Adhyaya 22: Gaurī’s Rebirth, Umā’s Austerities, Rudra’s Test, and the Himalayan Wedding

Verse 1

महातपा उवाच । तस्मिन् निवसतस्तस्य रुद्रस्य परमेष्ठिनः । चुकोप गौरी देवस्य पितुर्वैरमनुस्मरन् ॥ २२.१ ॥

മഹാതപാ പറഞ്ഞു—പരമേഷ്ഠിയായ രുദ്രൻ അവിടെ വസിക്കുമ്പോൾ, ദേവന്റെ പിതാവിനോടുള്ള വൈരം ഓർത്തു ഗൗരി ക്രോധിച്ചു।

Verse 2

चिन्तयामास दक्षस्य अनेनापकृतं पुरा । यज्ञो विध्वंसितो यस्मात् तस्माच्चान्यां तनूमहम् ॥ २२.२ ॥

അവൻ ചിന്തിച്ചു—“ഇവൻ മുമ്പ് ദക്ഷനോട് അപകാരം ചെയ്തു; അതിനാൽ യജ്ഞം നശിച്ചു. അതുകൊണ്ട് ഞാൻ മറ്റൊരു രൂപം ധരിക്കും.”

Verse 3

आराध्य तपसा तस्य गृहे भूत्वा व्रजाम्यहम् । कथं गच्छामि पितरं दक्षं क्षपितबान्धवम् ॥ २२.३ ॥

തപസ്സിലൂടെ അവനെ പ്രസാദിപ്പിച്ച് അവന്റെ ഗൃഹത്തിൽ ജന്മം പ്രാപിച്ച്, ബന്ധുക്കൾ നശിച്ച എന്റെ പിതാവായ ദക്ഷന്റെ അടുക്കൽ ഞാൻ എങ്ങനെ പോകും?

Verse 4

भवपत्नी च दुहिता एवं संचिन्त्य सुन्दरी । जगाम तपसे शैलं हिमवन्तं महागिरिम् ॥ २२.४ ॥

ഇങ്ങനെ ആലോചിച്ച്, ഭവന്റെ ഭാര്യയും (ദക്ഷന്റെ) പുത്രിയുമായ ആ സുന്ദരി തപസ്സിനായി മഹാഗിരിയായ ഹിമവന്തപർവതത്തിലേക്ക് പോയി.

Verse 5

तत्र कालेन महता क्षपयन्ती कलेवरम् । स्वशरीराग्निना दग्धा ततः शैलसुता अभवत् ॥ २२.५ ॥

അവിടെ ദീർഘകാലം ശരീരം ക്ഷയിപ്പിച്ചുകൊണ്ട്, അവൾ സ്വന്തം ശരീരാഗ്നിയിൽ ദഗ്ധയായി; തുടർന്ന് അവൾ ശൈലസുത—പർവതപുത്രി—ആയി.

Verse 6

उमा नामेति महती कृष्णा चेत्यभिधानतः । लब्ध्वा तु शोभनां मूर्तिं हिमवन्तगृहे शुभा ॥ २२.६ ॥

അവൾ ‘ഉമാ’ എന്ന മഹത്തായ നാമത്താലും ‘കൃഷ്ണാ’ എന്ന അഭിധാനത്താലും അറിയപ്പെട്ടു. ശോഭനമായ രൂപം ലഭിച്ച് ആ ശുഭയായവൾ ഹിമവന്തന്റെ ഗൃഹത്തിൽ വസിച്ചു.

Verse 7

पुनस्तपश्चकारोग्रं देवं स्मृत्वा त्रिलोचनम् । असावेव पतिर्मह्यमित्युक्त्वा तपसि स्थिता ॥ २२.७ ॥

അവൾ വീണ്ടും ത്രിനേത്രനായ ദേവനെ സ്മരിച്ച് ഘോരതപസ് ചെയ്തു. “അവൻ തന്നെയാണ് എന്റെ ഭർത്താവ്” എന്ന് പറഞ്ഞ് തപസ്സിൽ സ്ഥിരയായി നിന്നു.

Verse 8

कुर्वन्त्या तत् तपश्चोग्रं हिमवन्ते महागिरौ । कालेन महता देवस्तपसाराधितस्तया ॥ २२.८ ॥

ഹിമവാൻ എന്ന മഹാപർവതത്തിൽ അവൾ ആ ഘോരതപസ് ചെയ്യുമ്പോൾ, ദീർഘകാലത്തിന് ശേഷം അവളുടെ തപസ്സാൽ ദേവൻ പ്രസന്നനായി.

