Adhyaya 147

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि ब्रह्मकुण्डमनुत्तमम् । तस्यैव नैरृते भागे ब्रह्मणा निर्मितं पुरा

ഈശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ മഹാദേവീ! തുടർന്ന് അനുത്തമമായ ബ്രഹ്മകുണ്ഡത്തിലേക്ക് പോകണം; അതിന്റെ നൈഋത്യ ഭാഗത്ത് ബ്രഹ്മാവ് പുരാതനകാലത്ത് ഒരു പുണ്യസ്ഥലം നിർമ്മിച്ചു।

Verse 2

यदा तु ऋक्षराजेन सोमनाथः प्रति ष्ठितः । तदा ब्रह्मादयो देवाः सर्वे तत्र समागताः । प्रतिष्ठार्थं हि देवस्य शशांकेन निमन्त्रिताः

നക്ഷത്രരാജനായ ശശാങ്കൻ (ചന്ദ്രൻ) സോമനാഥനെ പ്രതിഷ്ഠിച്ചപ്പോൾ, ബ്രഹ്മാദി സർവ്വദേവന്മാരും അവിടെ ഒന്നിച്ചു കൂടി—ദേവപ്രതിഷ്ഠാർത്ഥം ചന്ദ്രൻ ക്ഷണിച്ചതിനാൽ।

Verse 3

अथाऽब्रवीन्निशानाथो ब्रह्माणं विनयान्वितः

അപ്പോൾ വിനയത്തോടെ നിറഞ്ഞ നിശാനാഥൻ (ചന്ദ്രൻ) ബ്രഹ്മാവിനോട് അരുളിച്ചെയ്തു.

Verse 4

कृतं भवद्भिर्जानाति स्थापनं वै यथा जनः । तथा कुरु सुरश्रेष्ठ चिह्नमात्मसमुद्भवम्

ഈ സ്ഥാപനം നിങ്ങളാൽ തന്നെയാണെന്ന് ജനങ്ങൾ അറിയുന്നവിധം ചെയ്യുക; ഹേ സുരശ്രേഷ്ഠാ, നിങ്ങളുടെ ദിവ്യശക്തിയിൽ നിന്നുത്ഭവിക്കുന്ന ഒരു ചിഹ്നം സൃഷ്ടിക്കൂ.

Verse 5

एवं श्रुत्वा तदा ब्रह्मा ध्यानं कृत्वा तु निश्चलम् । आह्वयत्सर्वतीर्थानि पुष्करादीनि सर्वशः

ഇത് കേട്ട് ബ്രഹ്മാവ് അചഞ്ചല ധ്യാനത്തിൽ പ്രവേശിച്ച് പുഷ്കരാദി എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളെയും എല്ലാദിക്കുകളിൽ നിന്നുമാകെ ആഹ്വാനിച്ചു.

Verse 6

स्वर्गे वै यानि तीर्थानि तथैव च रसातले । तपःसामर्थ्ययोगेन ब्रह्मणाऽकर्षितानि च । अतस्तस्यैव नाम्ना तु ब्रह्मकुण्डं तु गीयते

സ്വർഗ്ഗത്തിലെ തീർത്ഥങ്ങളും രസാതലത്തിലെ തീർത്ഥങ്ങളും—ബ്രഹ്മാവ് തപസ്സിന്റെ ശക്തിയാൽ അവയെ ഇവിടെ ആകർഷിച്ചു; അതുകൊണ്ട് ഇത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ നാമത്തിൽ ‘ബ്രഹ്മകുണ്ഡം’ എന്നു പാടപ്പെടുന്നു.

Verse 7

गणानां च सहस्रैस्तु चतुर्दशभिरीक्ष्यते । अतश्चाभक्तियुक्तानां दुष्प्राप्यं तीर्थमुत्तमम्

ഇത് പതിനാലായിരം ഗണങ്ങൾ ദർശിക്കുന്നു; അതിനാൽ ഭക്തിയില്ലാത്തവർക്ക് ഈ ഉത്തമ തീർത്ഥം പ്രാപിക്കുക ദുഷ്കരം.

Verse 8

अथाब्रवीत्सर्वदेवान्ब्रह्मा लोकपितामहः

അപ്പോൾ ലോകപിതാമഹനായ ബ്രഹ്മാവ് സർവ്വദേവന്മാരെയും അഭിസംബോധന ചെയ്ത് അരുളിച്ചെയ്തു।

Verse 9

अत्र कुण्डे नरः स्नात्वा यः पितॄंस्तर्पयिष्यति । अग्निष्टोमफलं सव लप्स्यते स च मानवः । तत्प्रसादात्स्वर्गलोके विमानेन चरिष्यति

ഈ കുണ്ഡത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് പിതൃകൾക്ക് തർപ്പണം ചെയ്യുന്നവൻ അഗ്നിഷ്ടോമ യാഗത്തിന്റെ സമ്പൂർണ്ണ ഫലം പ്രാപിക്കും; ആ പുണ്യപ്രസാദത്താൽ സ്വർഗ്ഗലോകത്തിൽ വിമാനം കയറി വിഹരിക്കും।

Verse 10

गोदानं चाश्वदानं च तथा स्वर्णकमण्डलुम् । दद्याद्विप्राय विदुषे सर्वपापापनुत्तये

സകലപാപനിവൃത്തിക്കായി പണ്ഡിതനായ ബ്രാഹ്മണനു ഗോദാനം, അശ്വദാനം, കൂടാതെ സ്വർണ്ണകമണ്ഡലുവും ദാനമായി നൽകണം।

