Adhyaya 55: Observance of the Auspicious Dvādaśī Vow and the Sacred Account of the Kubjākāmra Tīrtha

Verse 1

अगस्त्य उवाच । शृणु राजन् महाभाग व्रतानामुत्तमं व्रतम् । येन सम्प्राप्यते विष्णुः शुभेनैव न संशयः ॥ ५५.१ ॥

അഗസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു—ഹേ മഹാഭാഗ രാജാവേ, വ്രതങ്ങളിൽ ഉത്തമമായ വ്രതം കേൾക്കുക; ശുഭാചാരത്തിലൂടെയേ വിഷ്ണുവിനെ പ്രാപിക്കാം—ഇതിൽ സംശയമില്ല।

Verse 2

मार्गशीर्षेऽथ मासे तु प्रथमह्नात् समारभेत् । एकभक्तं सिते पक्षे यावत् स्याद् दशमी तिथिः ॥ ५५.२ ॥

പിന്നീട് മാർഗശീർഷ മാസത്തിൽ ആദ്യദിനം മുതൽ ആരംഭിക്കണം; ശുക്ലപക്ഷത്തിൽ പ്രതിദിനം ഏകഭക്തം (ഒരിക്കൽ മാത്രം ഭക്ഷണം) ആചരിച്ച് ദശമി തിഥി വരുവോളം തുടരുക।

Verse 3

ततो दशम्यां मध्याह्ने स्नात्वा विष्णुं समर्च्य च । भक्त्या संकल्पयेत् प्राग्वद् द्वादशीं पक्षतो नृप ॥ ५५.३ ॥

അതിനുശേഷം ദശമി തിഥിയുടെ മദ്ധ്യാഹ്നത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് വിഷ്ണുവിനെ വിധിപൂർവ്വം ആരാധിച്ച്, ഹേ നൃപാ, മുൻപുപോലെ ഭക്തിയോടെ പക്ഷാനുസരിച്ച് ദ്വാദശീ വ്രതത്തിനുള്ള സങ്കൽപം ചെയ്യണം।

Verse 4

तामप्येवमुषित्वा च यवान् विप्राय दापयेत् । कृष्णायेति हरिर्वाच्यो दाने होमे तथार्च्चने ॥ ५५.४ ॥

ആ വ്രതവും ഇങ്ങനെ ആചരിച്ച് ബ്രാഹ്മണന് യവം ദാനം നൽകണം; ദാനം, ഹോമം, അർച്ചന എന്നിവയിൽ ‘കൃഷ്ണായ’ എന്നു ചൊല്ലി ഹരിയെ ആഹ്വാനിക്കണം।

Verse 5

चातुर्मास्यमथैवं तु क्षपित्वा राजसत्तम । चैत्रादिषु पुनस्तद्वदुपोष्य प्रयतः सुधीः । सक्तुपात्राणि विप्राणां सहिरण्यानि दापयेत् ॥ ५५.५ ॥

ഹേ രാജസത്തമാ, ഇങ്ങനെ ചാതുർമാസ്യ അനുഷ്ഠാനം പൂർത്തിയാക്കി, നിയന്ത്രിതനും ബുദ്ധിമാനുമായവൻ ചൈത്രാദി മാസങ്ങളിൽ വീണ്ടും അതേവിധം ഉപവാസം ആചരിക്കണം; കൂടാതെ ബ്രാഹ്മണർക്കു സക്തു (വറുത്ത മാവ്) പാത്രങ്ങൾ സ്വർണ്ണത്തോടുകൂടി ദാനം ചെയ്യിക്കണം।

Verse 6

श्रावणादिषु मासेषु तद्वच्छालिं प्रदापयेत् । त्रिषु मासेषु यावच्च कार्त्तिकस्यादिरागतः ॥ ५५.६ ॥

ശ്രാവണാദി മാസങ്ങളിൽ അതേവിധം അരി ദാനമായി നൽകിക്കൊള്ളണം. കാർത്തികമാസത്തിന്റെ ആരംഭം വരുവോളം മൂന്നു മാസം ഇങ്ങനെ തുടരുക.

Verse 7

तमप्येवं क्षपित्वा तु दशम्यां प्रयतः शुचिः । अर्चयित्वा हरिं भक्त्या मासनाम्ना विचक्षणः ॥ ५५.७ ॥

ആ കാലവും ഇങ്ങനെ കഴിച്ചുകൂട്ടി, പിന്നെ ദശമിദിനത്തിൽ നിയന്ത്രിതനും ശുദ്ധനുമായി, വിവേകി മാസനാമമന്ത്രത്തോടെ ഭക്തിയോടെ ഹരിയെ ആരാധിക്കണം.