Verse 9

अजगामाश्रमं तस्या विप्रो भूत्वा महेश्वरः । वृद्धः शिथिलसर्वाङ्गः स्खलंश्चैव पदे पदे ॥ २२.९ ॥

മഹേശ്വരൻ ബ്രാഹ്മണരൂപം ധരിച്ചു അവളുടെ ആശ്രമത്തിലേക്ക് വന്നു. അദ്ദേഹം വൃദ്ധൻ; ശരീരാവയവങ്ങൾ ശിഥിലം; ഓരോ പടിയിലും ഇടറിക്കൊണ്ടിരുന്നു.

Verse 10

कृच्छ्रात् तस्याः समीपं तु आगत्य द्विजसत्तमः । बुभुक्षितोऽस्मि मे देहि भद्रे भोज्यं द्विजस्य तु ॥ २२.१० ॥

കഷ്ടപ്പെട്ടു അവളുടെ സമീപത്ത് എത്തിയ ശ്രേഷ്ഠ ദ്വിജൻ പറഞ്ഞു—“എനിക്ക് വിശപ്പുണ്ട്. ഭദ്രേ, ബ്രാഹ്മണന് യോജിച്ച ഭോജനം എനിക്ക് തരിക.”

Verse 11

एवमुक्ता तदा कन्या उमा शैलसुता शुभा । उवाच ब्राह्मणं भोज्यं दद्मि विप्र फलादिकम् । कुरु स्नानं द्रुतं विप्र भुञ्जस्वान्नं यदृच्छया ॥ २२.११ ॥

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ശുഭയായ ശൈലസുത ഉമ ആ ബ്രാഹ്മണനോട് പറഞ്ഞു—“ഹേ വിപ്ര, ഫലാദി ഭോജനം ഞാൻ തരാം. ഹേ വിപ്ര, വേഗം സ്നാനം ചെയ്ത്, യദൃച്ഛയായി ലഭിച്ച അന്നം ഭുജിക്ക.”

Verse 12

एवमुक्तस्तदा विप्रस्तस्य पार्श्वे महानदीम् । गङ्गां जगाम स्नानार्थी स्नानं कर्त्तुमवातरात् ॥ २२.१२ ॥

ഇങ്ങനെ പറയപ്പെട്ടപ്പോൾ ആ ബ്രാഹ്മണൻ സമീപത്തെ മഹാനദിയായ ഗംഗയിലേക്കു സ്നാനാർത്ഥം പോയി, വിധിപൂർവ്വം സ്നാനം ചെയ്യാൻ ജലത്തിൽ ഇറങ്ങി।

Verse 13

स्नानं तु कुर्वता तेन रुद्रेण द्विजरूपिणा । भूत्वा मायामयं भीमं मकरं भयदर्शनम् । ग्राहितस्तु तदा विप्रस्तेन दुष्टेन मद्गुणा ॥ २२.१३ ॥

അപ്പോൾ ദ്വിജരൂപം ധരിച്ചിരുന്ന രുദ്രൻ സ്നാനം ചെയ്യുമ്പോൾ, മായാബലത്തിൽ ഭീകരവും ഭയദർശനവുമായ മകരരൂപം സ്വീകരിച്ചു; അന്നേരം ആ ദുഷ്ടൻ മദ്ഗുണൻ ബ്രാഹ്മണനെ പിടിച്ചു.

Verse 14

दृष्ट्वा धृतमथात्मानं मकरॆण बलीयसा । वृद्धमात्मानमन्यं तां दर्शयन् वाक्यमब्रवीत् ॥ २२.१४ ॥

പിന്നീട് ശക്തിയേറിയ മകരം തന്നെ പിടിച്ചിരിക്കുന്നതു കണ്ടു, അവൾക്കു തന്റെ വൃദ്ധമായ മറ്റൊരു രൂപം കാണിച്ചുകൊണ്ട് അവൻ ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു।

Verse 15

अब्रह्मण्यं गतं कन्ये धावस्वानय मां रुषः । यावन्नायाति विकृतिं तावन्मां त्रातुमर्हसि ॥ २२.१५ ॥

ഹേ കന്യേ! അവൻ ബ്രാഹ്മണധർമ്മവിരുദ്ധമായ ദുഷ്പ്രവൃത്തിയിലേക്കു പോയിരിക്കുന്നു; ഓടിച്ചെന്ന് അവനെ ഉടൻ എന്റെ അടുക്കൽ കൊണ്ടുവരിക. അവൻ കൂടുതൽ വികൃതിയിലാകുന്നതിന് മുമ്പ് നീ എന്നെ രക്ഷിക്കേണ്ടതാണ്।

