Adhyaya 124: Ritual Observances Aligned with the Seasons (Seasonal Devotional Procedure)

Verse 1

अथ ऋतूपस्करम् ॥ श्रीवराह उवाच ॥ फाल्गुनस्य तु मासस्य शुक्लपक्षस्य द्वादशीम् ॥ गृहीत्वा वासन्तिकान् पुष्पान् सुगन्धा ये क्रमागताः ॥

ഇപ്പോൾ ഋതുക്കളുടെ ഉപസ്കരം. ശ്രീവരാഹൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഫാൽഗുണ മാസത്തിലെ ശുക്ലപക്ഷ ദ്വാദശിയിൽ, ക്രമമായി ലഭിച്ച സുഗന്ധമുള്ള വസന്തപുഷ്പങ്ങൾ ശേഖരിച്ച് (വിധി അനുഷ്ഠിക്കണം).

Verse 2

श्वेतं पाण्डुरकं चैव सुगन्धं शोभनं बहु ॥ विधिना मन्त्रयुक्तेन सुप्रीतेनान्तरात्मना ॥

വെളുത്തതും പാണ്ഡുരനിറമുള്ളതും, സുഗന്ധമുള്ളതും, ശോഭനവും ധാരാളവുമായ പുഷ്പങ്ങൾ—വിധിപ്രകാരം മന്ത്രസഹിതം, അന്തരാത്മാവ് പ്രസന്നവും ശാന്തവും ആക്കി (അർപ്പിക്കണം).

Verse 3

तत एवं विधिं कृत्वा सर्वं भागवतं शुचिः ॥ यस्तु जानाति कर्माणि सर्वं मन्त्रविनिश्चितः ॥

അതിനുശേഷം ഇങ്ങനെ വിധി നിർവഹിച്ചു, ശുചിയായി, സമ്പൂർണ്ണ ഭാഗവത വ്രതം (അനുഷ്ഠാനം) സമാപിപ്പിക്കുന്നു. എന്നാൽ കർമങ്ങളെ അറിയുന്നവൻ—എല്ലാം മന്ത്രംകൊണ്ട് നിർണയിക്കപ്പെട്ടത്—അവനാണ് ശരിയായി അനുഷ്ഠിക്കാൻ യോഗ്യൻ.

Verse 4

तदाहरति कर्माणि विधिदृष्टेन कर्मणा ॥ विधिना मन्त्रपूतेन कुर्याच्छान्तमनोऽमलः ॥

അപ്പോൾ ശാസ്ത്രദൃഷ്ടമായ വിധിപ്രകാരം കർമ്മങ്ങളെ ആരംഭിക്കണം. മന്ത്രശുദ്ധമായ വിധാനത്തോടെ, നിർമലനും ശാന്തമനസ്സുള്ളവനും അവ നിർവഹിക്കണം.

Verse 5

सपुष्पितस्येह वसन्तकाले वनस्पतेर्गन्धरसप्रयुक्ताः ॥ पश्यंश्च मां पुष्पितपादपेन्द्रं वसन्तकाले समुपागते च ॥

ഇവിടെ വസന്തകാലത്ത്, പുഷ്പിതമായ വൃക്ഷങ്ങൾക്കിടയിൽ—സുഗന്ധവും രസവും നിറഞ്ഞതായി—വസന്തം പൂർണ്ണമായി എത്തിയപ്പോൾ, പുഷ്പിത വൃക്ഷങ്ങളുടെ അധിപനായ എന്നെ ദർശിച്ച് (വ്രതം ആചരിക്കണം).

Verse 6

यश्चैतेन विधानॆन कुर्यान्मासे तु फाल्गुने ॥ न स गच्छति संसारं मम लोकाय गच्छति ॥

ഫാൽഗുണ മാസത്തിൽ ഈ വിധാനപ്രകാരം ആരെങ്കിലും ഈ വ്രതം ആചരിച്ചാൽ, അവൻ സംസാരത്തിലേക്ക് പോകുകയില്ല; എന്റെ ലോകത്തിലേക്കാണ് പോകുന്നത്.