Verse 8

संकल्पं पूर्ववद् भक्त्या द्वादश्यां संयतेन्द्रियः । एकादश्यां यथाशक्त्या कारयेत् पृथिवीं नृप ॥ ५५.८ ॥

ഭക്തിയോടെ ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ നിയന്ത്രിച്ച്, മുൻപുപോലെ ദ്വാദശിയിൽ സംकल्पം സ്വീകരിക്കണം; ഹേ രാജാവേ, ഏകാദശിയിൽ യഥാശക്തി പൃഥിവി (ദേവി/പ്രതിമ) സംബന്ധമായ വിധി നടത്തിക്കൊള്ളണം.

Verse 9

काञ्चनाङ्गां च पातालकुलपर्वतसंयुताम् । भूमिन्यासविधानेन स्थापयेत् तां हरेः पुरः ॥ ५५.९ ॥

സ്വർണാംഗങ്ങളോടെയും പാതാളബന്ധിയായ കുലപർവതങ്ങളോടും ചേർന്ന ആ (പൃഥിവി-പ്രതിമ)യെ ഭൂമിന്യാസവിധാനപ്രകാരം ഹരിയുടെ മുമ്പിൽ സ്ഥാപിക്കണം.

Verse 10

सितवस्त्रयुगच्छन्नां सर्वबीजसमन्विताम् । सम्पूज्य प्रियदत्तेति पञ्चरत्नैर्विचक्षणः ॥ ५५.१० ॥

വെളുത്ത വസ്ത്രങ്ങളുടെ ജോഡിയാൽ മൂടപ്പെട്ടതും എല്ലാ വിത്തുകളാലും സമന്വിതവുമായ (അവളെ) സമ്യക് പൂജിച്ച്, വിവേകി ‘പ്രിയദത്താ’ എന്ന നിലയിൽ പഞ്ചരത്നങ്ങളോടുകൂടെ അർപ്പിക്കണം.

Verse 11

जागरं तत्र कुर्वीत प्रभाते तु पुनर्द्विजान् । आमन्त्र्य संख्यया राजंśचतुर्विंशति यावतः ॥ ५५.११ ॥

അവിടെ ജാഗരണം നടത്തണം; പിന്നെ പ്രഭാതത്തിൽ, ഹേ രാജാവേ, എണ്ണമനുസരിച്ച് ദ്വിജന്മാരെ വീണ്ടും ആദരപൂർവ്വം ക്ഷണിക്കണം—ഇരുപത്തിനാലുവരെ।

Verse 12

तेषां एकैकशो गां च अनड्वाहं च दापयेत् । एकैकं वस्त्रयुग्मं च अङ्गुलीयकम् एव च ॥ ५५.१२ ॥

അവരിൽ ഓരോരുത്തർക്കും ഓരോന്നായി ഒരു പശുവും ഒരു കാളയും ദാനം ചെയ്യിക്കണം; അതുപോലെ ഓരോരുത്തർക്കും ഒരു ജോടി വസ്ത്രവും ഒരു മോതിരവും നൽകണം।

Verse 13

कटकार्णि च सौवर्णकर्णाभरणकानि च । एकैकं ग्राममेतॆषां राजा राजन् प्रदापयेत् ॥ ५५.१३ ॥

വളകളും സ്വർണ്ണകർണാഭരണങ്ങളും കൂടി നൽകണം; ഹേ രാജാവേ, രാജാവ് ഇവരിൽ ഓരോരുത്തർക്കും ഓരോ ഗ്രാമവും പ്രദാനം ചെയ്യിക്കണം।

Verse 14

तन्मध्यमं सयुग्मं तु सर्वमाद्यं प्रदापयेत् । स्वशक्त्याभरणं चैव दरिद्रस्य स्वशक्तितः ॥ ५५.१४ ॥

മധ്യമഗുണമുള്ള എല്ലാം ആദ്യം ജോടികളായി ദാനം ചെയ്യണം; കൂടാതെ ദരിദ്രനു തന്റെ ശേഷിയനുസരിച്ച് ആഭരണവും നൽകണം।

Verse 15

यथाशक्त्या महीṃ कृत्वा काञ्चनीं गोयुगं तथा । वस्त्रयुग्मं च दातव्यं यथाविभवशक्तितः ॥ ५५.१५ ॥

സ്വശക്തിയനുസരിച്ച് സ്വർണ്ണമയമായ ഭൂമിയുടെ പ്രതീകം ഒരുക്കി, അതുപോലെ ഗോ-യുഗം (രണ്ട് പശുക്കൾ) ഒരുക്കി, വസ്ത്രയുഗ്മവും തന്റെ വിഭവശേഷിയനുസരിച്ച് ദാനം ചെയ്യണം।