Verse 16

एवमुक्ता तदा कन्या चिन्तयामास पार्वती । पितृभावेन शैलेन्द्रं भर्तृभावेन शङ्करम् । स्पृशामि तपसा पूता कथं विप्रं स्पृशाम्यहम् ॥ २२.१६ ॥

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ കന്യയായ പാർവതി ചിന്തിച്ചു—‘ശൈലേന്ദ്രനെ പിതൃഭാവത്താലും, ശങ്കരനെ ഭർത്തൃഭാവത്താലും ഞാൻ തപസ്സാൽ ശുദ്ധയായി സ്പർശിക്കാം; എന്നാൽ ഒരു ബ്രാഹ്മണനെ ഞാൻ എങ്ങനെ സ്പർശിക്കും?’

Verse 17

यद्येनं नापकर्षामि मकरॆण जले धृतम् । तदानिं ब्रह्मवध्याऽ मे भवतीति न संशयः ॥ २२.१७ ॥

മകരം ജലത്തിൽ പിടിച്ചിരുത്തിയിരിക്കുന്ന ഈയാളെ ഞാൻ പുറത്തേക്ക് വലിച്ചെടുക്കാതിരുന്നാൽ, അതേ ക്ഷണത്തിൽ തന്നെ ബ്രഹ്മഹത്യാദോഷം എനിക്കാകും—ഇതിൽ സംശയമില്ല।

Verse 18

अन्यव्यतिक्रमे धर्ममपनेतुं च शक्यते । ब्रह्मवध्याः पुनर्नैवमेवमुक्त्वा गता त्वरम् ॥ २२.१८ ॥

മറ്റു അതിക്രമങ്ങളിൽ ധർമ്മാനുസരിച്ച് ദോഷനിവാരണം സാധ്യമാണ്; എന്നാൽ ബ്രഹ്മഹത്യയുടെ കാര്യത്തിൽ അങ്ങനെ അല്ല. ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് അവൾ വേഗത്തിൽ പുറപ്പെട്ടു।

Verse 19

सा गत्वा त्वरितं भीरुर् गृहीत्वा पाणिना द्विजम् । चकर्षान्तर्-जलात् तावत् स्वयं भूतपतिर् हरः ॥ २२.१९ ॥

അവൾ ഭീതിയോടെ വേഗത്തിൽ ചെന്നു, കൈകൊണ്ട് ആ ദ്വിജനെ പിടിച്ച്, ജലത്തിനുള്ളിൽ നിന്ന് വലിച്ചുയർത്തി; അതേസമയം ഭൂതപതി ഹരൻ സ്വയം (സഹായിയായി) ഉണ്ടായിരുന്നു।

Verse 20

यमाराध्य तपश्चर्त्तुमारब्धं शैलपुत्र्याः । स एव भगवान् रुद्रस्तस्याः पाणौ विलम्बत ॥ २२.२० ॥

ആരെയാരാധിച്ച് ശൈലപുത്രി തപസ്സാരംഭിച്ചുവോ, അതേ ഭഗവാൻ രുദ്രൻ അവളുടെ കൈയിൽ (അഥവാ വരനായി) ലഭിച്ചു।

Verse 21

तं दृष्ट्वा लज्जिता देवी पूर्वत्यागमनुस्मरन् । न किञ्चिदुत्तरं सुभ्रूर्वदति स्म सुलज्जिता ॥ २२.२१ ॥

അവനെ കണ്ടപ്പോൾ ദേവി, തന്റെ മുൻപത്തെ വിടവാങ്ങൽ ഓർത്ത് ലജ്ജിച്ചു; സുന്ദരഭ്രൂവളിയായ അവൾ അത്യന്തം ലജ്ജയാൽ ഒന്നും മറുപടി പറഞ്ഞില്ല।

Verse 22

तूष्णीम्भूतां तु तां दृष्ट्वा गौरीं रुद्रो हसन्निव । पाणौ गृहीत्वा मां भद्रे कथं त्यक्तुमिहार्हसि ॥ २२.२२ ॥

ഗൗരി മൗനമായിരിക്കുന്നതു കണ്ടു രുദ്രൻ പുഞ്ചിരിച്ചതുപോലെ; എന്റെ കൈ പിടിച്ച് പറഞ്ഞു—“ഭദ്രേ, എന്നെ ഇവിടെ ഉപേക്ഷിക്കുന്നത് നിനക്ക് എങ്ങനെ യുക്തം?”