Verse 7

यत्तु पृच्छसि सुश्रोणि मासे वैशाख उत्तमे ॥ शुक्लपक्षे तु द्वादश्यां यत्फलं तच्छृणुष्व मे ॥

ഹേ സുശ്രോണി! നീ ചോദിക്കുന്നതു—ഉത്തമമായ വൈശാഖ മാസത്തിൽ, ശുക്ലപക്ഷത്തിലെ ദ്വാദശിയിൽ ലഭിക്കുന്ന ഫലം—എന്നിൽ നിന്നു കേൾക്കുക.

Verse 8

नमो नारायणेत्युक्त्वा इमं मन्त्रमुदीरयेत् ॥ मन्त्रः— नमोऽस्तु देवदेवेश शङ्खचक्रगदाधर ॥ नमोऽस्तु ते लोकनाथ प्रवीराय नमोऽस्तु ते ॥

“നമോ നാരായണ” എന്നു ഉച്ചരിച്ച് ഈ മന്ത്രം ജപിക്കണം— “നമോഽസ്തു ദേവദേവേശ ശംഖചക്രഗദാധര। നമോഽസ്തു തേ ലോകനാഥ പ്രവീരായ നമോഽസ്തു തേ।”

Verse 9

पुष्पितेषु च शालेशु तथान्येषु द्रुमेषु च ॥ गृहीत्वा शालपुष्पाणि मम कर्मणि संस्थिताः ॥

പുഷ്പിച്ച ശാലവൃക്ഷങ്ങളിലും മറ്റു വൃക്ഷങ്ങളിലും നിന്ന് ശാലപുഷ്പങ്ങൾ ശേഖരിച്ച് അവർ എന്റെ കർമകാണ്ഡത്തിൽ ലീനരായി നിലകൊണ്ടു.

Verse 10

ऋषयः स्तुवन्ति मन्त्रेण वेदोक्तेन च माधवि ॥ गन्धर्वाप्सरसश्चैव गीतनृत्यैः सवादितैः ॥

ഹേ മാധവീ! ഋഷിമാർ വേദോക്ത മന്ത്രങ്ങളാൽ സ്തുതിക്കുന്നു; ഗന്ധർവരും അപ്സരസ്സുകളും വാദ്യസഹിത ഗീതനൃത്തങ്ങളാൽ സ്തുതിക്കുന്നു.

Verse 11

स्तुवन्ति देवलोकाश्च पुराणं पुरुषोत्तमम् ॥ सिद्धाविद्याधरा यक्षाः पिशाचोरगराक्षसाः ॥

ദേവലോകവാസികൾ പുരുഷോത്തമനെ സംബന്ധിക്കുന്ന ഈ പുരാണത്തെ സ്തുതിക്കുന്നു; സിദ്ധർ, വിദ്യാധരർ, യക്ഷർ, പിശാചർ, നാഗർ, രാക്ഷസർ എന്നിവരും സ്തുതിക്കുന്നു.

Verse 12

स्तुवन्ति देवं भूतानां सर्वलोकस्य चेश्वरम् ॥ आदित्या वसवो रुद्रा अश्विनौ च मरुद्गणाः ॥

അവർ ഭൂതങ്ങളുടെ അധിപനും സർവ്വലോകങ്ങളുടെ ഈശ്വരനുമായ ദേവനെ സ്തുതിക്കുന്നു—ആദിത്യർ, വസുക്കൾ, രുദ്രർ, അശ്വിനീദേവന്മാർ, മരുത്ഗണങ്ങൾ.

Verse 13

स्तुवन्ति देवदेवेशं युगानां सङ्क्षयेऽक्षयम् ॥ ततो वायुश्च विश्वे च अश्विनौ च समन्विताः ॥

അവർ ദേവദേവേശ്വരനെ സ്തുതിക്കുന്നു; യുഗങ്ങളുടെ സംക്ഷയത്തിലും അവൻ അക്ഷയൻ. തുടർന്ന് വായുവും വിശ്വേദേവന്മാരും അശ്വിനീദേവന്മാരും ഒന്നിച്ചു സ്തുതിക്കുന്നു.