Verse 16

गां युग्माभरणात् सर्वं सहिरण्यं च कारयेत् । एवं कृते तथा कृष्णशुक्लद्वादश्यमेव च ॥ ५५.१६ ॥

പശുവിനെ ജോടി ആഭരണങ്ങളോടുകൂടി ദാനത്തിനായി ഒരുക്കുകയും, സ്വർണ്ണത്തോടുകൂടി എല്ലാ സാമഗ്രികളും തയ്യാറാക്കുകയും വേണം. ഇങ്ങനെ ചെയ്ത ശേഷം കൃഷ്ണപക്ഷമോ ശുക്ലപക്ഷമോ ആയാലും ദ്വാദശി തിഥിയിലേ ഈ കർമ്മം നടത്തണം.

Verse 17

रौप्यां वा पृथिवीं कृत्वा यथाविभवशक्तितः । दापयेद् ब्राह्मणानां तु तथा तेषां च भोजनम् । उपानहौ यथाशक्त्या पादुके छत्रिकां तथा ॥ ५५.१७ ॥

സ്വന്തം ശേഷിയനുസരിച്ച് വെള്ളിയിൽ ഭൂമിയുടെ (പ്രതിമ) രൂപം നിർമ്മിച്ച് ബ്രാഹ്മണർക്കു ദാനം നൽകിക്കയും, അവർക്കു ഭോജനവും ഒരുക്കിക്കയും വേണം. കൂടാതെ കഴിയുന്നത്ര പാദുക/ചെരിപ്പ്, കുട (ഛത്രിക) എന്നിവയും ദാനം ചെയ്യണം.

Verse 18

एतान् दत्त्वा वदेदेवं कृष्णो दामोदरॊ मम । प्रीयतां सर्वदा देवो विश्वरूपो हरिर्मम ॥ ५५.१८ ॥

ഇവയെല്ലാം ദാനം ചെയ്ത ശേഷം ഇങ്ങനെ ഉച്ചരിക്കണം— “കൃഷ്ണൻ ദാമോദരൻ എന്റേതാണ്; വിശ്വരൂപനായ ദേവൻ ഹരി എപ്പോഴും എന്നിൽ പ്രസന്നനായിരിക്കട്ടെ.”

Verse 19

दाने च भोजने चैव कृत्वा यत् फलमाप्यते । तन्न शक्यं सहस्रेण वर्षाणामपि कीर्तितुम् ॥ ५५.१९ ॥

ദാനവും ഭോജനദാനവും ചെയ്താൽ ലഭിക്കുന്ന ഫലം ആയിരം വർഷം പറഞ്ഞാലും പൂർണ്ണമായി വർണ്ണിക്കാനാവില്ല.

Verse 20

तथाप्युद्देशतः किञ्चित् फलं वक्ष्यामि तेऽनघ । व्रतस्यास्य पुरा वृत्तं शुभान्यस्य शृणुष्व तत् ॥ ५५.२० ॥

എങ്കിലും, ഹേ നിർമലനേ, ഈ വ്രതത്തിന്റെ ഫലം കുറച്ച് സംക്ഷിപ്തമായി ഞാൻ നിന്നോട് പറയും. കൂടാതെ പൂർവകാലത്ത് ഈ വ്രതം എങ്ങനെ ആചരിക്കപ്പെട്ടു എന്ന മംഗളകരമായ വൃത്താന്തവും കേൾക്കുക.

Verse 21

आसीदादियुगे राजा ब्रह्मवादी दृढव्रतः । स पुत्रकामः पप्रच्छ ब्रह्माणं परमेष्ठिनम् । तस्येदं व्रतमाचख्यौ ब्रह्मा स कृतवांस्तथा ॥ ५५.२१ ॥

ആദിയുഗത്തിൽ ബ്രഹ്മവാദത്തിൽ നിഷ്ഠയും ദൃഢവ്രതവും ഉള്ള ഒരു രാജാവുണ്ടായിരുന്നു. പുത്രകാമനയോടെ അവൻ പരമേഷ്ഠി ബ്രഹ്മാവിനോട് ചോദിച്ചു; ബ്രഹ്മാവ് ഈ വ്രതം വിശദീകരിച്ചു, രാജാവും അതുപോലെ അനുഷ്ഠിച്ചു.

Verse 22

तस्य व्रतान्ते विश्वात्मा स्वयं प्रत्यक्षतां ययौ । तुष्टश्चोवाच भो राजन् वरो मे व्रियतां वरः ॥ ५५.२२ ॥

വ്രതാന്തത്തിൽ വിശ്വാത്മാവ് സ്വയം പ്രത്യക്ഷനായി. സന്തുഷ്ടനായി പറഞ്ഞു—“ഹേ രാജാവേ, എന്നിൽ നിന്ന് ഒരു വരം തിരഞ്ഞെടുക്കുക; നിനക്ക് അഭിലഷിതമായ വരം ചോദിക്ക.”