Verse 23

मत्पाणिग्रहणं भद्रे वृथा यदि करिष्यसि । तदानीं ब्रह्मणः पुत्र्यामाहारार्थं ब्रवीम्यहम् ॥ २२.२३ ॥

ഭദ്രേ, എന്റെ പാണിഗ്രഹണം നീ വ്യർത്ഥമാക്കുവാൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നുവെങ്കിൽ, അപ്പോൾ ആഹാരലഭ്യതയ്ക്കായി ഞാൻ ബ്രഹ്മാവിന്റെ പുത്രിയെക്കുറിച്ച് പ്രസ്താവിക്കും.

Verse 24

न भवेत् परिहासोऽयमुक्ता देवी परापरा । लज्जमाना तदा वाक्यं वदति स्मितपूर्वकम् ॥ २२.२४ ॥

ഇങ്ങനെ അഭിസംബോധന ചെയ്തപ്പോൾ പരാപരയായ ദേവി പറഞ്ഞു—“ഇത് പരിഹാസമാകരുത്.” പിന്നെ ലജ്ജയോടെ, മൃദുപുഞ്ചിരിയോടെ അവൾ വാക്കുകൾ ഉച്ചരിച്ചു.

Verse 25

देवदेव त्रिलोकेश त्वदर्थोऽयं समुद्यमः । प्राग्जन्माराधितो भर्त्ता भवान् देवो महेश्वरः ॥ २२.२५ ॥

ദേവദേവാ, ത്രിലോകേശാ! ഈ ശ്രമം നിനക്കായിട്ടാണ്. മുൻജന്മത്തിൽ നീയേ ആരാധിതനായ ഭർത്താ-പാലകൻ; നീ ദേവ മഹേശ്വരൻ.

Verse 26

इदानीं मे भवान् देवः पतिर्नान्यो भविष्यति । किन्तु स्वामी पिता मह्यं शैलेन्द्रो मे व्रजामि तम् । अनुज्ञाप्य विधानॆन ततः पाणिं गृहीष्यसि ॥ २२.२६ ॥

ഇപ്പോൾ, ഓ ദേവാ, നീയേ എന്റെ പതി; മറ്റാരുമല്ല. എന്നാൽ എന്റെ രക്ഷകനായ പിതാവ് ശൈലേന്ദ്രൻ സ്വാമിയാണ്; ഞാൻ അദ്ദേഹത്തിങ്കൽ പോകുന്നു. വിധിപ്രകാരം അദ്ദേഹത്തിന്റെ അനുവാദം നേടി, പിന്നെ നീ എന്റെ കൈ ഗ്രഹിക്കും.

Verse 27

एवमुक्त्वा तदा देवी पितरं प्रति भामिनी । कृताञ्जलिपुटा भूत्वा हिमवन्तमुवाच ह ॥ २२.२७ ॥

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം ദീപ്തിമതിയായ ദേവി പിതാവിനെ അഭിമുഖീകരിച്ച് കരംകൂപ്പി ഹിമവാനോട് പറഞ്ഞു.

Verse 28

अतोऽन्यजन्मभर्त्ता मे रुद्रो दक्षमखान्तकः । इदानीं तपसा सैव ध्यातोऽभूद्गतिभावनः ॥ २२.२८ ॥

അതുകൊണ്ട് എന്റെ മറ്റൊരു ജന്മത്തിലെ ഭർത്താവും ദക്ഷയാഗാന്തകനുമായ രുദ്രൻ, ഇപ്പോൾ അവളുടെ തപസ്സാൽ ധ്യാനിതനായി ഗതിയെ നയിക്കുന്നവനായിത്തീർന്നു.

Verse 29

स च विश्वपतिर्भूत्वा ब्राह्मणो मे तपोवनम् । आगत्य भोजनार्थाय याचयामास शङ्करः । मया स्नातुं व्रजस्वेति चोदितो जाह्नवीं गतः ॥ २२.२९ ॥

അവൻ വിശ്വപതിയായിട്ടും ബ്രാഹ്മണരൂപത്തിൽ എന്റെ തപോവനത്തിൽ വന്ന് ശങ്കരൻ ഭോജനത്തിനായി യാചിച്ചു. ഞാൻ ‘സ്നാനത്തിന് പോകുക’ എന്നു പറഞ്ഞപ്പോൾ അവൻ ജാഹ്നവീ (ഗംഗ)യിലേക്കു പോയി.

