Adhyaya 119
ഈ അധ്യായത്തിൽ ദേവി ചോദിക്കുന്നു—പ്രാദേശിക ദേവി എന്തുകൊണ്ട് “ബാലാതിബല-ദൈത്യഘ്നീ” എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധയാണ്? ഈശ്വരൻ ശുദ്ധികരമായ പുരാവൃത്തം പറയുന്നു: രക്താസുരന്റെ പുത്രന്മാരായ ബാലനും അതിബലനും മഹാബലവാന്മാരായി ദേവന്മാരെ ജയിച്ച്, പേരുകേട്ട സേനാധിപന്മാരുടെയും വൻസൈന്യങ്ങളുടെയും പിന്തുണയോടെ പീഡനഭരണം സ്ഥാപിക്കുന്നു. ദേവന്മാരും ദേവർഷിമാരും ചേർന്ന് മഹാദേവിയെ ശരണം പ്രാപിച്ച് ദീർഘസ്തോത്രം ചൊല്ലുന്നു; ശാക്ത-ശൈവ-വൈഷ്ണവ ഭാവങ്ങളിൽ അവളെ ജഗദാധാരശക്തിയായി, സർവശരണ്യയായി സ്തുതിക്കുന്നു. അപ്പോൾ ദേവി സിംഹവാഹിനിയായി, ബഹുഭുജയായി, ആയുധധാരിണിയായി ഭയങ്കര യോദ്ധാരൂപത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു മഹായുദ്ധത്തിൽ ദൈത്യസൈന്യങ്ങളെ എളുപ്പത്തിൽ സംഹരിച്ച് ധർമ്മക്രമം പുനഃസ്ഥാപിക്കുന്നു. പിന്നീട് ഈ വിജയം പ്രഭാസക്ഷേത്രവുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു: അംബിക അവിടെ വസിച്ച് ബാല-അതിബല സംഹാരിണിയായി ഖ്യാതി നേടുന്നു; അറുപത്തിനാലു യോഗിനികളുടെ പരിവാരവും അവൾക്കുണ്ടെന്ന് പറയുന്നു. ദേവിയുടെ അഭ്യർത്ഥനപ്രകാരം ഈശ്വരൻ യോഗിനികളുടെ നാമങ്ങൾ പറയുകയും, ഉപാസനാവിധി ഉപദേശിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു—ഭക്തിയോടെ ചണ്ഡികാസ്തുതി, ചതുര്ദശി, അഷ്ടമി, നവമി തിഥികളിൽ വ്രത-ഉപവാസവും നിയമപൂജയും, സമൃദ്ധിക്കും രക്ഷയ്ക്കുമായി ഉത്സവങ്ങളും. അവസാനം ഈ മാഹാത്മ്യം പാപനാശകവും പ്രഭാസദേവിയെ ഭജിക്കുന്നവർക്ക് സർവാർത്ഥസാധകവും ആണെന്ന് പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു.
Shlokas
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि महादेवीं महाप्रभाम् । बलातिबलदैत्यघ्नीं नाम्नेति प्रथितां क्षितौ
ഈശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—അതിനുശേഷം, ഹേ മഹാദേവി, മഹാപ്രഭയുള്ള ആ മഹാദേവിയിലേക്കു പോകണം; അവൾ ഭൂമിയിൽ ‘ബലാതിബല ദൈത്യഘ്നീ’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധയാണ്।
Verse 2
अनादिनिधनां देवीं तत्र क्षेत्रे व्यवस्थिताम् । कोटिभूतपरीवारां सर्वदैत्यनिबर्हिणीम्
ആ ദേവി അനാദിയും അനന്തവും ആകുന്നു; അവൾ ആ ക്ഷേത്രത്തിൽ അധിഷ്ഠിതയായി നിലകൊള്ളുന്നു. കോടി ഭूतപരിവാരങ്ങൾ അവളെ അനുഗമിക്കുന്നു; അവൾ സർവ്വ ദൈത്യന്മാരെയും നശിപ്പിക്കുന്നവൾ।
Verse 3
देव्युवाच । बलातिबलदैत्यघ्नी कथमुक्ता त्वया प्रभो । बलातिबलनामानौ कथं दैत्यौ निपातितौ
ദേവി പറഞ്ഞു—ഹേ പ്രഭോ, നിങ്ങൾ അവളെ ‘ബലാതിബല ദൈത്യഘ്നീ’ എന്നു വിളിച്ചത് എങ്ങനെ? ‘ബല’യും ‘അതിബല’യും എന്ന പേരുള്ള ആ രണ്ടു ദൈത്യന്മാർ എങ്ങനെ വീഴ്ത്തപ്പെട്ടു?