Verse 23

राजोवाच । पुत्रं मे देहि देवेश वेदमन्त्रविशारदम् । याजकं यजनासक्तं कीर्त्या युक्तं चिरायुषम् । असंख्यातगुणं चैव ब्रह्मभूतमकल्मषम् ॥ ५५.२३ ॥

രാജാവ് പറഞ്ഞു—“ഹേ ദേവേശാ, വേദമന്ത്രങ്ങളിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ള ഒരു പുത്രനെ എനിക്കു ദയചെയ്യുക. യജ്ഞകർമ്മത്തിൽ ആസക്തനായ യാജകനായി, കീർത്തിയും ദീർഘായുസ്സും ഉള്ളവനായി, അനന്തഗുണസമ്പന്നനായി, ബ്രഹ്മഭാവത്തിൽ സ്ഥാപിതനായി, കല്മഷരഹിതനായി ഇരിക്കട്ടെ.”

Verse 24

एवमुक्त्वा ततो राजा पुनर्वचनमब्रवीत् । ममाप्यन्ते शुभं स्थानं प्रयच्छ परमेश्वर । यत्तन्मुनिपदं नाम यत्र गत्वा न शोचति ॥ ५५.२४ ॥

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം രാജാവ് വീണ്ടും പറഞ്ഞു—“ഹേ പരമേശ്വരാ, എന്റെ അന്തത്തിൽ എനിക്കും ഒരു ശുഭസ്ഥാനവും ദയചെയ്യുക; അത് ‘മുനിപദം’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു, അവിടെ ചെന്നാൽ ആരും ശോകിക്കുകയില്ല.”

Verse 25

एवमस्त्विति तं देवः प्रोक्त्वा चादर्शनं गतः । तस्यापि राज्ञः पुत्रोऽभूद्वत्सप्रीर्नाम नामतः ॥ ५५.२५ ॥

ദേവൻ “ഏവമസ്തു (തഥാസ്തു)” എന്നു പറഞ്ഞു അദൃശനായിത്തീർന്നു. ആ രാജാവിനും ഒരു പുത്രൻ ജനിച്ചു; അവന്റെ പേര് വത്സപ്രീ എന്നായിരുന്നു.

Verse 26

वेदवेदाङ्गसम्पन्नो यज्ञयाजी बहुश्रुतः । तस्य कीर्त्तिर्महाराज विस्तृता धरणीतले ॥ ५५.२६ ॥

വേദവും വേദാംഗങ്ങളും അറിഞ്ഞ, യജ്ഞകർമ്മങ്ങളിൽ നിപുണനും ബഹുശ്രുതനുമായ അവന്റെ കീർത്തി, മഹാരാജാവേ, ഭൂമിതലമൊട്ടാകെ വ്യാപിച്ചു.

Verse 27

राजाऽपि तं सुतं लब्ध्वा विष्णुदत्तं प्रतापिनम् । जगाम तपसे युक्तः सर्वद्वन्द्वान् प्रहाय सः ॥ ५५.२७ ॥

രാജാവും ആ പ്രതാപശാലിയായ വിഷ്ണുദത്തൻ എന്ന പുത്രനെ ലഭിച്ച ശേഷം തപസ്സിനായി പുറപ്പെട്ടു. തപസ്സിൽ നിയതനായി സുഖദുഃഖാദി എല്ലാ ദ്വന്ദ്വങ്ങളും ഉപേക്ഷിച്ചു.

Verse 28

आराधयामास हरिं निराहारो जितेन्द्रियः । हिमवत्पर्वते रम्ये स्तुतिं कुर्वंस्तदा नृपः ॥ ५५.२८ ॥

അപ്പോൾ രാജാവ് നിരാഹാരനായി, ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ ജയിച്ച്, ഹരിയെ ആരാധിച്ചു. മനോഹരമായ ഹിമവത് പർവതത്തിൽ അന്നേരം അദ്ദേഹം സ്തുതി അർപ്പിച്ചു.

Verse 29

भद्राश्व उवाच । कीदृशी सा स्तुतिर्ब्रह्मन् यां चकार स पार्थिवः । किं च तस्याभवद् देवं स्तुवतः पुरुषोत्तमम् ॥ ५५.२९ ॥

ഭദ്രാശ്വൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ബ്രാഹ്മണാ, ആ രാജാവ് ചെയ്ത സ്തുതി എങ്ങനെയായിരുന്നു? പുരുഷോത്തമനായ ദേവനെ സ്തുതിക്കുമ്പോൾ അദ്ദേഹത്തിന് എന്ത് സംഭവിച്ചു?