Verse 30

तत्रासौ वृद्धकायेन द्विजरूपेण शङ्करः । मकरेण धृतस्तूर्णं अब्रह्महण्यमुवाच ह ॥ २२.३० ॥

അവിടെ ശങ്കരൻ വൃദ്ധദേഹത്തോടെയും ദ്വിജരൂപത്തോടെയും ഇരിക്കെ, ഒരു മകരം അവനെ വേഗത്തിൽ പിടിച്ചു; അപ്പോൾ അവൻ അബ്രഹ്മഹണ്യനോട് പറഞ്ഞു.

Verse 31

ब्रह्महत्याभयात् तात मया पाणौ धृतस्ततः । धृतमात्रः स्वकं देहं दर्शयामास शङ्करः ॥ २२.३१ ॥

‘താതാ! ബ്രഹ്മഹത്യയുടെ ഭയത്താൽ ഞാൻ അപ്പോൾ അവന്റെ കൈ പിടിച്ചു. പിടിച്ചതുമാത്രത്തിൽ ശങ്കരൻ തന്റെ സ്വദേഹം (യഥാർത്ഥസ്വരൂപം) വെളിപ്പെടുത്തി.’

Verse 32

ततो मामब्रवीद् देवः पाणिग्रहणमागताम् । भवती देवि मा किञ्चिद् विचारय तपोधने ॥ २२.३२ ॥

അപ്പോൾ പാണിഗ്രഹണവിധിക്കായി വന്ന എന്നോടു ദേവൻ പറഞ്ഞു— “ദേവി, തപോധനേ, ഒന്നും ആലോചിക്കേണ്ട.”

Verse 33

एवमुक्ता त्वहं तेन शङ्करेण महात्मना । तदनुज्ञाप्य देवेशं भवन्तं प्रष्टुमागता । इदानीं यत्क्षमं कार्यं तच्छीघ्रं संविधीयताम् ॥ २२.३३ ॥

മഹാത്മാവായ ശങ്കരൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം, ദേവേശന്റെ അനുവാദം നേടി ഞാൻ നിങ്ങളോട് ചോദിക്കാനായി വന്നിരിക്കുന്നു. ഇപ്പോൾ യോജ്യമായ പ്രവർത്തി ഏതാണ്, അത് വൈകാതെ ക്രമീകരിക്കപ്പെടട്ടെ.

Verse 34

एवं श्रुत्वा तदा वाक्यं शैलराजो मुदा युतः । उवाच दुहितां धन्यां तस्मिन् काले वराननाम् ॥ २२.३४ ॥

ആ വാക്കുകൾ കേട്ട് ശൈലരാജൻ ആനന്ദത്തോടെ നിറഞ്ഞു; അപ്പോൾ അവൻ തന്റെ ധന്യയായ സുന്ദരമുഖിയായ പുത്രിയോടു പറഞ്ഞു.

Verse 35

पुत्रि धन्योऽस्म्यहं लोके यस्य रुद्रः स्वयं हरः । जामाता भविता देवि त्वयापत्यवतामहम् । स्थापितो मूर्ध्नि देवानामपि पुत्रि त्वया ह्यहम् ॥ २२.३५ ॥

മകളേ, ഞാൻ ലോകത്തിൽ ധന്യൻ; കാരണം സ്വയം ഹരനായ രുദ്രൻ എന്റെ ജാമാതാവാകും. ദേവി, നിന്മൂലം ഞാൻ സന്താനവാനാകും; മകളേ, നിന്മൂലം തന്നെയാണ് ഞാൻ ദേവന്മാരിലും ശിരോസ്ഥാനത്ത് സ്ഥാപിതനായത്.

Verse 36

स्थीयतां क्षणमेकं तु यावदागमनं मम । एवमुक्त्वा गतो राजा शैलानां ब्रह्मणोऽन्तिकम् ॥ २२.३६ ॥

“ഞാൻ മടങ്ങിവരുന്നതുവരെ ഒരു ക്ഷണം നില്ക്കുക.” എന്ന് പറഞ്ഞ് പർവതങ്ങളുടെ രാജാവ് ബ്രഹ്മാവിന്റെ സന്നിധിയിലേക്കു പോയി.