Verse 14

स्तुवन्ति केशवं देवमादिकालमयं प्रभुम् ॥ ततो ब्रह्मा च सोमश्च शक्रश्चाग्निसमन्वितः ॥ स्तुवन्ति नाथं भूतानां सर्वलोकमहेश्वरम् ॥

അവർ ആദികാലസ്വരൂപനായ പ്രഭുവായ ദേവൻ കേശവനെ സ്തുതിക്കുന്നു. തുടർന്ന് ബ്രഹ്മാവും സോമനും ശക്രനും അഗ്നിയോടുകൂടി, സർവ്വലോകങ്ങളുടെ മഹേശ്വരനും ഭൂതങ്ങളുടെ നാഥനുമായ അവനെ സ്തുതിക്കുന്നു.

Verse 15

नारदः पर्वतश्चैव असितो देवलस्तथा ॥ पुलहश्च पुलस्त्यश्च भृगुश्चाङ्गिर एव च ॥

നാരദനും പർവതനും, അതുപോലെ അസിതനും ദേവലനും; പുലഹനും പുലസ്ത്യനും, ഭൃഗുവും അങ്കിരസും കൂടി (അവിടെയുണ്ട്).

Verse 16

एते चान्ये च बहवो मित्रावसुपरावसू ॥ स्तुवन्ति नाथं भूतानां योगिनां योगमुत्तमम् ॥

ഇവരും മറ്റു പലരും—മിത്രാവസുവും പരാവസുവും—ഭൂതങ്ങളുടെ നാഥനെയും, യോഗികളിൽ ഉത്തമമായ യോഗസിദ്ധിസ്വരൂപനുമായ പ്രഭുവിനെയും സ്തുതിക്കുന്നു.

Verse 17

श्रुत्वा तु प्रतिनिर्घोषं देवानां तु महौजसाम् ॥ ततो नारायणो देवः प्रत्युवाच वसुन्धराम् ॥

മഹൗജസ്സുള്ള ദേവന്മാരുടെ ആ മുഴങ്ങുന്ന ഘോഷം കേട്ട ശേഷം, ദേവൻ നാരായണൻ വസുന്ധരയോട് (ഭൂമിയോട്) മറുപടി പറഞ്ഞു.

Verse 18

किमयं श्रूयते शब्दो ब्रह्मघोषेण संयुतः ॥ देवानां च महाभागे महाशब्दोऽत्र श्रूयते ॥

“ബ്രഹ്മഘോഷത്തോടു ചേർന്ന ഈ ശബ്ദം എന്താണ് കേൾക്കുന്നത്? ഓ മഹാഭാഗേ, ഇവിടെ ദേവന്മാരുടെ മഹാശബ്ദം കേൾക്കപ്പെടുന്നു.”

Verse 19

देवाः काङ्क्षन्ति ते देव वाराहीं रूपसंस्थितिम् ॥ त्वन्नियोगनियुक्ताश्च तदर्थं लोकभावन ॥

ഹേ ദേവാ! ദേവന്മാർ നിങ്ങളുടെ വാരാഹീ (വരാഹ) രൂപസ്ഥിതിയെ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. ഹേ ലോകഭാവന! നിങ്ങളുടെ നിയോഗത്താൽ നിയുക്തരായി അതിനായിട്ടാണ് അവർ വന്നിരിക്കുന്നത്.

Verse 20

ततो नारायणो देवः पृथिवीं प्रत्युवाच ह ॥ अहं जानामि तान्देवि मार्गमाणानुपस्थितान् ॥

അപ്പോൾ ദേവനായ നാരായണൻ പൃഥിവിയോട് മറുപടി പറഞ്ഞു—“ഹേ ദേവീ! അന്വേഷിച്ചുകൊണ്ട് സമീപത്ത് എത്തിയിരിക്കുന്നവരെ ഞാൻ അറിയുന്നു.”