Verse 30

दुर्वासा उवाच । हिमवन्तं समाश्रित्य राजा तद्गतमानसः । स्तुतिं चकार देवाय विष्णवे प्रभविष्णवे ॥ ५५.३० ॥

ദുർവാസാവ് പറഞ്ഞു—ഹിമവാനെ ആശ്രയിച്ച്, മനസ്സിനെ അതിലേയ്ക്ക് ലയിപ്പിച്ച രാജാവ്, ദേവനായ വിഷ്ണുവിനും—പരമശക്തനായ വിഷ്ണുവിനും—സ്തുതി അർപ്പിച്ചു.

Verse 31

राजोवाच । क्षराक्षरं क्षीरसमुद्रशायिनं क्षितीधरं मूर्तिमतां परं पदम् । अतीन्द्रियं विश्वभुजां पुरः कृतं निराकृतं स्तौमि जनार्दनं प्रभुम् ॥ ५५.३१ ॥

രാജാവ് പറഞ്ഞു—ക്ഷരവും അക്ഷരവും ആയ സ്വരൂപനായ, ക്ഷീരസമുദ്രത്തിൽ ശയിക്കുന്ന, ഭൂമിയെ ധരിക്കുന്ന, മൂർത്തിമാന്മാരിൽ പരമപദമായ, ഇന്ദ്രിയാതീതനായ, വിശ്വപോഷണത്തിൽ അഗ്രസ്ഥാനത്ത് സ്ഥാപിതനായ, എങ്കിലും നിരാകാര നിർുപാധിയായ ജനാർദനപ്രഭുവിനെ ഞാൻ സ്തുതിക്കുന്നു।

Verse 32

त्वमादिदेवः परमार्थरूपी विभुः पुराणः पुरुषोत्तमश्च । अतीन्द्रियो वेदविदां प्रधानः प्रपाहि मां शङ्खगदास्त्रपाणे ॥ ५५.३२ ॥

നീ ആദിദേവൻ, പരമാർത്ഥസ്വരൂപൻ, സർവ്വവ്യാപി, പുരാതനൻ, പുരുഷോത്തമൻ. ഇന്ദ്രിയാതീതൻ, വേദവിദന്മാരിൽ പ്രധാനം—ശംഖം, ഗദ, ആയുധങ്ങൾ ധരിക്കുന്നവനേ, എന്നെ കാത്തരുളേണമേ।

Verse 33

कृतं त्वया देव सुरासुराणां संकीर्त्यतेऽसौ च अनन्तमूर्ते । सृष्ट्यर्थमेतत् तव देव विष्णो न चेष्टितं कूटगतस्य तत्स्यात् ॥ ५५.३३ ॥

ഹേ അനന്തമൂർത്തിയായ ദേവാ! ദേവന്മാരെയും അസുരന്മാരെയും സംബന്ധിച്ച് നീ ചെയ്ത ഈ കൃത്യം പ്രസിദ്ധമായി കീർത്തിക്കപ്പെടുന്നു. ഹേ ദേവ വിഷ്ണോ, ഇത് സൃഷ്ടിഹേതുവിനായാണ്; കൂഠസ്ഥമായ അവ്യക്തത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നവനോട് ഇത്തരമൊരു ചേഷ്ടിതം ചേർക്കാനാവില്ല।

Verse 34

तथैव कूर्मत्वमृगत्‍वमुच्चैस् त्वया कृतं रूपमनेक रूप । सर्वज्ञभावादसकृच्छ जन्म संकीर्त्यते तेऽच्युत नैतदस्ति ॥ ५५.३४ ॥

ഹേ അനേകരൂപാ! അതുപോലെ കൂർമത്വവും മൃഗത്വവും എന്ന ഉന്നത രൂപങ്ങളും നീ സ്വീകരിച്ചതായി പറയപ്പെടുന്നു. എന്നാൽ സർവ്വജ്ഞഭാവം കൊണ്ടു നിന്റെ ജനനം ആവർത്തിച്ച് കീർത്തിക്കപ്പെടുന്നു; ഹേ അച്യുത, യഥാർത്ഥത്തിൽ അത് അങ്ങനെ അല്ല।

Verse 35

नृसिंह नमो वामन जमदग्निनाम दशास्यगोत्रान्तक वासुदेव । नमोऽस्तु ते बुद्ध कल्किन् खगेश शम्भो नमस्ते विबुधारिनाशन ॥ ५५.३५ ॥