Verse 4
कुत्र तिष्ठति सा देवी किंप्रभावा महेश्वर । माहात्म्यमखिलं तस्याः सर्वं विस्तरतो वद
ഹേ മഹേശ്വരാ, ആ ദേവി എവിടെയാണ് വസിക്കുന്നത്? അവളുടെ പ്രഭാവം എന്താണ്? അവളുടെ സമഗ്രമായ മഹാത്മ്യം എല്ലാം വിശദമായി പറയുക।
Verse 5
ईश्वर उवाच । शृणु देवि प्रवक्ष्यामि कथां पापप्रणाशनीम् । यां श्रुत्वा मानवो भक्त्या मुच्यते सर्वपातकैः
ഈശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ ദേവി, കേൾക്കുക; പാപനാശിനിയായ കഥ ഞാൻ പ്രസ്താവിക്കുന്നു. അത് ഭക്തിയോടെ ശ്രവിച്ചാൽ മനുഷ്യൻ സർവ്വ പാതകങ്ങളിൽ നിന്നു മോചിതനാകും।
Verse 6
आसीद्रक्तासुरोनाम महिषस्य सुतो बली । महाकायो महाबाहुर्हिरण्याक्ष इवापरः
മഹിഷന്റെ പരാക്രമശാലിയായ പുത്രൻ ‘രക്താസുരൻ’ എന്ന അസുരൻ ഉണ്ടായിരുന്നു. അവൻ മഹാകായനും മഹാബാഹുവും—മറ്റൊരു ഹിരണ്യാക്ഷനെപ്പോലെ.
Verse 7
बलातिबल नामानौ तस्य पुत्रौ बभूवतुः । तौ विजित्य सुरान्सर्वान्देवेन्द्राग्निपुरोगमान्
അവന് ‘ബല’യും ‘അതിബല’യും എന്ന രണ്ടു പുത്രന്മാർ ഉണ്ടായി. ഇന്ദ്രനും അഗ്നിയും മുൻപന്തിയിലുള്ള സർവ്വ ദേവന്മാരെയും ജയിച്ച് അവർ അവരെ തങ്ങളുടെ അധീനത്തിലാക്കി.
Verse 8
त्रैलोक्येऽस्मिन्निरातंकौ चक्रतू राज्यमञ्जसा । तयोः सेना मुखे वीरास्त्रयस्त्रिंशत्प्रकीर्तिताः
ഈ ത്രിലോകത്തിലും അവർ ഭയമില്ലാതെ എളുപ്പത്തിൽ രാജ്യം നടത്തി. അവരുടെ സേനയുടെ മുൻനിരയിൽ മുപ്പത്തിമൂന്നു വീരന്മാർ പ്രസിദ്ധരായിരുന്നു.
Verse 9
रौद्रात्मानो महायोधाः सहस्राक्षौहिणीमुखाः । सिंहस्कन्धा महाकाया दुरात्मानो महाबलाः
അവർ രൗദ്രസ്വഭാവമുള്ള മഹായോദ്ധാക്കൾ, സഹസ്ര അക്ഷൗഹിണികളുടെ നായകർ. സിംഹസ്കന്ധർ, മഹാകായർ, ദുഷ്ടചിത്തരായിട്ടും മഹാബലവാന്മാർ—ഭയങ്കരർ.
Verse 10
धूम्राक्षो भीमदंष्ट्रश्च कालवश्यो महाहनुः । ब्रह्मघ्नो यज्ञकोपश्च स्त्रीघ्नः पापनिकेतनः
അവരിൽ ധൂമ്രാക്ഷൻ, ഭീമദംഷ്ട്രൻ, കാലവശ്യൻ, മഹാഹനു; ബ്രഹ്മഘ്നൻ, യജ്ഞകോപൻ; സ്ത്രീഘ്നൻ, പാപനികേതനൻ—ഇവർ പേരാൽ പ്രസിദ്ധരായിരുന്നു.
Verse 11
विद्युन्माली च बन्धूकः शंकुकर्णो विभावसुः । देवांतको विकर्मा च दुर्भिक्ष क्रूर एव च
വിദ്യുന്മാലി, ബന്ധൂക, ശങ്കുകർണ്ണ, വിഭാവസു; കൂടാതെ ദേവാന്തക, വികർമാ, ദുര്ഭിക്ഷ, ക്രൂരൻ—ഇവരും അവരുടെ പ്രധാന നേതാക്കളിൽ പെട്ടവർ ആയിരുന്നു।
Verse 12
हयग्रीवोऽश्वकर्णश्च केतुमान्वृषभो द्विजः । शरभः शलभो व्याघ्रो निकुंभो मणिको बकः
ഹയഗ്രീവനും അശ്വകർണ്ണനും; കേതുമാൻ, വൃഷഭൻ, ദ്വിജൻ; ശരഭ, ശലഭ, വ്യാഘ്ര, നികുംഭ, മണിക, ബക—ഇവരും അവരുടെ കൂട്ടത്തിൽ പേരുപറഞ്ഞവർ ആകുന്നു।
Verse 13
शूर्पको विक्षरो माली कालो दण्डककेरलः । एते दैत्या महाकायास्तयोः सेनाधिकारिणः
ശൂർപക, വിക്ഷര, മാലി, കാല, ദണ്ഡക-കേരള—ഈ മഹാകായ ദൈത്യർ ആ രണ്ടു സഹോദരന്മാരുടെ സൈന്യങ്ങളുടെ സേനാധിപന്മാരായിരുന്നു।
Verse 14
एवं तैः पृथिवी व्याप्ता पञ्चाशत्कोटि विस्तरा । एवं ज्ञात्वा तदा देवा भयेनोद्विग्नमानसाः
ഇങ്ങനെ അമ്പത് കോടി വ്യാപ്തിയുള്ള ഭൂമി അവരുടെ കൈവശം വ്യാപിച്ചു. ഇത് അറിഞ്ഞ ദേവന്മാർ ഭയത്താൽ കലങ്ങിയ മനസ്സോടെ ആയി।
Verse 15
सर्वैर्देवर्षिभिः सार्धं जग्मुस्ते हिमवद्वनम् । स्तोत्रेणानेन तां देवीं तुष्टुवुः प्रयतास्तदा
അവർ എല്ലാ ദേവർഷിമാരോടും കൂടി ഹിമവത് വനത്തിലേക്ക് പോയി. തുടർന്ന് നിയന്ത്രിത മനസ്സോടെ ഈ സ്തോത്രംകൊണ്ട് ആ ദേവിയെ സ്തുതിച്ചു।
Verse 16
देवा ऊचुः । जयाक्षरे जयाऽनंते जयाऽव्यक्ते निरामये । जय देवि महामाये जय देवर्षिवंदिते
ദേവന്മാർ പറഞ്ഞു—ജയം നിനക്കു, ഹേ അക്ഷരേ! ജയം, ഹേ അനന്തേ! ജയം, ഹേ അവ്യക്തേ, ഹേ നിരാമയേ! ജയം, ഹേ ദേവി മഹാമായേ! ജയം, ഹേ ദേവർഷിവന്ദിതേ!