Verse 21

दिव्यं वर्षसहस्रं वै धारितासि वसुन्धरे ॥ मया लीलायमानैने एकदंष्ट्राग्रकेण वै ॥

ഹേ വസുന്ധരേ! ദിവ്യമായ ആയിരം വർഷം നീ എന്റെ দ্বারা—ലീലാഭാവത്തിൽ—ഒരു ദംഷ്ട്രയുടെ അഗ്രത്തിൽ തന്നെ ധരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.

Verse 22

इहागच्छामि भद्रं ते द्रष्टुकामा दिवौकसः ॥ आदित्या वसवो रुद्राः स्कन्देन्द्रौ सपितामहाः ॥

ഞാൻ ഇവിടെ വരുന്നു—നിനക്ക് മംഗളം. ഇത് ദർശിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിച്ച് ദിവൗകസരും വരുന്നു—ആദിത്യർ, വസുക്കൾ, രുദ്രർ, സ്കന്ദനും ഇന്ദ്രനും, പിതാമഹൻ (ബ്രഹ്മാവ്) സഹിതം.

Verse 23

एवं तस्य वचः श्रुत्वा माधवस्य वसुन्धरा ॥ शिरस्यञ्जलिमाधाय ततस्तु चरणेऽपतत् ॥

ഇങ്ങനെ മാധവന്റെ വചനം കേട്ട് വസുന്ധര തലയിൽ അഞ്ജലി (കൂപ്പിയ കൈകൾ) വച്ചു; പിന്നെ അവന്റെ ചരണങ്ങളിൽ വീണു നമസ്കരിച്ചു.

Verse 24

वाराहं पुरुषं देवं विज्ञापयति सा धरा ॥ उद्धृतासि त्वया देव रसातलगता ह्यहम् ॥

ആ ധരാ വരാഹരൂപ പരമപുരുഷ ദേവനോട് വിനയത്തോടെ അറിയിച്ചു— “ദേവാ! ഞാൻ രസാതലത്തിൽ പതിച്ചിരുന്നപ്പോൾ നീ എന്നെ ഉയർത്തി ഉദ്‌ധരിച്ചു।”

Verse 25

शरणं त्वां प्रपन्नाहं त्वद्भक्ता त्वं गतिः प्रभुः ॥ किं कर्म कर्मणा केन किं वा जन्मपरायणम् ॥

“ഞാൻ നിന്റെ ശരണത്തിൽ അഭയം പ്രാപിച്ചു; ഞാൻ നിന്റെ ഭക്തയാണ്. നീയേ എന്റെ ഗതി, പ്രഭുവും മാർഗ്ഗദർശകനും. ഏത് കർമ്മം, ഏതു വിധ കർമ്മത്തിലൂടെ മംഗളം ലഭിക്കും? ജീവിത-ജന്മത്തോടുള്ള ഏതു അഭിമുഖത വേണം?”

Verse 26

कथं वा तुष्यसे देव पूज्यसे केन कर्मणा ॥ तवाऽहं कर्तुमिच्छामि यच्च मुख्यं सुखावहम् ॥

“ദേവാ! നീ എങ്ങനെ പ്രസന്നനാകുന്നു? ഏതു കർമ്മത്തിലൂടെ നിന്നെ പൂജിക്കണം? പ്രധാനവും സുഖ-മംഗളകരവുമായതിനെ നിനക്കായി ചെയ്യാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു।”

Verse 27

न च मेऽस्ति व्यथा काचित्तव कर्मणि नित्यशः ॥ न ग्लानिर्न जरा काचिन्न जन्ममरणे तथा ॥

“നിന്റെ പ്രവർത്തിയിൽ എനിക്ക് എപ്പോഴും യാതൊരു വ്യഥയും ഇല്ല. ക്ഷീണമില്ല, ജരയില്ല; അതുപോലെ ജനനം-മരണം എന്ന അവസ്ഥയും ഇല്ല।”

Verse 28

कानि कर्माणि कुर्वन्ति ये त्वां पश्यन्ति माधव ।। किमाहाराः किमाचारास्त्वां पश्यन्तीह माधव ॥

“ഹേ മാധവാ! നിന്നെ ദർശിക്കുന്നവർ ഏതു കർമ്മങ്ങൾ ചെയ്യുന്നു? ഹേ മാധവാ! ഇവിടെ നിന്നെ ദർശിക്കുന്നവരുടെ ആഹാരം എന്ത്, അവരുടെ ആചാരം എങ്ങനെയാണ്?”