നൃസിംഹനേ നമസ്കാരം, വാമനനേ നമസ്കാരം, ജമദഗ്നിനാമൻ (പരശുരാമൻ) നമസ്കാരം; ദശാസ്യൻ (രാവണൻ) ഗോത്രാന്തകനായ വാസുദേവനേ നമസ്കാരം. ഹേ ബുദ്ധ, ഹേ കല്കി, ഹേ ഖഗേശ (ഗരുഡ), ഹേ ശംഭോ—ദേവശത്രുനാശകനേ, നിനക്കു നമസ്കാരം।

Verse 36

नमोऽस्तु नारायण पद्मनाभ नमो नमस्ते पुरुषोत्तमाय । नमः समस्तामरसङ्घपूज्य नमोऽस्तु ते सर्वविदां प्रधान ॥ ५५.३६ ॥

ഹേ നാരായണ പദ്മനാഭാ, നിനക്കു നമസ്കാരം; ഹേ പുരുഷോത്തമാ, വീണ്ടും വീണ്ടും നമോ നമഃ. സമസ്ത അമരസംഘം പൂജിക്കുന്ന നിനക്കു നമഃ; സർവ്വവിദന്മാരിൽ പ്രധാനം, നിനക്കു നമസ്കാരം.

Verse 37

नमः करालास्य नृसिंहमूर्त्ते नमो विशालाद्रिसमान कूर्म । नमः समुद्रप्रतिमान मत्स्य नमामि त्वां क्रोडरूपिननन्त ॥ ५५.३७ ॥

ഭീകരമുഖമുള്ള നൃസിംഹമൂർത്തിക്ക് നമഃ; വിശാലപർവ്വതസമമായ കൂർമമൂർത്തിക്ക് നമഃ. സമുദ്രസമമായ മത്സ്യമൂർത്തിക്ക് നമഃ; ഹേ അനന്താ, വരാഹരൂപധാരിയേ, ഞാൻ നിനക്കു പ്രണാമം ചെയ്യുന്നു.

Verse 38

सृष्ट्यर्थमेतत्तव देव चेष्टितं न मुख्यपक्षे तव मूर्तिता विभो । अजानता ध्यानमिदं प्रकाशितं नैभिर्विना लक्ष्यसे त्वं पुराण ॥ ५५.३८ ॥

ഹേ ദേവാ, സൃഷ്ടിക്കായിട്ടാണ് ഇത് നിന്റെ ലീലാചേഷ്ട; ഹേ വിഭോ, നിന്റെ മൂർത്തിധാരണം നിന്റെ സ്വഭാവത്തിന്റെ മുഖ്യസ്ഥിതി അല്ല. അറിയാത്തവർക്കായി ഈ ധ്യാനോപദേശം പ്രസിദ്ധീകരിക്കപ്പെട്ടു; ഈ ഉപായങ്ങളില്ലാതെ, ഹേ പുരാണ, നിന്നെ എളുപ്പത്തിൽ ലക്ഷ്യമാക്കാൻ കഴിയില്ല.

Verse 39

आद्यो मखस्त्वं स्वयमेव विष्णो मखाङ्गभूतोऽसि हविस्त्वमेव । पशुर्भवानृत्विगिज्यं त्वमेव त्वां देवसङ्घा मुनयो यजन्ति ॥ ५५.३९ ॥

ഹേ വിഷ്ണോ, നീ തന്നെയാണ് ആദ്യ യജ്ഞം (മഖം); നീ യജ്ഞത്തിന്റെ അംഗവും നീ തന്നെയാണ് ഹവിസ്—ആഹുതിയും. നീ തന്നെയാണ് പശു—യജ്ഞബലിയും; ഋത്വിജർ പൂജിക്കേണ്ട യാജകതത്ത്വവും നീ തന്നെയാണ്. ദേവസംഘങ്ങളും മുനികളും നിന്നെയേ യജിക്കുന്നു.

Verse 40

यदेतस्मिन् जगद्ध्रुवं चलाचलं सुरादिकालानलसंस्थमुत्तमम् । न त्वं विभक्तोऽसि जनार्दनेश प्रयच्छ सिद्धिं हृदयेप्सितां मे ॥ ५५.४० ॥

ഈ ഉത്തമ ജഗത്ത്—ചരാചരമൊക്കെയും—നിനക്കുള്ളിൽ തന്നെ ധ്രുവമായി നിലകൊള്ളുന്നു, യുഗാന്താഗ്നിയിലും പ്രതിഷ്ഠിതമാണ്; അതിനാൽ ഹേ ജനാർദനേശ, നീ അതിൽ നിന്ന് വിഭക്തനല്ല. എന്റെ ഹൃദയം ആഗ്രഹിക്കുന്ന സിദ്ധി എനിക്കു പ്രസാദിക്കണമേ.