Verse 17
जय विश्वेश्वरे गंगे जय सर्वार्थसिद्धिदे । जय ब्रह्माणि कौमारि जय नारायणीश्वरि
ജയം, ഹേ വിശ്വേശ്വരി ഗംഗേ! ജയം, ഹേ സർവാർത്ഥസിദ്ധിദേ! ജയം, ഹേ ബ്രഹ്മാണി, ഹേ കൗമാരി! ജയം, ഹേ നാരായണീശ്വരി!
Verse 18
जय ब्रह्माणि चामुंडे जयेन्द्राणि महेश्वरि । जय मातर्महालक्ष्मि जय पार्वति सर्वगे
ജയം, ഹേ ബ്രഹ്മാണി! ജയം, ഹേ ചാമുണ്ഡേ! ജയം, ഹേ ഇന്ദ്രാണി! ജയം, ഹേ മഹേശ്വരി! ജയം, ഹേ മാതാ മഹാലക്ഷ്മി! ജയം, ഹേ സർവ്വഗാ പാർവതി!
Verse 19
जय देवि जगत्सृष्टे जयैरावति भारति । जयानंते जय जये जय देवि जलाविले
ജയം, ഹേ ദേവി, ജഗത്സൃഷ്ടികാരിണി! ജയം, ഹേ ഐരാവതി! ജയം, ഹേ ഭാരതി! ജയം, ഹേ അനന്തേ—ജയം ജയം! ജയം, ഹേ ദേവി, ജലരൂപിണി!
Verse 20
जयेशानि शिवे शर्वे जय नित्यं जयार्चिते । मोक्षदे जय सर्वज्ञे जय धर्मार्थकामदे
ജയം, ഹേ ഈശാനി! ജയം, ഹേ ശിവേ, ഹേ ശർവേ! നിത്യം ജയം, ‘ജയ’ നാദത്തോടെ അർച്ചിതേ! ജയം, ഹേ മോക്ഷദേ! ജയം, ഹേ സർവ്വജ്ഞേ! ജയം, ഹേ ധർമാർത്ഥകാമദേ!
Verse 21
जय गायत्रि कल्याणि जय सह्ये विभावरि । जय दुर्गे महाकालि शिव दूति जयाऽजये
ജയം നിനക്കേ, ഹേ ഗായത്രി കല്യാണി; ജയം നിനക്കേ, ഹേ സഹ്യാ വിഭാവരി. ജയം നിനക്കേ, ഹേ ദുര്ഗേ മഹാകാളി; ഹേ ശിവദൂതി, ഹേ അജയേ, ജയം നിനക്കേ॥
Verse 22
जय चण्डे महामुण्डे जय नन्दे शिवप्रिये । जय क्षेमंकरि शिवे जय कल्याणि रेवति
ജയം നിനക്കേ, ഹേ ചണ്ഡേ മഹാമുണ്ഡേ; ജയം നിനക്കേ, ഹേ നന്ദാ ശിവപ്രിയേ. ജയം നിനക്കേ, ഹേ ക്ഷേമങ്കരി ശിവേ; ജയം നിനക്കേ, ഹേ കല്യാണി; ഹേ രേവതി, ജയം നിനക്കേ॥
Verse 23
जयोमे सिद्धिमांगल्ये हरसिद्धे नमोस्तु ते । जयापर्णे जयानन्दे महिषाऽसुरघातिनि
ജയം നിനക്കേ, ഹേ സിദ്ധി-മാംഗല്യദായിനീ; ഹേ ഹരസിദ്ധേ, നിനക്കു നമസ്കാരം. ജയം നിനക്കേ, ഹേ ജയാപർണേ; ജയം നിനക്കേ, ഹേ ജയാനന്ദേ; ഹേ മഹിഷാസുരഘാതിനീ, ജയം നിനക്കേ॥
Verse 24
जय मेधे विशालाक्षि जयानंगे सरस्वति । जयाशेषगुणावासे जयावर्ते सुरान्तके
ജയം നിനക്കേ, ഹേ മേധാ; ജയം നിനക്കേ, ഹേ വിശാലാക്ഷി. ജയം നിനക്കേ, ഹേ നിരംഗ സരസ്വതി. ജയം നിനക്കേ, ഹേ അശേഷഗുണാവാസേ; ജയം നിനക്കേ, ഹേ ജയാവർത്തേ; ഹേ സുരാന്തകേ, ജയം നിനക്കേ॥
Verse 25
जय संकल्पसंसिद्धे जय त्रैलोक्यसुंदरि । जय शुंभनिशुंभघ्ने जय पद्मेऽद्रिसंभवे
ജയം നിനക്കേ, ഹേ സങ്കൽപസംസിദ്ധേ; ജയം നിനക്കേ, ഹേ ത്രൈലോക്യസുന്ദരി. ജയം നിനക്കേ, ഹേ ശുംഭനിശുംഭഘ്നീ; ജയം നിനക്കേ, ഹേ പദ്മാ, അദ്രിസംഭവേ॥
Verse 26
जय कौशिकि कौमारि जय वारुणि कामदे । नमोनमस्ते शर्वाणि भूयोभूयो जयाम्बिके