Verse 29

ब्राह्मणस्य च किं कर्म क्षत्रियस्य च किं भवेत् ।। वैश्यः किं कुरुते कर्म शूद्रः किं कर्म कारयेत् ॥

ബ്രാഹ്മണന്റെ കര്‍ത്തവ്യം എന്ത്, ക്ഷത്രിയന്റെത് എന്താകണം? വൈശ്യന്‍ ഏത് കര്‍മ്മം ചെയ്യുന്നു, ശൂദ്രന്‍ ഏത് കര്‍മ്മം നിര്‍വഹിക്കണം?

Verse 30

योगो वै प्राप्यते केन तपो वा केन निश्चितम् ।। किं चात्र फलमाप्नोति तव कर्मपरायणः ॥

യോഗം ഏതു മാർഗ്ഗത്തിലൂടെ ലഭിക്കുന്നു, തപസ്സ് ഏതു വിധത്തിൽ ഉറച്ചതായി സ്ഥാപിതമാകുന്നു? ഇതിൽ നിനക്കായി കര്‍മ്മനിഷ്ഠനായവൻ ഏതു ഫലം പ്രാപിക്കുന്നു?

Verse 31

किं च दुःखनिवासं वा भोजनं पानकं तथा ।। किं च कर्म प्रयोक्‍तव्यं तव भक्तैश्च माधव ॥

കൂടാതെ ‘ദുഃഖത്തിന്റെ വാസസ്ഥലം’ എന്നു കരുതി എന്ത് ഒഴിവാക്കണം, യോജ്യമായ ആഹാരവും പാനീയവും എന്ത്? ഹേ മാധവാ, നിന്റെ ഭക്തർ ഏതു കര്‍മ്മങ്ങൾ ആചരിക്കണം?

Verse 32

प्रापणं कीदृशं चापि कासु दिक्षु तथा प्रभो ।। कथं योनिं न गच्छेत वियोनिं न च गच्छति ॥

കൂടാതെ പ്രഭോ, ആ ‘പ്രാപ്തി’ എങ്ങനെയുള്ളതാണ്, അത് ഏതു ദിക്കുകളിൽ (അഥവാ ഏതു രീതിയിൽ) പറയപ്പെടുന്നു? ഒരാൾ എങ്ങനെ യോനിയിൽ (ജന്മത്തിൽ) പ്രവേശിക്കാതിരിക്കും, എങ്ങനെ അന്യായ/അനുചിത യോനിയിൽ പോകാതിരിക്കും?

Verse 33

तिर्यग्योनिं न गच्छेत कर्मणा केन केशव ।। तन्ममाचक्ष्व सकलं येन चैव सुखं भवेत् ॥

ഹേ കേശവാ, ഏതു കര്‍മ്മം കൊണ്ടാണ് ഒരാൾ തിര്യഗ്-യോനി (മൃഗജന്മം) പ്രാപിക്കാതിരിക്കുന്നത്? അതെല്ലാം എനിക്ക് വിശദമായി പറയുക; അതിലൂടെ നിശ്ചയമായും സുഖവും ക്ഷേമവും ഉണ്ടാകട്ടെ.

Verse 34

जरा वा केन गच्छेत जन्म वा केन गच्छति ।। गर्भवासं न गच्छेत कर्मणा केन वाऽच्युत ॥

ജര ഏത് മാർഗ്ഗത്തിൽ അകന്നു പോകുന്നു, ജന്മം ഏത് മാർഗ്ഗത്തിൽ നിവൃത്തിയാകുന്നു? ഹേ അച്യുത, ഏത് കര്‍മ്മംകൊണ്ട് ഗര്‍ഭവാസത്തിലേക്ക് പ്രവേശിക്കാതിരിക്കും?