Verse 41

नमः कमलपत्राक्ष मूर्तामूर्त नमो हरे । शरणं त्वां प्रपन्नोऽस्मि संसारान्मां समुद्धर ॥ ५५.४१ ॥

കമലപത്രാക്ഷാ! നിനക്കു നമസ്കാരം; മൂർത്തനും അമൂർത്തനും ആയ ഹരിക്കു നമസ്കാരം. ഞാൻ നിന്റെ ശരണം പ്രാപിച്ചു—എന്നെ സംസാരചക്രത്തിൽ നിന്ന് ഉദ്ധരിക്കണമേ.

Verse 42

एवं स्तुतस्तदा देवस्तेन राज्ञा महात्मना । विशालाम्रतलस्थेन तुतोष परमेश्वरः ॥ ५५.४२ ॥

ഇങ്ങനെ വിശാലമായ മാവിൻതറയിൽ നിലകൊണ്ട മഹാത്മാവായ രാജാവ് സ്തുതിച്ചപ്പോൾ പരമേശ്വരനായ ദേവൻ പ്രസന്നനായി.

Verse 43

कुब्जरूपी ततो भूत्वा आजगाम हरिः स्वयम् । तस्मिन्नागत मात्रे तु सीप्याम्रः कुब्जकोऽभवत् ॥ ५५.४३ ॥

അപ്പോൾ ഹരി സ്വയം കുബ്ജരൂപം ധരിച്ചു വന്നു. അവൻ എത്തിയ ഉടൻ തന്നെ ആ കുബ്ജകൻ ‘സീപ്യാമ്ര’ ആയി മാറി.

Verse 44

तं दृष्ट्वा महदाश्चर्यं स राजा संशितव्रतः । विशालस्य कथं कौब्ज्यमिति चिन्तापरोऽभवत् ॥ ५५.४४ ॥

ആ മഹത്തായ അത്ഭുതം കണ്ടപ്പോൾ, വ്രതത്തിൽ സ്ഥിരനായ രാജാവ് ചിന്തയിൽ മുഴുകി—“വിശാലന് എങ്ങനെ കുബ്ജത്വം വന്നു?”

Verse 45

तस्य चिन्तयतो बुद्धिर्बभौ तं ब्राह्मणं प्रति । अनेनागतमात्रेण कृतमेतन्न संशयः ॥ ५५.४५ ॥

അവൻ ചിന്തിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ അവന്റെ ബുദ്ധി ആ ബ്രാഹ്മണനിലേക്കു തിരിഞ്ഞു—“ഇവൻ വന്നതുമാത്രം കൊണ്ടുതന്നെ ഇത് സംഭവിച്ചു; സംശയമില്ല.”

Verse 46

तस्मादेषैव भविता भगवान् पुरुषोत्तमः । एवमुक्त्वा नमश्चक्रे तस्य विप्रस्य स नृपः ॥ ५५.४६ ॥

അതുകൊണ്ട് ഇവൻ തന്നെയാണ് ഭഗവാൻ പുരുഷോത്തമനാകുന്നത്. ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ആ രാജാവ് ആ ബ്രാഹ്മണനോട് നമസ്കരിച്ചു.

Verse 47

अनुग्रहाय भगवन् नूनं त्वं पुरुषोत्तमः । आगतोऽसि स्वरूपं मे दर्शयस्वाधुना हरे ॥ ५५.४७ ॥

ഹേ ഭഗവൻ! അനുഗ്രഹിക്കാനായി തീർച്ചയായും നിങ്ങൾ പുരുഷോത്തമനായി വന്നിരിക്കുന്നു. ഹേ ഹരി, ഇപ്പോൾ എനിക്ക് നിങ്ങളുടെ സ്വരൂപം കാണിച്ചുതരുക.

Verse 48

एवमुक्तस्तदा देवः शङ्खचक्रगदाधरः । बभौ तत्पुरतः सौम्यो वाक्यं चेदमुवाच ह ॥ ५५.४८ ॥

ഇങ്ങനെ അഭിസംബോധന ചെയ്തപ്പോൾ ശംഖചക്രഗദാധരനായ ദേവൻ അവന്റെ മുമ്പിൽ സൗമ്യരൂപത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു; പിന്നെ ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.

Verse 49

वरं वृणीष्व राजेन्द्र यत्ते मनसि वर्तते । मयि प्रसन्ने त्रैलोक्य तिलमात्रमिदं नृप ॥ ५५.४९ ॥

ഹേ രാജേന്ദ്രാ! നിന്റെ മനസ്സിൽ ഉള്ളതെന്തോ അതേ വരമായി തിരഞ്ഞെടുക്കുക. ഹേ നൃപാ, ഞാൻ പ്രസന്നനായാൽ ത്രൈലോക്യവും എള്ളളവോളം മാത്രമേയുള്ളൂ.