ജയ കൗശികീ, ജയ കൗമാരീ, ജയ വാരുണീ, ഹേ കാമനാപ്രദായിനി. ഹേ ശർവാണീ, നിനക്കു പുനഃപുനഃ നമസ്കാരം; ഹേ അംബികേ, വീണ്ടും വീണ്ടും ജയ॥
Verse 27
त्राहि नस्त्राहि नो देवि शरण्ये शरणागतान्
ഹേ ദേവീ, ഞങ്ങളെ രക്ഷിക്കണമേ, രക്ഷിക്കണമേ; ഹേ ശരണ്യേ, ശരണാഗതരായ ഞങ്ങളെ കാത്തരുളണമേ॥
Verse 28
सैवं स्तुता भगवती देवैः सर्वैर्वरानने । आत्मानं दर्शयामास भाभासितदिगन्तरम्
ഇങ്ങനെ എല്ലാ ദേവന്മാരാലും സ്തുതിക്കപ്പെട്ട വരമുഖിയായ ഭഗവതി തന്റെ സ്വരൂപം വെളിപ്പെടുത്തി; അവളുടെ തേജസ്സാൽ ദിക്കാന്തങ്ങൾ പ്രകാശിച്ചു॥
Verse 29
नमस्कृत्य तु तामूचुः सुरास्ते भयनाशनीम् । बलातिबलनामानौ हत्वा दैत्यौ महाबलौ । तेषां चैव महत्सैन्यं पाह्यतो महतो भयात्
അവളെ നമസ്കരിച്ച് ആ ദേവന്മാർ ഭയനാശിനിയായ ദേവിയോട് പറഞ്ഞു—“ബലാതിബല എന്ന മഹാബലികളായ ദൈത്യരെ ഞങ്ങൾ വധിച്ചു; ഇനി അവരുടെ മഹാസൈന്യത്തിൽ നിന്ന്, ഈ മഹാഭയത്തിൽ നിന്ന് ഞങ്ങളെ രക്ഷിക്കണമേ।”
Verse 30
तेषां तद्वचनं श्रुत्वा दत्त्वा तेभ्योऽभयं ततः । बभूवाद्भुतरूपा सा त्रिनेत्रा चेन्दुशेखरा
അവരുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട്, അവർക്കു അഭയം നൽകി, ദേവി പിന്നെ അത്ഭുതരൂപം ധരിച്ചു—ത്രിനേത്രിയും ചന്ദ്രശേഖരിയും ആയി॥
Verse 31
सिंहारूढा महादेवि नानाशस्त्रास्त्रधारिणी । सुवक्त्रा विंशतिभुजा स्फूर्जद्विद्युल्लतोपमा
സിംഹാരൂഢയായ മഹാദേവി, നാനാവിധ ശസ്ത്രാസ്ത്രധാരിണി, സുമുഖി, ഇരുപത് ഭുജങ്ങളുള്ളവൾ—വിദ്യുല്ലതപോലെ തിളങ്ങി.
Verse 32
ततों ऽबिका निनादोच्चैः साट्टहासं मुहुर्मुहुः
അപ്പോൾ അംബിക ഉച്ചസ്വരത്തിൽ അട്ടഹാസത്തോടെ വീണ്ടും വീണ്ടും ഗർജിച്ചു.
Verse 33
तस्या नादेन घोरेण कृत्स्नमापूरितं नभः । प्रकंपिताखिला चोर्वी सरिद्वारिधिमेखला
അവളുടെ ഭയങ്കര നാദം കൊണ്ട് സമസ്ത ആകാശവും നിറഞ്ഞു; നദികളും സമുദ്രങ്ങളും മേഘലയായി ചുറ്റിയ ഭൂമി മുഴുവനും ശക്തമായി കുലുങ്ങി.
Verse 34
शैलतुंगस्तनी रम्या प्रमदेव भयातुरा । तेऽपि तत्रासुराः प्राप्ताश्चतुरंगबलान्विताः
പർവ്വതശിഖരങ്ങളുപോലെ ഉയർന്ന സ്തനങ്ങളുള്ള രമ്യ പ്രമദാദേവി ഭയാകുലയായി. അവിടേക്ക് ചതുരംഗസേനയോടുകൂടിയ അസുരരും എത്തി.
Verse 35
सम्यग्विदितविक्रान्ताः कालान्तकयमोपमाः । रक्षो दानवदैत्याश्च पाताले येऽपि संस्थिताः
പരാക്രമത്തിൽ പ്രസിദ്ധരായി, കാലാന്തക യമനെപ്പോലെ ഭയങ്കരരായ രാക്ഷസർ, ദാനവർ, ദൈത്യർ—പാതാളത്തിൽ പാർത്തിരുന്നവരും പുറപ്പെട്ടു വന്നു.