Verse 11

पौर्णमास्यां महादेवि तथा च प्रतिपद्दिने । सर्वपापविनाशार्थं तत्र स्नाति सरस्वती

മഹാദേവീ! പൗർണ്ണമിയിലും പ്രതിപദ ദിനത്തിലും സകലപാപനാശാർത്ഥം സരസ്വതി അവിടെ സ്നാനം ചെയ്യുന്നു।

Verse 12

सिद्धं रसायनं देवि तत्र वै ह्युदकं प्रिये । नानावर्णसमायुक्तमुपदेशेन सिद्ध्यति

ദേവീ, പ്രിയേ! അവിടെയുള്ള ജലം നിസ്സംശയം സിദ്ധരസായനമാണ്; നാനാവർണ്ണങ്ങളാൽ സമന്വിതമായത് ഉപദേശത്താൽ ഫലപ്രദമായി സിദ്ധിയാകുന്നു।

Verse 13

दारिद्र्यदुःखरुक्छोकान्मानवः सेवते कथम् । ब्रह्मकुण्डमनुप्राप्य कल्पवृक्षमिवापरम्

ബ്രഹ്മകുണ്ഡം പ്രാപിച്ച ശേഷം മനുഷ്യൻ ദാരിദ്ര്യം, ദുഃഖം, രോഗം, ശോകം എന്നിവയെ ഇനി എങ്ങനെ സഹിക്കും? അത് മറ്റൊരു കല്പവൃക്ഷംപോലെ വരദായകമാണ്.

Verse 14

देव्युवाच । भगवन्विस्तराद्ब्रूहि ब्रह्मकुण्डमहोदयम् । सर्वप्राणिहितार्थाय विस्तराद्वद मे प्रभो

ദേവി പറഞ്ഞു— ഭഗവൻ, ബ്രഹ്മകുണ്ഡത്തിന്റെ മഹോദയവും മഹിമയും വിശദമായി അരുളിച്ചെയ്യുക. സർവ്വപ്രാണികളുടെ ഹിതാർത്ഥം, പ്രഭോ, എനിക്ക് പൂർണ്ണമായി വിവരിക്കണം.

Verse 15

ब्रह्मकुंडस्य माहात्म्यं श्रोतुं मे कौतुकं महत् । लोकानां दुःखनाशाय दारिद्यक्षयहेतवे

ബ്രഹ്മകുണ്ഡത്തിന്റെ മഹാത്മ്യം കേൾക്കാൻ എനിക്ക് മഹത്തായ ആകാംക്ഷയുണ്ട്; ജനങ്ങളുടെ ദുഃഖം നശിക്കാനും ദാരിദ്ര്യം ക്ഷയിക്കാനും വേണ്ടിയാണ്.

Verse 16

भगवन्मानुषाः सर्वे दुःखशोकनिपीडिताः । भ्रमंति सकलं जन्म रसायनविमोहिताः

ഭഗവൻ, എല്ലാ മനുഷ്യരും ദുഃഖവും ശോകവും കൊണ്ട് പീഡിതരാണ്; ‘രസായനം’ എന്ന മോഹത്തിൽ മയങ്ങി അവർ ജീവിതമൊട്ടാകെ അലഞ്ഞുതിരിയുന്നു.

Verse 17

तेषां हिताय मे ब्रूहि निर्वाणं रसमुत्तमम् । आदाविह शरीरं तु अक्षय्यं तु यथा भवेत्

അവരുടെ ഹിതത്തിനായി നിർവാണം നൽകുന്ന ഉത്തമ ‘രസം’ എനിക്ക് അരുളിച്ചെയ്യുക; കൂടാതെ ആദ്യം ഇവിടെ ശരീരം എങ്ങനെ അക്ഷയവും അവിനാശിയും ആകുമെന്നതും പറയുക.

Verse 18

अष्टसिद्धिसमा युक्तं सर्वविद्यासमन्वितम् । कामरूपं क्रियायुक्तं सर्वव्याधिविवर्जितम्

അവൻ അഷ്ടസിദ്ധികളാൽ യുക്തനായി, സർവ്വവിദ്യകളാൽ സമന്വിതനായി, ഇഷ്ടരൂപം ധരിക്കാൻ ശേഷിയുള്ളവനായി, ക്രിയയിൽ പ്രഭാവശാലിയായി, സർവ്വവ്യാധികളിൽ നിന്നു വിമുക്തനാകുന്നു.

Verse 19

ततस्तु परमं देव निर्वाणं येन वै लभेत् । मानवः कृतकृत्यश्च जायते च यथा प्रभो

അതിനുശേഷം, ഹേ പരമദേവാ! ഏതു മാർഗ്ഗംകൊണ്ട് മനുഷ്യൻ പരമ നിർവാണം പ്രാപിക്കുകയും, ഹേ പ്രഭോ, നിങ്ങളുടെ വിധിപ്രകാരം കൃതകൃത്യനാകുകയും ചെയ്യുമോ—അത് അരുളിച്ചെയ്യുക.

Verse 20

तथा कथय मे देव दयां कृत्वा जगत्प्रभो । निर्वाणपरमं कल्पं सर्वभ्रांतिविवर्जितम् । प्रसिद्धं सुखदं दिव्यं समा चक्ष्व महेश्वर

അതുകൊണ്ട്, ഹേ ദേവാ! ഹേ ജഗത്പ്രഭോ, കരുണചെയ്ത് എനിക്ക് നിർവാണം പരമലക്ഷ്യമാകുന്ന, സർവ്വഭ്രാന്തിവിവർജിതമായ, പ്രസിദ്ധമായ, സുഖദായകമായ, ദിവ്യമായ ആ കല്പം (വിധി) അരുളിച്ചെയ്യുക; ഹേ മഹേശ്വരാ, സമഗ്രമായി വിശദീകരിക്കൂ.