Verse 35

संसारस्य न गच्छेत केन कर्मप्रभावतः ।। इत्युक्तो भगवांस्तत्र प्रत्युवाच वसुन्धराम् ॥

കര്‍മ്മപ്രഭാവംകൊണ്ട് എങ്ങനെ സംസാരത്തിലേക്ക് പ്രവേശിക്കാതിരിക്കും? ഇങ്ങനെ ചോദിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ അവിടെ ഭഗവാൻ വസുന്ധരയ്ക്ക് മറുപടി പറഞ്ഞു.

Verse 36

शृण्वन्तु मे भागवता ये च मोक्षे व्यवस्थिताः ।। तान्मन्त्रान्कीर्त्तयिष्यामि यैस्तोषं याति नित्यशः ॥

ഭഗവാന്റെ ഭക്തരും മോക്ഷസാധനയിൽ സ്ഥിരരായവരും എന്റെ വാക്ക് കേൾക്കട്ടെ. നിത്യമായി ദൈവപ്രസാദം ലഭ്യമാക്കുന്ന ആ മന്ത്രങ്ങളെ ഞാൻ പ്രസ്താവിക്കും.

Verse 37

एवं ग्रीष्मे विधिं चैव कुर्यात्सर्वं ममोक्तितः।। इममुच्चारयेन्मन्त्रं सर्वभागवतप्रियम् ॥

ഇങ്ങനെ ഗ്രീഷ്മകാലത്തും എന്റെ ഉപദേശപ്രകാരം മുഴുവൻ വിധിയും ആചരിക്കണം. സർവ ഭാഗവതഭക്തർക്കും പ്രിയമായ ഈ മന്ത്രം ഉച്ചരിക്കണം.

Verse 38

मासेषु सर्वेष्वपि मुख्यभूतो मासो भवान्ग्रीष्म एकः प्रपन्नः ॥ पश्येद्भवन्तं वर्तमानं च ग्रीष्मे तेनैव सर्वं दुःखमेतु प्रशान्तिम् ॥

എല്ലാ മാസങ്ങളിലും പ്രധാനമായത് ‘ഗ്രീഷ്മം’ എന്നു പ്രസിദ്ധമായ ഈ മാസമാണ്. ഗ്രീഷ്മകാലത്ത് നിന്നെ സന്നിധിയായി കണ്ടു ദർശിക്കണം; അതിനാൽ സകല ദുഃഖവും ശാന്തിയിലേക്കു പോകട്ടെ.

Verse 39

एवं ग्रीष्मे वरारोहे मम चैवार्चनं कुरु ॥ न जन्ममरणं येन मम लोके गतिर्भवेत् ॥

ഹേ സുന്ദരനിതംബിനീ! ഗ്രീഷ്മകാലത്തും എന്നെയും ആരാധിക്ക; അതിനാൽ പുനർജന്മമരണങ്ങൾ ഇല്ലാതെ എന്റെ ലോകപ്രാപ്തി ലഭിക്കും.

Verse 40

यावन्तः पुष्पिताः शालाः पृथिव्यां यावत्सुगन्धकाः ॥ अर्च्चितः स भवेत्सर्वैः कृतो येन ह्ययं विधिः ॥

ഭൂമിയിൽ എത്ര പുഷ്പിത ശാലവൃക്ഷങ്ങളുണ്ടോ, എത്ര സുഗന്ധപുഷ്പങ്ങളുണ്ടോ, അത്രത്തോളം ഈ വിധി ചെയ്തവൻ എല്ലാവരാലും ആദരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 41

एवं वर्षास्वपि धरे मम कर्म च कारयेत् ॥ निष्कला भवतो बुद्धिः संसारे च न जायते ॥

ഹേ ധരാധരേ! വർഷാകാലത്തും എന്റെ കർമ്മം/വിധി നടത്തുക; നിന്റെ ബുദ്ധി നിർവികാരമാകും, സംസാരാസക്തി ഉദിക്കുകയില്ല.

Verse 42

अन्यच्च ते प्रवक्ष्यामि कर्म संसारमोक्षणम् ॥ कदम्बमुकुलाश्चैव सरलार्जुनपादपाः ॥

സംസാരമോക്ഷം നൽകുന്ന മറ്റൊരു കർമ്മവും ഞാൻ നിന്നോട് പറയുന്നു—കദംബമുകുളങ്ങളാലും, ശരലയും അർജുനവും ആയ വൃക്ഷങ്ങളാലും.