Verse 36
ते सर्व एव दैत्येन्द्राः कोटिशः समुपागताः । ततोऽभवन्महायुद्धं देव्यास्तत्रासुरैः सह
ആ ദൈത്യേന്ദ്രന്മാർ എല്ലാവരും കോടികളായി ഒന്നിച്ചുകൂടി. തുടർന്ന് അവിടെ ദേവിയും അസുരന്മാരും തമ്മിൽ മഹായുദ്ധം ഉദിച്ചു.
Verse 37
बभूव सर्वब्रह्माण्डे ह्यकाण्डक्षयकारणम् । अक्षौहिणीसहस्राणि त्रयस्त्रिंशत्सुरेश्वरि
ഹേ സുരേശ്വരി! സർവ്വബ്രഹ്മാണ്ഡത്തിലും അത് അപ്രതീക്ഷിത നാശത്തിന് കാരണമായി; മുപ്പത്തിമൂന്ന് ആയിരം അക്ഷൗഹിണികൾ അതിൽ ഏർപ്പെട്ടു/നശിച്ചു.
Verse 38
एकविंशत्सहस्राणि शतान्यष्टौ च सप्ततिः । सानुगानां सयोधानां रथानां वातरंहसाम्
ഇരുപത്തൊന്ന് ആയിരം, എട്ടുനൂറ്, എഴുപത്—കാറ്റുപോലെ വേഗമുള്ള രഥങ്ങൾ, അനുചരന്മാരും യോദ്ധാക്കളും സഹിതം.
Verse 39
हत्वा सा लीलया देवी निन्ये क्षयमनाकुला
ആ ദേവി ലീലപോലെ അവരെ വധിച്ച്, അകുലതയില്ലാതെ അവരെ നാശത്തിലേക്ക് നയിച്ചു.
Verse 40
ततो देव्या हतानां च दानवानां महौजसाम् । गजवाजिरथानां च शरीरैरावृता मही
തുടർന്ന് ദേവി വധിച്ച മഹാബല ദാനവന്മാരുടെയും ആന, കുതിര, രഥങ്ങളുടെയും ശരീരങ്ങളാൽ ഭൂമി മൂടപ്പെട്ടു.
Verse 41
कबंधनृत्यसंकुले स्रवद्वसास्थिकर्द्दमे । रणाजिरे निशाचरास्ततो विचेरुरूर्जिताः
ആ യുദ്ധഭൂമിയിൽ—ശിരസ്സില്ലാ കബന്ധങ്ങളുടെ ‘നൃത്ത’ക്കൂട്ടം നിറഞ്ഞും, ഒഴുകുന്ന മേദസ്സും അസ്ഥികളും കലർന്ന ചെളിയിൽ മൂടപ്പെട്ടും—അപ്പോൾ ശക്തരായ നിശാചരർ ഇങ്ങും അങ്ങും സഞ്ചരിച്ചു।
Verse 42
शृगाल गृधवायसाः परं प्रपातमादधुः । क्वचित्परे निशाचराः प्रपीतशोणितोत्कटाः । प्रतर्प्य चात्मनः पितॄन्समर्चयंस्तथा ऋषीन्
കുറുനരികളും കഴുകന്മാരും കാക്കകളും മഹാസംഖ്യയിൽ ചാടിവീണു. ചിലിടങ്ങളിൽ മറ്റു നിശാചരർ—രക്തപാനത്തിൽ ഉഗ്രരായി—സ്വപിതൃകളെ തർപ്പണത്തോടെ തൃപ്തിപ്പെടുത്തി, അതുപോലെ ഋഷിമാരെയും സമർചിച്ചു।
Verse 43
गजान्नरांस्तुरंगमान्बभक्षिरे सुनिर्घृणाः । रथोडुपैस्तथा परे तरंति शोणितार्णवम्
അവർ കരുണയില്ലാതെ ആനകളെയും മനുഷ്യരെയും കുതിരകളെയും ഭക്ഷിച്ചു. മറ്റുചിലർ രഥങ്ങളെ തോണികളാക്കി രക്തസമുദ്രം കടന്നു।
Verse 44
इति प्रगाढसंगरे सुरारिसंघसंकुले । विराजतेऽम्बिका धनुः शराऽसिशूलधारिणी
ഇങ്ങനെ ദേവശത്രുസമൂഹങ്ങൾ നിറഞ്ഞ ആ ഘോരസംഗ്രാമത്തിൽ അംബിക ധനുസ്സും അമ്പുകളും വാളും ശൂലവും ധരിച്ച് ദീപ്തിയായി വിരാജിച്ചു।
Verse 45
गजेन्द्रदर्पमर्द्दनी तुरंगयूथपोथिनी । सुरारिसैन्यनाशिनी इतस्ततः प्रपश्यती
ഗജേന്ദ്രന്മാരുടെ അഹങ്കാരം മർദിക്കുന്നവളും കുതിരക്കൂട്ടങ്ങളെ തകർക്കുന്നവളും ദേവശത്രുസൈന്യനാശിനിയുമായ ആ ദേവി ഇങ്ങും അങ്ങും നോക്കി।
Verse 46
सिंहाष्टकयुक्ते महा प्रेतके भूधरहंसशुभ्रोज्जलद्भास्वराभे वृषभसमाने मानिनीमथो ते दैत्येन्द्रवीराः पश्यंतः समुद्भूतरोषास्ततोऽपि जग्मुर्नदन्तो रवन्तो रवं मेघनादाः
അവളെ കണ്ടപ്പോൾ—എട്ട് സിംഹങ്ങൾ യോജിപ്പിച്ച മഹാപ്രേതക-വാഹനത്തിൽ ആരൂഢയായി, പർവതത്തിലെ ശ്വേതഹംസത്തെപ്പോലെ ദീപ്തിയും ഉജ്ജ്വലതയും നിറഞ്ഞവളായി, വൃഷഭസമമായ ഗർവത്തോടെ—ദൈത്യേന്ദ്രവീരർ കോപം പൊങ്ങി കൂടുതൽ മുന്നോട്ട് നീങ്ങി, മേഘഗർജനപോലെ ഗർജിച്ചു മുഴങ്ങി।
Verse 47
हाहाकारं विकुर्वाणा हन्यमानास्ततोऽसुराः । केचित्समुद्रं विविशुरद्रीन्केचिच्च दानवाः
അപ്പോൾ വെട്ടേറ്റ് വീഴുന്ന അസുരർ ഹാഹാകാരം മുഴക്കി. ചിലർ സമുദ്രത്തിലേക്ക് കുതിച്ചു; ചില ദാനവർ പർവതങ്ങളിലേക്കു ഓടി മറഞ്ഞു.