Verse 21

ईश्वर उवाच । साधुसाधु महादेवि लोकानां हितकारिणि । मर्त्यलोके महादेवि तीर्थं तीर्थवरं शुभम्

ഈശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—“സാധു സാധു, ഹേ മഹാദേവീ, ലോകഹിതകാരിണീ! ഹേ മഹാദേവീ, മർത്ത്യലോകത്തിൽ ഒരു ശുഭ തീർത്ഥമുണ്ട്—തീർത്ഥങ്ങളിൽ ശ്രേഷ്ഠം.”

Verse 22

प्रभासं परमं ख्यातं तच्च द्वादशयोजनम् । तत्र सोमेश्वरो देवस्त्रिषु लोकेषु विश्रुतः

പ്രഭാസം പരമമായി പ്രസിദ്ധമാണ്; അത് ദ്വാദശ യോജന വ്യാപ്തിയുള്ളതാണ്. അവിടെ ദേവൻ സോമേശ്വരൻ ത്രിലോകങ്ങളിലും വിശ്രുതനാണ്.

Verse 23

तस्य पूर्वे समाख्यातः श्रीकृष्णो दैत्यसूदनः । चण्डिका योगिनी तत्र सखीभिः परिवारिता

അതിന്റെ കിഴക്കുഭാഗത്ത് ദൈത്യസൂദനനായ ശ്രീകൃഷ്ണൻ പ്രസിദ്ധനായി നിലകൊള്ളുന്നു; അവിടെയേ സഖീദേവിമാർ ചുറ്റിപ്പറ്റിയ യോഗിനിയായ ചണ്ഡികയും വിരാജിക്കുന്നു।

Verse 24

ततः पूर्वे दिशां भागे चतुर्वक्त्रेण निर्मितम् । तीर्थात्तीर्थं वरं दिव्यं सर्वाश्चर्यमयं शुभम्

അതിനുശേഷം കിഴക്കൻ ദിശാഭാഗത്ത് ചതുര്മുഖനായ ബ്രഹ്മാവ് സ്ഥാപിച്ച ഒരു ദിവ്യ തീർത്ഥമുണ്ട്—തീർത്ഥങ്ങളിൽ ശ്രേഷ്ഠം, സർവ്വാശ്ചര്യമയം, മംഗളകരം।

Verse 25

सेवितं सर्वदेवैस्तु सिद्धैः साध्यैर्ग्रहैस्तथा । अप्सरोमुनिभिर्दिव्यैर्यक्षैश्च पन्नगैः सदा

ആ തീർത്ഥം സർവ്വദേവന്മാർ, സിദ്ധർ, സാധ്യർ, ഗ്രഹങ്ങൾ എന്നിവരാൽ; ദിവ്യ അപ്സരസ്സുകൾ, മുനിമാർ, യക്ഷന്മാർ, നാഗങ്ങൾ എന്നിവരാൽ എന്നും സേവിക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 26

सिद्ध्यर्थं सर्वकामार्थं दिव्यभोगावहं शुभम् । ब्रह्मकुण्डमिति ख्यातं ब्रह्मणा निर्मितं यतः

ഇത് മംഗളകരം—സിദ്ധിക്കായും സർവ്വകാമ്യഫലസിദ്ധിക്കായും, ദിവ്യഭോഗങ്ങൾ നൽകുന്നതാണ്; ബ്രഹ്മാവ് സ്ഥാപിച്ചതിനാൽ ‘ബ്രഹ്മകുണ്ഡം’ എന്നു പ്രസിദ്ധം।

Verse 27

तस्य वायव्यकोणे तु हिर ण्येशः स्वयं स्थितः । तमाराध्य महादेवं हिरण्येश्वरमुत्तमम्

അതിന്റെ വടക്കുപടിഞ്ഞാറ് കോണിൽ സ്വയം ഹിരണ്യേശൻ വസിക്കുന്നു; ആ ഉത്തമ മഹാദേവനായ ഹിരണ്യേശ്വരനെ ആരാധിച്ചാൽ (ഇഷ്ടഫലം ലഭിക്കുന്നു)।

Verse 28

महामन्त्रं जपेत्क्षिप्रं दशांशं होमयेत्सुधीः । होमेन सिद्ध्यते मन्त्रः सत्यं सत्यं वरानने

ഹേ വരാനനേ! ബുദ്ധിമാൻ വേഗത്തിൽ മഹാമന്ത്രം ജപിക്കുകയും അതിന്റെ ദശാംശം ഹോമമായി അർപ്പിക്കുകയും വേണം. ഹോമം കൊണ്ടാണ് മന്ത്രം സിദ്ധിയാകുന്നത്—സത്യം, സത്യം.

Verse 29

तस्योत्तरे तु दिग्भागे किञ्चिदीशानमाश्रितः । चतुर्वक्त्रो महादेवि क्षेत्रपो लिंगरूपधृक्

അതിന്റെ വടക്കുഭാഗത്ത്, ഈശാന (വടക്കുകിഴക്ക്) ദിക്കിലേക്കു അല്പം ചായ്ന്ന നിലയിൽ, ഹേ മഹാദേവി, നാലുമുഖനായ ക്ഷേത്രപാലൻ ലിംഗരൂപം ധരിച്ചു നിലകൊള്ളുന്നു.

