपः (जलाला) शांती; ओषधींना शांती; वनस्पतींना (वृक्षांना) शांती। विश्वे देवाः माझ्यासाठी शांती असोत; सर्वे देवाः माझ्यासाठी शांती असोत—शांती, शांती, शांती, शांतींसह। त्या शांतींनी, सर्व शांतींनी, मी येथे शमन करतो: येथे काही घोर असेल, येथे काही क्रूर असेल, येथे काही पाप असेल—ते शांत होवो, ते शिव (मंगल) होवो; सर्व काहीच आमच्यासाठी ‘शम्’ (कल्याण-शांती) होवो.
Begins by declaring and installing śānti across heaven, earth, and the wide mid-air, extending peace to waters and herbs (region-by-region pacification).
That Mitra–Varuṇa, the Sun (Vivasvant), Death-as-boundary (Antaka), and all portents and grahas—terrestrial, atmospheric, and celestial—become ‘weal’ to us and cease to harm.
The hymn asserts efficacy through totalizing enumeration (all worlds, all supports, all gods) and performative repetition—“śāntiḥ… śāntiḥ… śāntiḥ”—as a verbal act that settles and transforms negativity.
Ends with an all-peaces formula that explicitly pacifies whatever is dreadful/cruel/evil ‘here’, converting it into śānta and śiva, and sealing welfare for ‘us’.
śāntā dyauḥ śāntā pṛthivī śāntam idam urv antarikṣam
śaṃ no mitraḥ śaṃ varuṇaḥ … śaṃ no divicarā grahāḥ
śāntiḥ śāntiḥ śāntiḥ … yadiha ghoram yadiha krūram yadiha pāpam
Śānti / Apotropaic (Utpāta-graha-nivāraṇa)
Quelling of ominous signs and hostile influences; establishment of universal peace so that the environment, deities, and natural supports cooperate in protection and welfare.
Householders, village/community officiants, and Atharvanic practitioners performing protective rites during fear of omens, epidemics of misfortune, or unsettling celestial/atmospheric signs.
The hymn treats “peace” (śānti) as an effective, pervasive power that can settle the three worlds and all living supports (waters, herbs, trees). It also invokes Mitra–Varuṇa as guardians of order, Vivasvant (Sun) as cosmic regulator, and Antaka (Death) as the terminus of harm—while naming utpāta and graha as disruptive agencies that must be rendered benign.
To secure collective well-being by calming the cosmos and specifically disarming portents and seizing forces, so that all surrounding powers become “weal” (śaṃ) to the reciter and their people.
Performed when ominous portents are observed (unusual celestial/atmospheric events, disturbing dreams/signs) or as a general śānti at dawn/twilight.
Water (āpaḥ) for śānti-sprinkling and purification
Keep clean water in a vessel; lightly infuse with a few fresh herbs/greens if available, then sprinkle during recitation to ‘externalize’ the śānti installation.
It is used to calm and neutralize ominous signs (utpāta) and harmful seizing influences (graha), establishing peace across the environment and the community.
Mitra–Varuṇa represent cosmic order and moral regulation, and Vivasvant (the Sun) represents stabilizing light and rhythm; invoking them supports the restoration of balance when portents threaten it.
No special items are required by the verses themselves, but clean water and a few herbs/greens are traditionally compatible supports for śānti—used for simple sprinkling and purification during recitation.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.