Adhyaya 8

Verse 1

प्रह्लाद उवाच । मा गच्छध्वं सुरनदीं कालिंदीं मा सरस्वतीम् । गच्छध्वं च द्विजश्रेष्ठा गोमत्युदधिसंगमे

പ്രഹ്ലാദൻ പറഞ്ഞു—ദേവനദിയായ ഗംഗയിലേക്കു പോകരുത്; കാലിന്ദി (യമുന)യിലേക്കും, സരസ്വതിയിലേക്കും പോകരുത്. ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, ഗോമതി–സമുദ്ര സംഗമത്തിലേക്കു പോകുവിൻ.

Verse 2

प्राप्यते हेलया यत्र सर्वे कामा न संशयः । गोमतीजलकल्लोलैः क्रीडते यत्र सागरः

എവിടെ ലഘുവായിട്ടുപോലും എല്ലാ അഭിലാഷങ്ങളും ലഭ്യമാകുന്നു—ഇതിൽ സംശയമില്ല; എവിടെ ഗോമതിയുടെ ജലതരംഗശിഖരങ്ങൾക്കിടയിൽ സമുദ്രം ക്രീഡിക്കുന്നതുപോലെ തോന്നുന്നു.

Verse 3

पापघ्नं गोमतीतीरं प्राप्यते पुण्यवन्नरैः । सागरेण च संमिश्रं महापातकनाशनम्

ഗോമതിയുടെ പാപഹരമായ തീരം പുണ്യവാന്മാർക്കാണ് ലഭിക്കുന്നത്; അത് സമുദ്രവുമായി സംഗമിക്കുമ്പോൾ മഹാപാതകങ്ങളെയും നശിപ്പിക്കുന്നു.

Verse 4

गोमती संगता यत्र सागरेण द्विजोत्तमाः । मुक्तिद्वारं तु तत्प्रोक्तं कलिकाले न संशयः

ഹേ ദ്വിജോത്തമന്മാരേ, ഗോമതി സമുദ്രവുമായി സംഗമിക്കുന്ന സ്ഥലം കലിയുഗത്തിൽ ‘മുക്തിദ്വാരം’ എന്നു പ്രസ്താവിച്ചിരിക്കുന്നു; ഇതിൽ സംശയമില്ല.

Verse 5

यत्पुण्यं लभते तूर्णं गंगासागरसंगमे । तत्पुण्यं समवाप्नोति गोमत्युदधिसंगमे

ഗംഗാ–സമുദ്ര സംഗമത്തിൽ വേഗത്തിൽ ലഭിക്കുന്ന പുണ്യം ഏതാണോ, അതേ പുണ്യം ഗോമതി–സമുദ്ര സംഗമത്തിലും ലഭിക്കുന്നു.

Verse 6

नमस्कृत्य च तोयेशं गोमतीं च सरिद्वराम् । अर्घ्यं दद्याद्विधानेन कृत्वा च करयोः कुशान्

ജലാധിപനായ (സമുദ്രം)യും നദികളിൽ ശ്രേഷ്ഠയായ ഗോമതിയെയും നമസ്കരിച്ചു, വിധിപ്രകാരം കൈകളിൽ കുശധരിച്ച് അർഘ്യം അർപ്പിക്കണം.

Verse 7

मंत्रेणानेन विप्रेंद्रा दद्यादर्घ्यं विधानतः । ब्राह्मणैः सह संगत्य सदा तत्तीर्थवासिभिः

ഹേ വിപ്രേന്ദ്രന്മാരേ! ഈ മന്ത്രം കൊണ്ടുതന്നെ വിധിപ്രകാരം അർഘ്യം അർപ്പിക്കണം; ബ്രാഹ്മണന്മാരോടും ആ തീർത്ഥവാസികളോടും എപ്പോഴും സംഗമിച്ച്.

Verse 8

भक्त्या चार्घ्यं प्रदास्यामि देवाय परमा त्मने । त्राहि मां पापिनं घोरं नमस्ते सुररूपिणे

ഭക്തിയോടെ ഞാൻ ഈ അർഘ്യം പരമാത്മദേവനു അർപ്പിക്കുന്നു. എന്നെ—ഘോരപാപിയെ—രക്ഷിക്കണമേ; ഹേ ദേവരൂപാ, നമസ്കാരം.

Verse 9

तीर्थराज नमस्तुभ्यं रत्नाकर महार्णव । गोमत्या सह गोविंद गृहाणार्घ्यं नमोऽस्तु ते

ഹേ തീർത്ഥരാജാ! നമസ്കാരം; ഹേ രത്നാകര മഹാസമുദ്രമേ! ഹേ ഗോവിന്ദാ, ഗോമതിയോടുകൂടെ ഈ അർഘ്യം സ്വീകരിക്കണമേ; നമോ നമഃ.

Verse 10

दत्त्वा चार्घ्यं शिखां बद्ध्वा संस्मृत्य जलशायिनम् । कुर्याच्च प्राङ्मुखः स्नानं ततः प्रत्यङ्मुखस्तथा

അർഘ്യം അർപ്പിച്ച്, ശിഖ കെട്ടി, ജലശായിയായ ഭഗവാനെ സ്മരിക്കണം. തുടർന്ന് കിഴക്കോട്ടു മുഖം തിരിച്ച് സ്നാനം ചെയ്യണം; പിന്നെ അതുപോലെ പടിഞ്ഞാറോട്ടും.