Verse 30

तत्स्थानं रक्षते देवि लिंगरूपेण शंकरः । तमाराध्य प्रयत्नेन ततः कुण्डं समाश्रयेत्

ഹേ ദേവീ! ആ സ്ഥാനത്തെ ശങ്കരൻ ലിംഗരൂപത്തിൽ സംരക്ഷിക്കുന്നു. അവനെ പരിശ്രമത്തോടെ ആരാധിച്ച്, തുടർന്ന് കുണ്ഡത്തെ ആശ്രയിക്കണം.

Verse 31

सर्वैश्वर्यमयं देवि नानावर्णविचित्रितम् । कुण्डस्यास्येशदिग्भागे भैरवेश्वरमुत्तमम्

ഹേ ദേവീ! ഈ കുണ്ഡം സർവ ഐശ്വര്യങ്ങളാലും സമ്പന്നവും, നാനാവർണങ്ങളാൽ വിചിത്രമായി ശോഭിക്കുന്നതുമാണ്. ഈ കുണ്ഡത്തിന്റെ ഈശാന ഭാഗത്ത് ഉത്തമ ഭൈരവേശ്വരൻ നിലകൊള്ളുന്നു.

Verse 32

दुर्गन्धा भासुरा देवि वहते रसरूपिणी । तस्या रसेन संयुक्तं पृथग्वर्णं हि कर्बुरम्

ഹേ ദേവീ! അവിടെ രസരൂപിണിയായ ഒരു ദീപ്തധാര ഒഴുകുന്നു; അത് ചിലപ്പോൾ ദുർഗന്ധമുള്ളതുമാകുന്നു. ആ രസത്തോടു ചേർന്നാൽ അത് കർബുരം—അഥവാ വേർവേർ നിറങ്ങളാൽ പുള്ളിപ്പുള്ളിയായി—മാറുന്നു.

Verse 33

मेघवर्णं महादिव्यं राजतं च पुनः शुभम् । कपिलं दुग्धवर्णं च कर्पूराभं सुशोभनम्

അത് ചിലപ്പോൾ മേഘവർണ്ണമായി അതിമഹാദിവ്യമായി ദൃശ്യമാകുന്നു; വീണ്ടും ചിലപ്പോൾ രജതപ്രഭയോടെ മംഗളമായി പ്രകാശിക്കുന്നു. ചിലപ്പോൾ കപിലവർണ്ണം, ചിലപ്പോൾ ദുഗ്ധവർണ്ണം, ചിലപ്പോൾ കർപ്പൂരസമ ശുഭ്രം—അത്യന്തം ശോഭനം.

Verse 34

कदा कस्तूरिकाभासं कुंकुमच्छविकावहम् । सौगन्धं चंदनोपेतं कदाचिद्रौधि रोदकम्

ചിലപ്പോൾ കസ്തൂരിസദൃശമായ ആഭാസം; ചിലപ്പോൾ കുങ്കുമത്തിന്റെ ദീപ്തി വഹിക്കുന്നു. സുഗന്ധസമ്പന്നം, ചന്ദനസൗരഭത്തോടെ യുക്തം; വീണ്ടും ചിലപ്പോൾ രൗദ്രമായി ഉഗ്രവും ഉന്മത്തവുമായിത്തീരും.

Verse 35

एते रसाश्च विविधा दृश्यंते तत्र सर्वदा । यस्य तुष्टो महादेवः सिद्ध्यते तस्य तत्क्षणात्

ആ നാനാവിധ രസങ്ങൾ അവിടെ എപ്പോഴും ദൃശ്യമാകുന്നു. മഹാദേവൻ ആരിൽ പ്രസന്നനാകുന്നുവോ, അവന്റെ ലക്ഷ്യം അതേ ക്ഷണത്തിൽ സിദ്ധമാകും.

Verse 36

रजतं क्षिप्यते तत्र सुवर्ण मिव जायते । प्रत्यक्षमेव तत्रैव रसायनमनुत्तमम्

അവിടെ വെള്ളി എറിഞ്ഞാൽ അത് സ്വർണ്ണംപോലെ മാറുന്നു. അവിടെയേ തന്നെ പ്രത്യക്ഷമായി അനുത്തമ രസായനം (അലൗകിക എലിക്സിർ) നിലകൊള്ളുന്നു.

Verse 37

पश्यंति मानवा देवि कौतुकं तत्क्षणाद्भृशम् । रसं हि परमं दिव्यं तत्रस्थं च कलौ युगे

ദേവി, മനുഷ്യർ ആ മഹാ അത്ഭുതം അതേ ക്ഷണത്തിൽ തന്നെ കാണുന്നു. കാരണം ആ പരമ ദിവ്യ രസം കലിയുഗത്തിലും അവിടെ തന്നെ സ്ഥാപിതമായി നിലകൊള്ളുന്നു.

Verse 38

सिद्धं सिद्धरसं पुंसां व्याधीनां क्षयकारकम् । हेमबीजमयं दिव्यं ब्रह्मकुण्डोद्भवं महत्

ഇത് മനുഷ്യർക്കായി സിദ്ധമായ ‘സിദ്ധരസം’; രോഗങ്ങളുടെ ക്ഷയം വരുത്തുന്നതാണ്. ഹേമബീജമയമായ ദിവ്യദ്രവ്യം, ബ്രഹ്മകുണ്ഡത്തിൽ നിന്നുദ്ഭവിച്ച മഹത്തായ പദാർത്ഥം.