Verse 48
केचिल्लुञ्चितमूर्धानो जाल्मा भूत्वा वनेऽवसन् । दयाधर्मं ब्रुवाणाश्च निर्ग्रंथव्रतमास्थिताः
ചിലർ തല മുണ്ഡനം ചെയ്ത് ദയനീയരായി വനത്തിൽ പാർത്തു; ‘ദയ’ ‘ധർമ്മം’ എന്നു പ്രസംഗിച്ചുകൊണ്ട് നിർഗ്രന്ഥരുടെ വ്രതം സ്വീകരിച്ചു.
Verse 49
केचित्प्राणपरा भीताः पाखण्डाश्रममास्थिताः । हेतुवादपरा मूढा निःशौचा निरपेक्षकाः
ചിലർ ജീവൻ പിടിച്ചുനിൽക്കാനുള്ള ഭയത്തോടെ പാഖണ്ഡ ആശ്രമങ്ങളിൽ അഭയം തേടി; അവർ മൂഢരായി വെറും ഹേതുവാദത്തിൽ ലീനരായി, അശുചികളായി, ശാസ്ത്രാചാരത്തെ അവഗണിക്കുന്നവരായി മാറി.
Verse 50
ते चाद्यापीह दृश्यन्ते लोके क्षपणकाः किल । तथैव भिन्दकाश्चान्ये शिवशास्त्रबहिष्कृताः
അവർ ഇന്നും ഈ ലോകത്തിൽ ‘ക്ഷപണകർ’ എന്ന പേരിൽ കാണപ്പെടുന്നു എന്നു പറയുന്നു; അതുപോലെ ‘ഭിന്ദകർ’ എന്ന മറ്റുള്ളവരും ഉണ്ട്—ശിവശാസ്ത്രോപദേശത്തിൽ നിന്ന് ബഹിഷ്കൃതർ.
Verse 51
केचित्कौलव्रता ह्यस्मिन्दृश्यन्ते सकलैर्जनैः । सुरास्त्रीमांसभूयिष्ठा विकर्मस्थाश्च लिङ्गिनः
ഇവിടെ ചിലരെ എല്ലാവരും കൗലവ്രതധാരികളായി കാണുന്നു—സുര, സ്ത്രീ, മാംസം എന്നിവയിൽ അത്യധികം ആസക്തരായി; ധാർമ്മിക ചിഹ്നങ്ങൾ ധരിച്ചിട്ടും നിഷിദ്ധകർമ്മങ്ങളിൽ ഏർപ്പെട്ട ലിംഗധാരികൾ।
Verse 52
प्रायो नैष्कृतिकाः पापा जिह्वोपस्थपरायणा । एवं देव्या हताः सर्वे बलातिबलसंयुताः
മിക്കവരും അവർ പാപികളും കപടികളും ആയിരുന്നു; നാവിന്റെയും കാമേന്ദ്രിയത്തിന്റെയും തൃഷ്ണകളിൽ പരായണർ. ഇങ്ങനെ ബലാതിബലമെന്ന മഹാബലം ഉണ്ടായിട്ടും അവർ എല്ലാവരും ദേവിയാൽ വധിക്കപ്പെട്ടു।
Verse 53
प्रभासं क्षेत्रमासाद्य संस्थिता सा तदाम्बिका । योगिनीनां चतुःषष्ट्या संयुता पापनाशिनी । बलातिबलनाशीति प्रभासे प्रथिता क्षितौ
പ്രഭാസ എന്ന പുണ്യക്ഷേത്രത്തിലെത്തി ആ അംബിക അവിടെ അധിഷ്ഠിതയായി—അറുപത്തിനാല് യോഗിനികളോടുകൂടെ, പാപനാശിനി. പ്രഭാസത്തിൽ അവൾ ഭൂമിയിൽ ‘ബലാതിബലനാശിനി’—ബലാതിബലനെ വധിച്ചവൾ—എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധയായി।
Verse 54
देव्युवाच । चतुःषष्टिस्त्वया प्रोक्ता योगिन्यो याः सुरेश्वर । तासां नामानि मे ब्रूहि सर्वपापहराणि च
ദേവി പറഞ്ഞു—ഹേ സുരേശ്വരാ! നിങ്ങൾ അറുപത്തിനാല് യോഗിനികളെപ്പറ്റി പറഞ്ഞു. അവരുടെ നാമങ്ങളും എനിക്ക് പറയുക—അവ സർവ്വപാപങ്ങളും ഹരിക്കുന്നവയാണ്।
Verse 55
ईश्वर उवाच । शृणु देवि प्रवक्ष्यामि योगिनीनां महोदयम् । सर्वरक्षाकरं दिव्यं महाभयविनाशनम्
ഈശ്വരൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ദേവീ, ശ്രവിക്കൂ; യോഗിനികളുടെ മഹോദയം ഞാൻ പ്രസ്താവിക്കും—അത് ദിവ്യം, സർവ്വരക്ഷ നൽകുന്നതും മഹാഭയം നശിപ്പിക്കുന്നതുമാണ്।
Verse 56
आदौ तत्र महालक्ष्मीर्नंदा क्षेमंकरी तथा । शिवदूती महाभद्रा भ्रामरी चन्द्रमण्डला
അവരിൽ ആദ്യം മഹാലക്ഷ്മി, നന്ദാ, ക്ഷേമങ്കരി; കൂടാതെ ശിവദൂതി, മഹാഭദ്ര, ഭ്രാമരി, ചന്ദ്രമണ്ഡലാ.