Verse 37

तत्र दृष्ट्वा महात्मानं सर्वदेवपितामहम् । उवाच प्रणतो भूत्वा ब्रह्माणं शैलराट् ततः ॥ २२.३७ ॥

അവിടെ സർവ്വദേവപിതാമഹനായ മഹാത്മാവായ ബ്രഹ്മാവിനെ കണ്ടു, ശൈലരാജൻ നമസ്കരിച്ചു പിന്നെ ബ്രഹ്മാവിനോട് പറഞ്ഞു।

Verse 38

देवो मा दुहिता मह्यं तां रुद्राय ददाम्यहम् । त्वया देव अनुज्ञातस्तत्करोमि प्रसाधि माम् ॥ २२.३८ ॥

ഹേ ദേവാ! അവൾ എന്റെ പുത്രിയാണ്; ഞാൻ അവളെ രുദ്രനു സമർപ്പിക്കുന്നു. ഹേ ദേവാ, നിങ്ങളുടെ അനുവാദത്തോടെ ഇതു ചെയ്യുന്നു; എന്നോടു പ്രസാദിക്കണമേ।

Verse 39

ततो ब्रह्मा प्रीतमना याहि रुद्राय तां शुभाम् । प्रयच्छोवाच देवानां तदा लोकपितामहः ॥ २२.३९ ॥

അപ്പോൾ പ്രീതമനസ്സായ ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—“പോകുക; ആ ശുഭയെയെ രുദ്രനു സമർപ്പിക്കുക.” അന്നേരം ദേവന്മാരുടെ ലോകപിതാമഹൻ ഇങ്ങനെ അരുളിച്ചെയ്തു।

Verse 40

एवमुक्तः शैलराजः स्ववेश्मागम्य सत्वरम् । देवानृषीन् सिद्धसङ्घान् चामन्त्रयत सत्वरम् ॥ २२.४० ॥

ഇങ്ങനെ പറയപ്പെട്ട ശൈലരാജൻ വേഗത്തിൽ തന്റെ വസതിയിലേക്കു മടങ്ങി, ഉടൻ തന്നെ ദേവന്മാരെയും ഋഷിമാരെയും സിദ്ധസംഘങ്ങളെയും ക്ഷണിച്ചു।

Verse 41

तुम्बुरुं नारदं चैव हाहाहूहूं तथैव च । स गत्वा किन्नरांश्चैव असुरान् राक्षसानपि ॥ २२.४१ ॥

അവൻ തുംബുരുവിനെയും നാരദനെയും ഹാഹാഹൂഹൂവിനെയും കൂടെ കൂട്ടി പുറപ്പെട്ടു; കിന്നരന്മാരുടെയും അസുരന്മാരുടെയും രാക്ഷസന്മാരുടെയും അടുക്കലേക്കും പോയി।

Verse 42

पर्वताः सरितः शैलाः वृक्षाः ओषधयस्तथा । आगताः मूर्त्तिमन्तो वै पर्वताः सङ्गमोपलाः । हिमवद्दुहितुर्द्रष्टुं विवाहं शङ्करेण ह ॥ २२.४२ ॥

പർവതങ്ങളും നദികളും ശൈലശിഖരങ്ങളും വൃക്ഷങ്ങളും ഔഷധികളും അവിടെ എത്തി. സംഗമശിലകളോടുകൂടെ പർവതങ്ങൾ മూర్తിമാന്മാരായി വന്ന്, ഹിമവതന്റെ പുത്രിയുടെ ശങ്കരനോടുള്ള വിവാഹം ദർശിക്കുവാൻ കൂടി ചേർന്നു.

Verse 43

तत्र वेदिः क्षितिश्चासीद् कलशाः सप्त सागराः । सूर्यॊ दीपस्तथा सोमः सरितो ववहुर् जलम् ॥ २२.४३ ॥

അവിടെ വേദിയും ക്ഷിതിയും (ഭൂമി) ഉണ്ടായിരുന്നു; ഏഴ് സമുദ്രങ്ങൾ കലശങ്ങളുപോലെ നിലകൊണ്ടു. സൂര്യൻ ദീപമായി, ചന്ദ്രനും അതുപോലെ; നദികൾ ജലം വഹിച്ചു ഒഴുകി.

Verse 44

एवं विवाहसामग्रीं कृत्वा शैलवराधिपः । प्रेषयामास रुद्राय समीपं मन्दरं गिरिम् ॥ २२.४४ ॥

ഇങ്ങനെ വിവാഹസാമഗ്രികൾ ഒരുക്കിയ ശേഷം, ശ്രേഷ്ഠ പർവതാധിപൻ (ഹിമവത്) റുദ്രനടുത്തേക്ക് സമീപമുള്ള മന്ദരപർവതത്തെ ദൂതനായി അയച്ചു.