Verse 39

इदानीं ते प्रवक्ष्यामि मनुष्याणां हिताय वै । दारिद्र्यं क्षयमाप्नोति तत्क्षणाच्च यशस्विनि

ഇപ്പോൾ ഞാൻ നിന്നോട്—മനുഷ്യരുടെ ഹിതാർത്ഥം തന്നേ, ഹേ യശസ്വിനീ—ആ വിധാനം പറയും; അതിനാൽ ദാരിദ്ര്യം ക്ഷയിച്ച്, അതേ ക്ഷണത്തിൽ യശസ് ഉദ്ഭവിക്കും.

Verse 40

आदावेव प्रकुर्वन्ति ताम्रकुम्भं दृढं शुभम् । तीर्थोदकं क्षिपेत्तत्र पत्रैस्ताम्रस्तथा युतम्

ആദ്യമേ ദൃഢവും ശുഭവും ആയ താമ്രകുംഭം ഒരുക്കണം. അതിൽ തീർത്ഥജലം ഒഴിച്ച്, താമ്രപത്രങ്ങൾ/താമ്രഫലകങ്ങളും ചേർക്കണം.

Verse 41

निक्षिप्य भूमौ तत्कुम्भं ज्वालयेदनलं ततः । चुह्लीरूपेण षण्मासं पाचयेत्तं शनैःशनैः

ആ കുംഭം നിലത്തു വെച്ച്, തുടർന്ന് അഗ്നി ജ്വലിപ്പിക്കണം. ചൂളയുടെ രീതിയിൽ, ആറുമാസം പതുക്കെ പതുക്കെ അത് താപിപ്പിച്ച്/പാകപ്പെടുത്തണം.

Verse 42

पश्चादुद्धृत्य तं कुम्भं पुनरेव जलं क्षिपेत् । मासमेकं पुनः कुर्यान्मासमेकं पुनर्भृशम्

പിന്നീട് ആ കുംഭം ഉയർത്തി, വീണ്ടും ജലം ഒഴിക്കണം. ഒരു മാസം അതേ പ്രക്രിയ വീണ്ടും ചെയ്യണം; പിന്നെ അത്യന്തം സൂക്ഷ്മതയോടെ മറ്റൊരു മാസവും വീണ്ടും നടത്തണം.

Verse 43

ततः सर्वाणि खण्डानि एकीकृत्य प्रयत्नतः । पुनरेवोदकेनैव प्लाव्य चावर्तयेत्पुनः

അനന്തരം എല്ലാ ഖണ്ഡങ്ങളും പരിശ്രമത്തോടെ ഒന്നാക്കി കൂട്ടി; പിന്നെയും വെള്ളം മാത്രം ഒഴിച്ച് നനച്ച്, വീണ്ടും വീണ്ടും കലക്കി/തിരിക്കണം।

Verse 44

कांचनं जायते तत्र यदि तुष्टो महेश्वरः

അവിടെ മഹേശ്വരൻ പ്രസന്നനായാൽ സ്വർണം ഉദ്ഭവിക്കുന്നു।

Verse 45

सिद्धिं शरीरजां देवि यदीच्छेन्मानवोत्तमः । स स्नानमादितः कृत्वा संवत्सरत्रयं पुनः

ഹേ ദേവീ! ഉത്തമനായ മനുഷ്യൻ ദേഹജന്യ സിദ്ധി ആഗ്രഹിക്കുന്നുവെങ്കിൽ, ആദ്യം വിധിപൂർവ്വം സ്നാനം ആരംഭിച്ച് പിന്നെ മൂന്നു വർഷം അതു തുടരേണ്ടതാണ്।

Verse 46

मौनेन नियमेनैव महामंत्रजपान्वितः । पूजयेच्च हिरण्येशं क्षेत्रपालं प्रयत्नतः

മൗനവും നിയമാനുഷ്ഠാനവും പാലിച്ച്, മഹാമന്ത്രജപത്തിൽ ലീനനായി, പരിശ്രമത്തോടെ ക്ഷേത്രപാലനായ ഹിരണ്യേശനെ പൂജിക്കണം।

Verse 47

पंचोपचारसंयुक्तं ध्यानधारणसंयुतम् । तीर्थोदकेन पाकं वै पेयं तद्वदुदुम्बरे

പഞ്ചോപചാരങ്ങളോടെ, ധ്യാന-ധാരണയോടെ, തീർത്ഥജലംകൊണ്ട് ആ പാകം/കഷായം തയ്യാറാക്കി അത് പാനം ചെയ്യണം; അതുപോലെ ഉദുംബരവൃക്ഷത്തിങ്കലും।

Verse 48

एवं वर्षत्रयेणैव दिव्यदेहः प्रजायते । तेजस्वी वलवान्प्राज्ञः सर्वव्याधिविवर्जितः

ഇങ്ങനെ മൂന്നു വർഷം കൊണ്ടുതന്നെ ദിവ്യദേഹം ലഭിക്കുന്നു—തേജസ്സുള്ളത്, ബലവാൻ, പ്രാജ്ഞൻ, സർവ്വവ്യാധികളിൽ നിന്നു വിമുക്തൻ।

Verse 49

जीवेद्वर्षेशतान्येव त्रीणि दुःखविवर्जितः । वर्षत्रयमविच्छिन्नं यस्तत्र स्नानमाचरेत्

അവിടെ മൂന്നു വർഷം ഇടവിടാതെ സ്നാനം ആചരിക്കുന്നവൻ, ദുഃഖവിവർജിതനായി മൂന്നു നൂറു വർഷം ജീവിക്കും।