Verse 57
रेवती हरसिद्धिश्च दुर्गा विषमलोचना । सहजा कुलजा कुब्जा मायावी शांभवी क्रिया
അവൾ രേവതിയും ഹരസിദ്ധിയും; അവൾ ദുർഗ്ഗ—അദ്ഭുതവും അനുപമവുമായ ദൃഷ്ടിയുള്ളവൾ. അവൾ സഹജാ, കുലജാ, കുബ്ജാ; അവൾ മായാവീ, ശാംഭവീ ക്രിയ—ശിവസംബവമായ പവിത്ര സാധനാശക്തി.
Verse 58
आद्या सर्वगता शुद्धा भावगम्या मनोतिगा । विद्याविद्या महामाया सुषुम्ना सर्वमंगला
അവൾ ആദ്യം, സർവ്വഗതയും ശുദ്ധയും—ഭക്തിഭാവത്തിൽ ഗ്രഹ്യ, മനസ്സിനെ അതിക്രമിക്കുന്നവൾ. അവൾ വിദ്യയും അവിദ്യയും, മഹാമായ; അവൾ സുഷുമ്നാ, സർവ്വമംഗളങ്ങളുടെ മൂലം.
Verse 59
ओंकारात्मा महादेवि वेदार्थजननी शिवा । पुराणान्वीक्षिकी दीक्षा चामुण्डा शंकरप्रिया
ഹേ മഹാദേവി! നിന്റെ സ്വരൂപം ഓംകാരമാണ്; നീ ശിവാ—വേദാർത്ഥജനനി. നീ പുരാണവും പവിത്ര അന്വീക്ഷികിയും; നീ തന്നെയാണ് ദീക്ഷ; നീ ചാമുണ്ഡാ, ശങ്കരപ്രിയ.
Verse 60
ब्राह्मी शांतिकरी गौरी ब्रह्मण्या ब्राह्मणप्रिया । भद्रा भगवती कृष्णा ग्रहनक्षत्रमालिनी
അവൾ ബ്രാഹ്മീ—ശാന്തികരിണി; അവൾ ഗൗരി—ധർമ്മരക്ഷകി, ബ്രാഹ്മണപ്രിയ. അവൾ ഭദ്രാ, ഭഗവതി; അവൾ കൃഷ്ണാ, ഗ്രഹ-നക്ഷത്രമാല ധരിക്കുന്നവൾ.
Verse 61
त्रिपुरा त्वरिता नित्या सांख्या कुंडलिनी ध्रुवा । कल्याणी शोभना निरया निष्कला परमा कला
അവൾ ത്രിപുരയും ത്വരിതയും; അവൾ നിത്യാ, സാംഖ്യാ, കുണ്ടലിനീ, ധ്രുവാ. അവൾ കല്യാണീ, ശോഭനാ, നിരയാ, നിഷ്കലാ—പരമ കലാ-ശക്തിസ്വരൂപിണി.
Verse 62
योगिनी योगसद्भावा योगगम्या गुहाशया । कात्यायनी उमा शर्वा ह्यपर्णेति प्रकीर्तिता
അവൾ യോഗിനീ; യോഗം തന്നെയാണ് അവളുടെ സത്സ്വഭാവം. യോഗത്തിലൂടെ അവൾ പ്രാപ്യയും ഹൃദയ-ഗുഹയിൽ വസിക്കുന്നവളുമാണ്. അവൾ കാത്യായനീ, ഉമാ, ശർവാ; ‘അപർണാ’ എന്നും പ്രസിദ്ധയാണ്.