Verse 43

एतेषां सुमनोभिश्च पूजनीयो महादरात् ॥ मम संस्थापनं कृत्वा विधिदृष्टेन कर्मणा ॥ नमो नारायणायेति इमं मन्त्रमुदाहरेत् ॥

ഇവയുടെ പുഷ്പങ്ങളാൽ മഹാദരത്തോടെ എന്നെ പൂജിക്കണം. വിധിപ്രകാരം എന്റെ സ്ഥാപനമാക്കി ‘നമോ നാരായണായ’ എന്ന മന്ത്രം ഉച്ചരിക്കണം.

Verse 44

पश्यन्ति ये ध्यानपरा घनाभं त्वामाश्रिताः पूज्यमानं महिम्ना ॥ निद्रां भवान् भजतां लोकनाथ वर्षास्विमं पश्यतु मेघवर्णम् ॥

ധ്യാനപരരായി, മേഘവർണ്ണനായ നിന്നെ ശരണം പ്രാപിച്ച് മഹിമയോടെ നിന്നെ പൂജിക്കുന്നവർ നിന്നെ ദർശിക്കുന്നു. ലോകനാഥാ, നിദ്രയെ ആശ്രയിക്കുന്നവർ മഴക്കാലത്ത് നിന്നെ മേഘവർണ്ണരൂപത്തിൽ ദർശിക്കട്ടെ.

Verse 45

आषाढमासे द्वादश्यां सर्वशान्तिकरं शुभम् ॥ य एतेन विधानॆन मम कर्म तु कारयेत् ॥

ആഷാഢമാസത്തിലെ ദ്വാദശിയിൽ—ശുഭവും സർവശാന്തികരവും ആയ ആ ദിനത്തിൽ—ഈ വിധാനപ്രകാരം എന്റെ കർമ്മം (അനുഷ്ഠാനം) നടത്തിക്കുന്നവൻ ആരായാലും…

Verse 46

तरन्ति येन संसारं नराः कर्मपरायणाः ॥ एतद्गुह्यं महाभागे देवाः केऽपि न जानते ॥

ഇതിനാൽ കർമ്മപരായണരായ മനുഷ്യർ സംസാരത്തെ കടന്നുപോകുന്നു. മഹാഭാഗേ, ഈ ഗുഹ്യരഹസ്യം ചില ദേവന്മാർക്കും അറിയില്ല.

Verse 47

मुक्त्वा नारायणं देवं वाराहं रूपमास्थितम् ॥ नादीक्षिताय दातव्यं मूर्खाय पिशुनाय च ॥

മറ്റെല്ലാം വിട്ട്, ഇത് വരാഹരൂപം സ്വീകരിച്ച ദേവനായ നാരായണനെക്കുറിച്ചുള്ളതാണ്. ദീക്ഷയില്ലാത്തവന്‍, മൂഢന്‍, പിശുനന്‍ (ദുഷ്ട നിന്ദകന്‍) എന്നിവർക്കിത് നൽകരുത്.

Verse 48

कुशिष्याय न दातव्यं ये च शास्त्रार्थदूषकाः ॥ न पठेद्गोघ्नमध्ये वै न पठेच्छठमध्यतः ॥

കുശിഷ്യന്‍ക്കും ശാസ്ത്രാർത്ഥം ദൂഷിക്കുന്നവർക്കും ഇത് നൽകരുത്. ഗോവധം ചെയ്യുന്നവരുടെ നടുവിൽ ഇത് പാരായണം ചെയ്യരുത്; വഞ്ചകരുടെ കൂട്ടത്തിനിടയിലും പാരായണം ചെയ്യരുത്.