Verse 50

वागीश्वरीं जपेन्नित्यं पूजाहोमसमन्वितः । तस्य प्रवर्तते वाणी सिद्धिः सारस्वती भवेत्

പൂജയും ഹോമവും സഹിതം നിത്യം വാഗീശ്വരീജപം ചെയ്യുന്നവന്റെ വാക്ക് ശക്തിയായി പ്രവഹിക്കും; സാരസ്വതസിദ്ധി ഉദിക്കും।

Verse 51

संस्कृतं प्राकृतं चैवापभ्रंशं भूतभाषितम् । गांगस्रोतःप्रवाहेण उद्गिरेद्गिरमात्मवान् । अश्रान्तां च वरारोहे ह्यविच्छिन्नां च संततम्

അന്തരംഗസാമർത്ഥ്യമുള്ളവൻ സംസ്കൃതം, പ്രാകൃതം, അപഭ്രംശം, ഭൂതഭാഷകളും ഉച്ചരിക്കും; ഗംഗാസ്രോതസ്സിന്റെ പ്രവാഹംപോലെ—ഹേ വരാരോഹേ—അവന്റെ വാക്ക് ക്ഷീണമില്ലാതെ, ഇടവിടാതെ, നിരന്തരം തുടരും।

Verse 52

वदेद्वादिसहस्रैस्तु न श्रमस्तस्य जायते । तीर्थस्यास्य प्रभावेण सर्वशास्त्रविशारदाः

ആയിരക്കണക്കിന് വാദികളോടു വാദിച്ചാലും അവനിൽ ക്ഷീണം ജനിക്കില്ല; ഈ തീർത്ഥത്തിന്റെ പ്രഭാവത്താൽ അവൻ സർവ്വശാസ്ത്രവിശാരദനാകും।

Verse 53

पंडिता गर्विताः सर्वे तर्कशास्त्रविशारदाः । आगच्छन्ति समं तात विद्ययोद्धतकन्धराः । न शक्नुवंति ते वक्तुं द्रष्टुं वक्त्रमपि प्रिये

പ്രിയേ, തർക്കശാസ്ത്രത്തിൽ നിപുണരായ ആ ഗർവിത പണ്ഡിതർ എല്ലാവരും ഒരുമിച്ച് വരുന്നു; വിദ്യാമദത്തിൽ കഴുത്തുയർത്തിയിട്ടും അവർ സംസാരിക്കുവാൻ കഴിയില്ല, അവന്റെ മുഖം നോക്കുവാനും കഴിയില്ല।

Verse 54

वादिनां च सहस्राणि भनक्त्येवं निरीक्षणात्

കേവലം ദർശനമാത്രത്താൽ തന്നെ അദ്ദേഹം ഇങ്ങനെ ആയിരക്കണക്കിന് വാദികളെ (വിവാദികളെ) തകർത്തുകളയുന്നു।

Verse 55

उद्वाहयति शास्त्राणि विबुद्धार्थानि सत्वरम् । विमलं पाञ्चरात्रं च वैष्णवं शैवमेव च

അദ്ദേഹം ശാസ്ത്രങ്ങളെ അവയുടെ സമ്പൂർണ്ണാർത്ഥബോധത്തോടെ വേഗത്തിൽ പ്രസ്ഫుటമാക്കുന്നു—വിമലമതം, പാഞ്ചരാത്രം, വൈഷ്ണവ സമ്പ്രദായങ്ങൾ, ശൈവ സിദ്ധാന്തങ്ങളും കൂടി।

Verse 56

इतिहासपुराणं च भूततंत्रं च गारुडम् । भैरवं च महातंत्रं कुलमार्गं द्विधा प्रिये

കൂടാതെ പ്രിയേ, അദ്ദേഹം ഇതിഹാസപുരാണം, ഭൂതതന്ത്രം, ഗാരുഡവിദ്യ, ഭൈരവം മുതലായ മഹാതന്ത്രങ്ങൾ, കുലമാർഗത്തിന്റെ ദ്വിവിധ വിഭാഗവും അറിയുന്നു।

Verse 57

रथप्रवरवेगेन वाणी चास्खलिता भवेत् । नश्यंति वादिनः सर्वे गरुडस्येव पन्नगाः

അദ്ദേഹത്തിന്റെ വാക്ക് ശ്രേഷ്ഠ രഥത്തിന്റെ വേഗംപോലെ ദ്രുതവും അസ്‌ഖലിതവുമാകുന്നു; ഗരുഡന്റെ മുമ്പിൽ സർപ്പങ്ങൾ നശിക്കുന്നതുപോലെ എല്ലാ വാദികളും അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നു।

Verse 58

न दारिद्र्यं न रोगश्च न दुःखं मानसं पुनः । राजमान्यो महामानी भवेद्ब्रह्मप्रसादतः

ദാരിദ്ര്യവും ഇല്ല, രോഗവും ഇല്ല, പിന്നെയും മാനസദുഃഖവും ഇല്ല; ബ്രഹ്മാവിന്റെ പ്രസാദത്താൽ അവൻ രാജാക്കന്മാർക്കു മാന്യനായി മഹാപ്രതിഷ്ഠ നേടുന്നു।

Verse 59

उत्साहबलसंयुक्तो देववज्जीवते सुधीः । दाता भोक्ता च वाग्ग्मी च तीर्थस्यास्य प्रसादतः

ഈ തീർത്ഥത്തിന്റെ പ്രസാദത്താൽ ഉത്സാഹവും ബലവും ഉള്ള ജ്ഞാനി ദേവനെപ്പോലെ ജീവിക്കുന്നു; ദാതാവും യുക്തമായ ഭോക്താവും വാഗ്മിയും ആകുന്നു।