Verse 45

स तदा मन्दरोक्‍तस्तु शङ्करो द्रुतमाययौ । विधिना सोमया पाणिं जग्राह परमेश्वरः ॥ २२.४५ ॥

അപ്പോൾ മന്ദരത്തിന്റെ വാക്കുകളാൽ പ്രേരിതനായി ശങ്കരൻ വേഗത്തിൽ എത്തി. വിധിപ്രകാരം പരമേശ്വരൻ സോമയുടെ കൈ പാണിഗ്രഹണം ചെയ്തു.

Verse 46

तत्रोत्सवे पर्वतनारदौ द्वौ जगुश्च सिद्धा ननृतुर्वनस्पतीः । पुष्पाण्यनेकानि विचिक्षिपुः शुभाः ननर्तुरुच्चैः सुरयोषितो भृशम् ॥ २२.४६ ॥

ആ ഉത്സവത്തിൽ പർവതനും നാരദനും—ഇരുവരും പാടി; സിദ്ധന്മാർ നൃത്തം ചെയ്തു, വനസ്പതികളും നൃത്തിക്കുന്നതുപോലെ ആടിയുലഞ്ഞു. അനേകം ശുഭപുഷ്പങ്ങൾ ചിതറിക്കപ്പെട്ടു; ദേവയോഷിതകൾ ഉച്ചത്തിൽ, അത്യന്തം ഉല്ലാസത്തോടെ നൃത്തം ചെയ്തു.

Verse 47

तस्मिन् विवाहे सलिलप्रवाहे चतुर्मुखो लोकपरः स्वसंस्थः । उवाच कन्यां भव पुत्रि लोके नारी प्रभर्त्ता तव चान्यपुंसाम् ॥ इत्येवमुक्त्वा स उमां सरुद्रां पितामहः स्वं पुरमाजगाम ॥ २२.४७ ॥

ആ വിവാഹത്തിൽ, ജലപ്രവാഹത്തിനിടയിൽ, ലോകഹിതപരനും സ്വസ്ഥാനസ്ഥനുമായ ചതുര്മുഖ ബ്രഹ്മാവ് കന്യയോട് പറഞ്ഞു— “മകളേ, ലോകത്തിൽ ഇങ്ങനെ തന്നെയിരിക്കുക; സ്ത്രീ നിനക്കും മറ്റു പുരുഷന്മാർക്കും മാർഗ്ഗദർശിനിയും ആശ്രയവുമാകുന്നു.” ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് പിതാമഹൻ രുദ്രസഹിത ഉമയെ വിട്ട് തന്റെ പുരത്തിലേക്ക് പോയി.

Verse 48

जामातरं पर्वतराट् सुपूज्य विसर्जयामास विभुं स सोमम् । देवान्श्च दैत्यान् विविधानृषींश्च सम्पूज्य सर्वान् विविधैस्तु वस्तुभिः । विभूषणैर्वस्त्रवरान्नदानैः—र्विसर्जयामास तदाद्रिमुख्यान् ॥२२.४८॥

പർവതരാജൻ ഹിമവാൻ തന്റെ ജാമാതാവായ വിഭുവായ സോമനെ യഥോചിതമായി പൂജിച്ച് യാത്രയാക്കി. തുടർന്ന് ദേവന്മാർ, ദൈത്യന്മാർ, വിവിധ ഋഷിമാർ—എല്ലാവരെയും നാനാവിധ ഉപചാരങ്ങളാൽ ആദരപൂർവം പൂജിച്ച്, ആഭരണങ്ങൾ, ഉത്തമ വസ്ത്രങ്ങൾ, ശ്രേഷ്ഠ അന്നദാനങ്ങൾ എന്നിവയോടുകൂടി ആ പ്രമുഖ പർവതങ്ങളെയും യാത്രയാക്കി.

Verse 49

स वीतशोको विरजो विशुद्धः शुभाननां देववराय दत्त्वा । उमां महात्मा हिमवानद्रिराजः पैतामहे लोक इवाध्वरे भात् ॥ २२.४९ ॥

മഹാത്മാവായ പർവതരാജൻ ഹിമവാൻ ദുഃഖരഹിതനായി, മലിനതയില്ലാതെ, വിശുദ്ധനായി, ശുഭമുഖിയായ ഉമയെ ദേവശ്രേഷ്ഠനു സമർപ്പിച്ച ശേഷം, പിതാമഹലോകത്തിൽ യാഗമദ്ധ്യേന്നപോലെ ദീപ്തനായി പ്രകാശിച്ചു.