Verse 49

धनधर्मक्षयस्तेषां पठनादाशु जायते ॥ पठेद्भागवतानां च ये च धर्मेण दीक्षिताः ॥

ഇത്തരത്തിലുള്ള പാരായണത്തിൽ അവർക്കു ധനവും ധർമ്മവും വേഗത്തിൽ ക്ഷയിക്കുന്നു. അതിനാൽ ഭാഗവതഭക്തർക്കും ധർമ്മവിധിപ്രകാരം ദീക്ഷിതർക്കും ഹിതാർത്ഥമായി പാരായണം ചെയ്യണം.

Verse 50

एतत्ते कथितं भद्रे पूर्वं यत्पृष्टवत्यसि ॥ कार्त्स्न्येन कथितं ह्येतत्किमन्यत्परिपृच्छसि ॥

ഹേ ഭദ്രേ, നീ മുമ്പ് ചോദിച്ചതെല്ലാം ഞാൻ നിന്നോട് പറഞ്ഞു. ഇതു പൂർണ്ണമായി വിശദീകരിച്ചിരിക്കുന്നു—ഇനി നീ എന്താണ് കൂടി ചോദിക്കാനാഗ്രഹിക്കുന്നത്?

Verse 51

कृत्वा तु मम कर्माणि शुभानि तरुणानि च ॥ पूज्य भागवतान्सर्वान् स्थापयित्वा ततोऽग्रतः ॥

എന്റെ ശുഭകർമ്മങ്ങളും പുതുതായി നിർദ്ദേശിച്ച കര്‍മ്മങ്ങളും നിർവഹിച്ചു, എല്ലാ ഭാഗവതന്മാരെയും പൂജിച്ച് ആദരിച്ച്, തുടർന്ന് അവരെ മുൻവശത്ത് (ആദരസ്ഥാനത്ത്) സ്ഥാപിക്കണം.

Verse 52

ततः कमलपत्राक्षी सर्वरूपगुणान्विता ॥ वराहरूपिणं देवं प्रत्युवाच वसुन्धरा ॥

അപ്പോൾ കമലപത്രാക്ഷിയായും സർവ്വരൂപഗുണസമ്പന്നയായും ഉള്ള വസുന്ധര, വരാഹരൂപധാരിയായ ദേവനോട് മറുപടി പറഞ്ഞു.

Verse 53

सर्वे सुरासुरा लोकाः सरुद्रेन्द्रपितामहाः ॥ क्वेष्टं निवासं कुर्वन्ति एकैकं च यशोधर ॥

ഹേ യശോധര, രുദ്രന്മാരും ഇന്ദ്രന്മാരും പിതാമഹന്മാരും ഉൾപ്പെടെ ദേവാസുരലോകങ്ങൾ എല്ലാം—അവർ ഓരോരുത്തരും എവിടെയാണ് വാസസ്ഥാനം സ്ഥാപിക്കുന്നത്?

Verse 54

मन्त्रः— मासेषु सर्वेषु च मुख्यभूतस्त्वं माधवो माधवमास एव ॥ पश्येद्देवं तं तु वसन्तकाले उपागतं गन्धरसप्रयुक्त्या ॥ नित्यं च यज्ञेषु तथेज्यते यो नारायणः सप्तलोकेषु वीरः ॥

മന്ത്രം— എല്ലാ മാസങ്ങളിലും നീ, മാധവാ, പ്രധാനൻ; പ്രത്യേകിച്ച് മാധവമാസത്തിൽ. വസന്തകാലത്ത് സുഗന്ധവും രസവും ചേർന്ന അർപ്പണങ്ങളോടെ സമീപിച്ച ആ ദേവനെ ദർശിക്കണം. ഏഴ് ലോകങ്ങളിലും വീരനായ നാരായണൻ യജ്ഞങ്ങളിൽ നിത്യവും പൂജിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 55

स मर्त्यो न प्रणश्येत संसारेऽस्मिन् युगेयुगे ॥ एतत्ते कथितं देवि ऋतूनां कर्म चोत्तमम् ॥

ആ മർത്ത്യൻ ഈ സംസാരചക്രത്തിൽ യുഗം യുഗമായി നശിക്കുകയില്ല. ദേവീ, ഋതുക്കളോടനുബന്ധിച്ച കർമ്മങ്ങളുടെ ഈ ഉത്തമവിധാനം നിനക്കു പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.