Verse 60

तैलाभ्यक्तस्य यत्तेजो जायते मनुजेषु च । स्नातमात्रे तथा तेजस्तीर्थस्यैव प्रसादतः

എണ്ണയഭ്യംഗം ചെയ്താൽ മനുഷ്യരിൽ ഉണ്ടാകുന്ന തേജസ്സുപോലെ, ഇവിടെ വെറും സ്നാനം മാത്രത്താൽ തന്നെ—ഈ തീർത്ഥത്തിന്റെ പ്രസാദത്താൽ—തേജസ് ലഭിക്കുന്നു।

Verse 61

यत्पापं कुरुते जंतुः पैशुन्यं च कृतघ्नताम् । मित्रद्रोहे च यत्पापं यत्पापं पारदारिकम् । तत्सर्वं विलयं याति कुंडस्नानरतस्य च

ജീവി ചെയ്യുന്ന ഏതു പാപവും—പരനിന്ദ, കൃതഘ്നത, മിത്രദ്രോഹം, പരസ്ത്രീഗമനപാപം—കുണ്ഡസ്നാനത്തിൽ നിരതനായവനിൽ നിന്ന് എല്ലാം ലയിച്ചുപോകുന്നു।

Verse 62

मुशलं लङ्घयेद् यस्तु यो गास्त्यजति वै द्विजः । तत्पापं क्षयमाप्नोति ब्रह्मकुण्डस्य दर्शनात्

മര്യാദ ലംഘിക്കുന്നതോ പശുക്കളെ ഉപേക്ഷിക്കുന്നതോ ചെയ്യുന്ന ദ്വിജന്റെ പാപവും ബ്രഹ്മകുണ്ഡത്തിന്റെ ദർശനമാത്രത്താൽ ക്ഷയിച്ചുപോകുന്നു।

Verse 63

पृथिव्यां यानि तीर्थानि दैवतानि तथा पुनः । पूजितानि च सर्वाणि कुण्डस्नानप्रभावतः

ഈ കുണ്ഡത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്യുന്ന മഹിമയാൽ ഭൂമിയിലെ എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളും എല്ലാ ദേവതകളും പూజിക്കപ്പെട്ടവയായി തന്നെ കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 64

सप्तजन्मार्जितं पापं दर्शनात्क्षयमाव्रजेत्

ഏഴ് ജന്മങ്ങളിൽ സമ്പാദിച്ച പാപവും ഇതിന്റെ ദർശനം മാത്രത്താൽ ക്ഷയിച്ചു നശിക്കുന്നു.

Verse 65

यत्पापं गुरुगोघ्ने च परस्वहरणेषु च । तत्पापं क्षयमाप्नोति ब्रह्मकुण्डनिषेवणात्

ഗുരുഹത്യ, ഗോഹത്യ, പരധനഹരണം എന്നിവയിൽ നിന്നുള്ള പാപം ബ്രഹ്മകുണ്ഡത്തെ ഭക്തിയോടെ ആശ്രയിക്കുന്നതാൽ ക്ഷയിച്ചു നശിക്കുന്നു.

Verse 66

प्रदक्षिणं च यः कुर्यात्स्नात्वा कुण्डस्य नामतः । संख्यया पंचदश वै शृणु तस्यापि यत्फलम्

സ്നാനം ചെയ്ത് ഈ കുണ്ഡത്തെ പതിനഞ്ചു പ്രാവശ്യം പ്രദക്ഷിണം ചെയ്യുന്നവന്റെ ആ കർമഫലവും കേൾക്കുക.

Verse 67

प्रदक्षिणीकृता तेन सप्तद्वीपा वसुन्धरा । सप्तपातालसहिता तीर्थकोटिभिरावृता

അവൻ ചെയ്ത പ്രദക്ഷിണയാൽ ഏഴ് ദ്വീപങ്ങളുള്ള ഭൂമി, ഏഴ് പാതാളങ്ങളോടുകൂടി, കോടി തീർത്ഥങ്ങളാൽ ആവൃതമായതെല്ലാം—മുഴുവനായും പ്രദക്ഷിണം ചെയ്തതുപോലെ ആകുന്നു.

Verse 68

आहारमात्रं यो दद्यात्तत्र वेदविदां वरे । लक्षभोज्यं कृतं तेन तीर्थस्यास्य प्रभावतः

ഹേ വേദവിദന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനേ! അവിടെ ആരെങ്കിലും അന്നത്തിന്റെ ചെറിയൊരു അംശം പോലും ദാനം ചെയ്താൽ, ഈ തീർത്ഥത്തിന്റെ പ്രഭാവത്താൽ അവൻ ലക്ഷജനങ്ങൾക്ക് ഭോജനം നൽകിയതുപോലെ ഫലം ലഭിക്കുന്നു।

Verse 69

ब्रह्मेश्वरं च संपूज्य हिरण्येश्वरमुत्तमम् । क्षेत्रपालं चतुर्वक्त्रं पूजयेच्चिन्तितं लभेत्

ബ്രഹ്മേശ്വരനെയും ഉത്തമനായ ഹിരണ്യേശ്വരനെയും വിധിപൂർവ്വം പൂജിച്ച്, ചതുര്മുഖനായ ക്ഷേത്രപാലനെയും ആരാധിക്കണം; അങ്ങനെ ആഗ്രഹിച്ചതെല്ലാം ലഭിക്കും।