Verse 63
चतुःषष्टिर्महादेवि एवं ते परिकीर्तिताः । स्तोत्रेणानेन दिव्येन भक्त्या यः स्तौति चंडिकाम्
ഹേ മഹാദേവീ, ഇങ്ങനെ നിന്റെ അറുപത്തിനാലു നാമങ്ങൾ പ്രസ്താവിക്കപ്പെട്ടു. ആരെങ്കിലും ഭക്തിയോടെ ഈ ദിവ്യസ്തോത്രംകൊണ്ട് ചണ്ഡികയെ സ്തുതിക്കുന്നുവെങ്കിൽ—
Verse 64
तं पुत्रमिव शर्वाणी सर्वापत्स्वभिरक्षति । चतुर्दश्यामथाष्टम्यां नवम्यां च विशेषतः
ശർവാണി അവനെ പുത്രനെന്നപോലെ കരുതി എല്ലാ ആപത്തുകളിലും കാത്തുരക്ഷിക്കുന്നു—പ്രത്യേകിച്ച് ചതുര്ദശി, അഷ്ടമി, നവമി തിഥികളിൽ.
Verse 65
उपवासैकभक्तेन तथैवायाचितेन च । गृहीतनियमा देवि ये जपंति च चंडिकाम्
ഹേ ദേവീ, നിയമങ്ങൾ സ്വീകരിച്ച് ചണ്ഡികാജപം ചെയ്യുന്നവർ—ഉപവാസത്തോടെ, ഏകഭക്തം (ഒരിക്കൽ മാത്രം ഭോജനം) പാലിച്ച്, കൂടാതെ അയാചിതം (ചോദിക്കാതെ ലഭിച്ച) അന്നത്തിൽ ജീവിച്ച്—
Verse 66
वर्षार्धं वर्षमेकं वा सिद्धास्ते तत्त्वचारिणः । आश्वयुक्छुक्लपक्षे च मन्वादिष्वष्टकासु च
അർദ്ധവർഷമോ ഒരു വർഷമോ കഴിഞ്ഞാൽ തത്ത്വനിഷ്ഠരായ സാധകർ സിദ്ധി പ്രാപിക്കുന്നു. പ്രത്യേകിച്ച് ആശ്വയുജ ശുക്ലപക്ഷത്തിലും, മന്വാദി മുതലായ അഷ്ടകാ ദിനങ്ങളിലും।
Verse 67
कृत्वा महोत्सवं देवीं यजेच्छ्रेयोऽभिवृद्धये । पादुके धारयेद्देव्या दुर्गाभक्तो हिरण्मये
ദേവിയുടെ മഹോത്സവം നടത്തി ശ്രേയസ്സും സമൃദ്ധിയും വർധിക്കാനായി അവളെ പൂജിക്കണം. ദുർഗ്ഗാഭക്തൻ ദേവിയുടെ സ്വർണ്ണപാദുക പവിത്രചിഹ്നമായി ധരിക്കണം।
Verse 68
प्रमादविघ्नशांत्यर्थं क्षुरिकां च सदा पुमान् । पशुमांसासवैश्चैवमासुरं भावमाश्रिताः
പ്രമാദവും വിഘ്നങ്ങളും ശമിപ്പാൻ മനുഷ്യൻ എപ്പോഴും ഒരു ചെറിയ കത്തി കൈവശം വയ്ക്കണം. എന്നാൽ മാംസവും മദ്യവും ആശ്രയിക്കുന്നവർ ആസുരഭാവം സ്വീകരിക്കുന്നു।
Verse 69
ये यजन्त्यम्बिकां ते स्युर्दैत्या ऐश्वर्यभोगिनः । देवत्वं सात्त्विका यांति सात्त्विकीं भक्तिमास्थिताः
അംബികയെ പൂജിക്കുന്നവർ ഐശ്വര്യഭോഗികളായ ദൈത്യരായും മാറാം. എന്നാൽ സാത്ത്വികഭക്തിയിൽ സ്ഥിരരായ സാത്ത്വികർ ദേവത്വം പ്രാപിക്കുന്നു।
Verse 70
एतत्ते कथितं देवि माहात्म्यं पापनाशनम् । बलातिबलनाशिन्या देव्या सर्वार्थसाधकम् । प्रभासक्षेत्रसंस्थायाः संक्षेपात्कीर्तिवर्धनम्
ഹേ ദേവീ, പാപനാശകമായ ഈ മഹാത്മ്യം നിനക്കു പറഞ്ഞു—ബലാതിബലനാശിനിയായ ദേവിയുടെ, എല്ലാഭിലാഷങ്ങളും സിദ്ധിപ്പിക്കുന്നതു. പ്രഭാസക്ഷേത്രത്തിൽ സ്ഥാപിതയായ ദേവിയുടെ ഈ സംക്ഷിപ്ത വിവരണം കീർത്തി വർധിപ്പിക്കുന്നു।
Verse 119
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये बलातिबलदैत्यघ्नीमाहात्म्यवर्णनंनामैकोनविंशत्युत्तरशततमोऽध्यायः
ഇങ്ങനെ ശ്രീസ്കന്ദ മഹാപുരാണത്തിലെ ഏകാശീതിസാഹസ്ര്യ സംഹിതയുടെ ഏഴാം പ്രഭാസഖണ്ഡത്തിലെ ആദ്യ ‘പ്രഭാസക്ഷേത്രമാഹാത്മ്യ’ത്തിൽ ‘ബലാതിബല ദൈത്യഘ്നീ ദേവിയുടെ മഹാത്മ്യവർണ്ണനം’ എന്ന പേരിലുള്ള 119-ാം അധ്യായം സമാപ്തമായി।