Verse 50

इतीरितेयं तव राजसत्तम प्रसूतिरॆषा न विदुर्यां सुरासुराः । स्वयम्भुदक्षादिराजः त्रिजन्मभिर्गौरीविवाहोऽपि मया सुकीर्तितः ॥ २२.५० ॥

ഹേ രാജശ്രേഷ്ഠാ! ഇങ്ങനെ നിന്റെ ഈ വംശോത്ഭവം ഞാൻ വിവരിച്ചു; ഇതിനെ ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും പോലും പൂർണ്ണമായി അറിയുന്നില്ല. സ്വയംഭുവിൽ നിന്നു ജനിച്ച ആദിരാജൻ ദക്ഷനെയും, ഗൗരിയുടെ മൂന്ന് ജന്മങ്ങളിലായുള്ള വിവാഹവൃത്താന്തവും ഞാൻ വ്യക്തമായി കീര്ത്തനം ചെയ്തു.

Verse 51

श्रीवराह उवाच । एवं सा गौरिनाम्ना तु कारणान्मूर्तिमागता । सम्बभूव यथा प्रोक्तं प्रजापालाय पृच्छते । ऋषिणा महता पूर्वं तपसा भावितात्मना ॥ २२.५१ ॥

ശ്രീവരാഹൻ അരുളിച്ചെയ്തു— ഇങ്ങനെ ‘ഗൗരി’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധയായ അവൾ കാരണവശാൽ ദേഹരൂപം കൈക്കൊണ്ട്, മുമ്പ് പറഞ്ഞതുപോലെ തന്നേ ഉദ്ഭവിച്ചു; തപസ്സാൽ സംസ്കൃതാത്മനായ മഹർഷി പൂർവം പ്രജാപാലനോട് ചോദിച്ച ചോദ്യം അനുസരിച്ചാണ് ഇത്.

Verse 52

गौर्याः उत्पत्तिर् एषा वै कथिता परमर्षिणा । विवाहश्च यथा वृत्तस् तत्सर्वं कथितं तव ॥ २२.५२ ॥

ഗൗരിയുടെ ഉദ്ഭവകഥ പരമർഷി വിവരിച്ചു. വിവാഹം എങ്ങനെ നടന്നുവോ, അതെല്ലാം നിനക്കു പറഞ്ഞുകഴിഞ്ഞു.

Verse 53

एतत्सर्वं तु गौर्या वै सम्पन्नं तु तृतीयया । तस्यां तिथौ तृतीयायां लवणं वर्जयेन्नरः । यश्चोपोष्यति नारी वा सा सौभाग्यं तु विन्दति ॥ २२.५३ ॥

ഇതെല്ലാം ഗൗരിയുടെ കാര്യത്തിൽ തൃതീയാ ദിനത്തിൽ സിദ്ധമാകുന്നു എന്നു പറയുന്നു. ആ തൃതീയാ തിഥിയിൽ ലവണം ഒഴിവാക്കണം; ഉപവാസം ചെയ്യുന്ന സ്ത്രീ സൗഭാഗ്യം നേടും.

Verse 54

दुर्भगा या तु नारी स्यात् पुरुषश्चातिदुर्भगः । एतच्छ्रुत्वा तृतीयायां लवणं तु विवर्जयेत् ॥ २२.५४ ॥

ഒരു സ്ത്രീ ദുര്ഭാഗ്യവതിയാകുകയും പുരുഷൻ അത്യന്തം ദുര്ഭാഗ്യവാനാകുകയും ചെയ്താൽ—ഇതു കേട്ടിട്ട് തൃതീയാ ദിനത്തിൽ ലവണം ഒഴിവാക്കണം.

Verse 55

सर्वकामानवाप्नोति सौभाग्यं द्रव्यसम्पदम् । आरोग्यं च सदा लोके कान्तिं पुष्टिं च विन्दति ॥ २२.५५ ॥

അവൻ എല്ലാ അഭിലാഷങ്ങളും നേടുന്നു—സൗഭാഗ്യവും ധനസമ്പത്തും. ലോകത്തിൽ എപ്പോഴും ആരോഗ്യവും കാന്തിയും പുഷ്ടിയും പ്രാപിക്കുന്നു.