Verse 70

एकविंशत्कुलै र्युक्तः सर्वपापविवर्जितः । ब्रह्मलोकं स वै याति नात्र कार्या विचारणा

ഇരുപത്തൊന്ന് തലമുറകളോടുകൂടെ, സകല പാപങ്ങളിൽ നിന്നുമൊഴിഞ്ഞ്, അവൻ തീർച്ചയായും ബ്രഹ്മലോകത്തിലേക്ക് പോകുന്നു; ഇതിൽ സംശയം വേണ്ട।

Verse 71

विरंचिकुण्डे स्नात्वा वा यो जपेद्वेदमातरम् । लक्षजाप्यविधानेन स मुक्तः पातकैर्भवेत्

അല്ലെങ്കിൽ വിരഞ്ചികുണ്ഡത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത്, വേദമാതാവിനെ (വാണീദേവി/വേദമന്ത്രം) ലക്ഷജപവിധിപ്രകാരം ജപിക്കുന്നവൻ പാപങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചിതനാകും।

Verse 72

स एव पुण्यकर्त्ता च स एव पुरुषोत्तमः । यात्रा तत्र कृता येन ब्रह्मकुण्डे वरानने

ഹേ സുന്ദരമുഖിയേ! അവിടെ ബ്രഹ്മകുണ്ഡത്തിൽ യാത്ര (തീർത്ഥയാത്ര) നിർവഹിച്ചവൻ തന്നെയാണ് യഥാർത്ഥ പുണ്യകർത്താവ്; അവൻ തന്നെയാണ് പുരുഷോത്തമൻ।

Verse 73

अष्टाशीतिसहस्राणि ऋषीणामूर्ध्वरेतसाम् । ब्रह्मकुण्डं समाश्रित्य ब्रह्मदेवमुपासते

ബ്രഹ്മചര്യനിഷ്ഠരായ (ഊർദ്ധ്വരേതസ്സായ) എൺപത്തിയെട്ടായിരം ഋഷികൾ ബ്രഹ്മകുണ്ഡത്തെ ആശ്രയിച്ച് ദേവാധിദേവനായ ബ്രഹ്മദേവനെ ഉപാസിക്കുന്നു.

Verse 74

तावद्गर्जंति तीर्थानि त्रैलोक्ये सचराचरे । यावद्ब्रह्मेश्वरं तीर्थं न पश्यन्ति नराः प्रिये

ഹേ പ്രിയേ! മനുഷ്യർ ബ്രഹ്മേശ്വര തീർത്ഥത്തിന്റെ ദർശനം നേടാത്തതുവരെ, ചരാചരസഹിതമായ ത്രിലോകമാകെ മറ്റു തീർത്ഥങ്ങൾ തങ്ങളുടെ മഹിമ ഗർജിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കും.

Verse 75

ब्रह्मकुण्डे च पानीयं ये पिबन्ति नराः सकृत् । न तेषां संक्रमेत्पापं वाचिकं मानसं तनौ

ബ്രഹ്മകുണ്ഡത്തിലെ ജലം ഒരിക്കൽപോലും പാനം ചെയ്യുന്നവരുടെ ദേഹത്തിലേക്ക് വാക്കിനാലോ മനസ്സിനാലോ ഉണ്ടായ പാപം പ്രവേശിക്കുകയില്ല.

Verse 76

ब्रह्मांडोत्तरमध्ये तु यानि तीर्थानि संति वै । तेषां पुण्यमवाप्नोति ब्रह्मकुण्डे प्रदक्षिणात्

ബ്രഹ്മാണ്ഡത്തിലെ ഊർദ്ധ്വവും മദ്ധ്യവും ആയ ലോകങ്ങളിൽ ഉള്ള എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളുടെയും പുണ്യം ബ്രഹ്മകുണ്ഡത്തെ പ്രദക്ഷിണം ചെയ്‌താൽ ലഭിക്കുന്നു.

Verse 77

याज्ञवल्क्यो महात्मा च परब्रह्मस्वरूपवान् । सोऽपि कुंडं न मुंचेत निकुं भस्तु गणस्तथा

പരബ്രഹ്മസ്വരൂപനായ മഹാത്മാ യാജ്ഞവൽക്ക്യനും ഈ കുണ്ഡം വിട്ടുപോകുകയില്ല; അതുപോലെ നികുംഭനും അവന്റെ ഗണവും (വിട്ടുപോകുകയില്ല).

Verse 78

इति संक्षेपतः प्रोक्तं माहात्म्यं ब्रह्मकुण्डजम् । तव स्नेहेन देवेशि किमन्यत्परिपृच्छसि

ഇങ്ങനെ സംക്ഷേപമായി ബ്രഹ്മകുണ്ഡത്തിൽ നിന്നുയർന്ന മഹാത്മ്യം പ്രസ്താവിച്ചു. ഹേ ദേവേശി, നിന്നോടുള്ള സ്നേഹവശാൽ ഇനി എന്താണ് ചോദിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നത്?

Verse 79

य इदं शृणुयान्मर्त्यः सम्यक्छ्रद्धासमन्वितः । स मुक्तः पातकैः सर्वैर्ब्रह्मलोकं च गच्छति

യാരെങ്കിലും ഈ വൃത്താന്തം യഥാവിധി ശ്രദ്ധയോടെ ശ്രവിക്കുന്നുവെങ്കിൽ, അവൻ സർവ്വ പാതകങ്ങളിൽ നിന്നു വിമുക്തനായി ബ്രഹ്മലോകം പ്രാപിക്കുന്നു.