Verse 50

एवमुक्तस्ततो राजा हर्षोत्फुल्लितलोचनः । मोक्षं प्रयच्छ देवेशेत्युक्त्वा नोवाच किञ्चन ॥ ५५.५० ॥

ഇങ്ങനെ കേട്ട രാജാവ് ആനന്ദത്തിൽ വിരിഞ്ഞ കണ്ണുകളോടെ, “ഹേ ദേവേശാ, എനിക്ക് മോക്ഷം നൽകണമേ” എന്നു പറഞ്ഞു; പിന്നെ ഒന്നും പറഞ്ഞില്ല.

Verse 51

एवमुक्तः स भगवान् पुनर्वाक्यमुवाच ह । मय्यागते विशालोऽयमाम्रः कुब्जत्वमागतः ॥ यस्मात्तस्मात्तीर्थमिदं कुब्जकाम्रं भविष्यति ॥ ५५.५१ ॥

ഇങ്ങനെ അഭിസംബോധന ചെയ്‌തപ്പോൾ ഭഗവാൻ വീണ്ടും അരുളിച്ചെയ്തു—“എന്റെ ആഗമനത്തിൽ ഈ വിശാലമായ മാവു കുബ്ജമായി (വളഞ്ഞു) പോയി. അതിനാൽ ഈ തീർത്ഥം ‘കുബ്ജക-ആമ്ര’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധമാകും.”

Verse 52

तिर्यग्योन्यादयोऽप्यस्मिन् ब्राह्मणान्ता यदि स्वकम् । कलेवरं त्यजिष्यन्ति तेषां पञ्चशतानि च । विमानानि भविष्यन्ति योगिनां मुक्तिरेव च ॥ ५५.५२ ॥

തിര്യഗ്യോനി മുതലായവരിൽ നിന്ന് ബ്രാഹ്മണർ വരെയും—ഈ (തീർത്ഥത്തിൽ) സ്വന്തം ദേഹം ഉപേക്ഷിച്ചാൽ, അവർക്കു അഞ്ചുനൂറ് വിമാനങ്ങൾ ഉണ്ടാകും; യോഗികൾക്കോ മോക്ഷം മാത്രമേ ഫലമായുള്ളൂ.

Verse 53

एवमुक्त्वा नृपं देवः शङ्खाग्रेण जनार्दनः । पस्पर्श स्पृष्टमात्रोऽसौ परं निर्वाणमाप्तवान् ॥ ५५.५३ ॥

ഇങ്ങനെ രാജാവിനോട് പറഞ്ഞ ശേഷം ദേവനായ ജനാർദനൻ ശംഖത്തിന്റെ അഗ്രഭാഗം കൊണ്ട് അവനെ സ്പർശിച്ചു; സ്പർശമാത്രത്തിൽ തന്നെ അവൻ പരമ നിർവാണം പ്രാപിച്ചു.

Verse 54

तस्मात्त्वमपि राजेन्द्र तं देवं शरणं व्रज । येन भूयः पुनः शोच्यपदवीं नो प्रयास्यसि ॥ ५५.५४ ॥

അതുകൊണ്ട്, ഹേ രാജേന്ദ്രാ, നീയും ആ ദേവന്റെ ശരണം പ്രാപിക്ക; അങ്ങനെ ചെയ്താൽ നീ വീണ്ടും ദുഃഖയോഗ്യമായ അവസ്ഥയിലേക്കു പോകുകയില്ല.

Verse 55

य इदं शृणुयान्नित्यं प्रातरुत्थाय मानवः । पठेद्यश्चरितं ताभ्यां मोक्षधर्मार्थदो भवेत् ॥ ५५.५५ ॥

പ്രഭാതത്തിൽ എഴുന്നേറ്റ് നിത്യം ഇത് ശ്രവിക്കുകയും ഈ ചരിതം പാരായണം ചെയ്യുകയും ചെയ്യുന്ന മനുഷ്യൻ—മോക്ഷം, ധർമ്മം, അർത്ഥം എന്നിവ നൽകുന്നവനായി (അഥവാ പ്രാപിക്കുന്നവനായി) ഭവിക്കും.

Verse 56

शुभव्रतमिदं पुण्यं यश्च कुर्याज्जनेश्वर । स सर्वसम्पदं चेह भुक्त्वेते तल्लयं व्रजेत् ॥ ५५.५६ ॥

ഹേ ജനേശ്വരാ! ഈ ശുഭവും പുണ്യവും ആയ വ്രതം ആരെങ്കിലും അനുഷ്ഠിച്ചാൽ, അവൻ ഇഹലോകത്തിലെ സർവ്വസമ്പത്തും അനുഭവിച്ച് അവസാനം ആ പരതത്ത്വത്തിൽ ലയിക്കും।