Verse 11

स्नात्वा च परया भक्त्या पितॄन्संतर्पयेत्ततः । विश्वेदेवादि संपूज्य पितॄणां श्राद्धमाचरेत्

സ്നാനം ചെയ്ത് പരമഭക്തിയോടെ പിതൃകൾക്ക് തർപ്പണം ചെയ്യണം. തുടർന്ന് വിശ്വേദേവാദികളെ വിധിപൂർവ്വം പൂജിച്ച് പിതൃശ്രാദ്ധം അനുഷ്ഠിക്കണം.

Verse 12

यथोक्तां दक्षिणां दद्याद्विष्णुर्मे प्रीयतामिति । विशेषतः प्रदातव्यं सुवर्णं विप्रसत्तमाः

ശാസ്ത്രോക്തമായ ദക്ഷിണ ‘വിഷ്ണു എനിക്കു പ്രസന്നനാകട്ടെ’ എന്നു പറഞ്ഞു നൽകണം. ഹേ ശ്രേഷ്ഠ വിപ്രന്മാരേ, പ്രത്യേകിച്ച് സ്വർണ്ണദാനം നൽകേണ്ടതാണ്.

Verse 13

दंपत्योर्वाससी चैव कंचुकोष्णीषमेव च । लक्ष्म्या सह जगन्नाथो विष्णुर्मे प्रीयतामिति

ദമ്പതികൾക്കുള്ള വസ്ത്രങ്ങളും, കൂടാതെ കഞ്ചുകവും ഉഷ്ണീഷവും ദാനം ചെയ്യണം—“ലക്ഷ്മിയോടുകൂടിയ ജഗന്നാഥ വിഷ്ണു എനിക്കു പ്രസന്നനാകട്ടെ” എന്നു പറഞ്ഞു.

Verse 14

महादानानि सर्वाणि गोमत्युदधिसंगमे । सप्तद्वीपपतिर्भूत्वा विष्णुलोके महीयते

ഗോമതി–സമുദ്ര സംഗമത്തിൽ നൽകിയ എല്ലാ മഹാദാനങ്ങളും സപ്തദ്വീപാധിപത്യമെന്ന ഫലം നൽകുന്നു; വിഷ്ണുലോകത്തിൽ മഹത്വത്തോടെ ആദരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 15

यस्तुलापुरुषं दद्याद्गोमत्युदधिसंगमे । सप्तद्वीपपतिर्भूत्वा विष्णुलोके महीयते

ഗോമതി–സമുദ്ര സംഗമത്തിൽ തുലാപുരുഷദാനം ചെയ്യുന്നവൻ സപ്തദ്വീപാധിപതിയായി വിഷ്ണുലോകത്തിൽ ആദരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 16

आत्मानं तोलयेद्यस्तु स्वर्णेन रजतेन वा । वस्त्रैर्वा कुंकुमैर्वापि फलैर्वापि तथा रसैः

ആരെങ്കിലും സ്വർണ്ണത്തിലോ വെള്ളിയിലോ, വസ്ത്രങ്ങളിലോ, കുങ്കുമത്തിലോ, ഫലങ്ങളിലോ രസങ്ങളിലോ തനിയെ തുലയിൽ തൂക്കി അതനുസരിച്ച് ദാനം ചെയ്യുന്നുവെങ്കിൽ—അവൻ തുലാപുരുഷദാനം നിർവഹിക്കുന്നു.

Verse 17

भुक्त्वा भोगान्सुविपुलांस्तथा कामान्मनोहरान् । संपूज्यमानस्त्रिदशैर्याति विष्ण्वालयं नरः

അത്യന്തം വിപുലമായ ഭോഗങ്ങളും മനോഹരമായ കാമസാഫല്യങ്ങളും അനുഭവിച്ച്, ദേവന്മാർ ആദരിച്ച് പൂജിക്കുന്ന മനുഷ്യൻ വിഷ്ണുവിന്റെ ധാമത്തിലേക്ക് എത്തുന്നു.

Verse 18

हिरण्यरूप्यदानं च ह्यश्वं धेनुं तथैव च । गोमतीसंगमे दत्त्वा सर्वान्कामानवाप्नुयात्

ഗോമതീ സംഗമത്തിൽ സ്വർണ്ണ-വെള്ളി ദാനവും, കുതിരയും ധേനുവും (പശു) ദാനവും ചെയ്താൽ, എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും സഫലമാകും.

Verse 19

भूमिदानं च यो दद्याद्गोमत्युदधिसंगमे । स्नात्वा शुचिर्हरिं स्मृत्वा तस्माद्धन्यतरो नहि

ഗോമതിയും സമുദ്രവും സംഗമിക്കുന്നിടത്ത് ഭൂമിദാനം ചെയ്യുന്നവൻ, അവിടെ സ്നാനം ചെയ്ത് ശുദ്ധനായി ഹരിയെ സ്മരിച്ചാൽ—അവനേക്കാൾ ധന്യൻ മറ്റാരുമില്ല.

Verse 20

कन्यादानं च यः कुर्याद्विद्यादानमथापि वा । गोमत्याः संगमे स्नात्वा याति ब्रह्मपदं नरः

കന്യാദാനം ചെയ്യുന്നവനും, അല്ലെങ്കിൽ വിദ്യാദാനം ചെയ്യുന്നവനും—ഗോമതീ സംഗമത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് മനുഷ്യൻ ബ്രഹ്മപദം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 21

यो दद्यात्स्वर्णधेनुं च घृतधेनुं समाहितः । ब्रह्माण्डदानमपि वा तस्य पुण्यमनंतकम्

ഏകാഗ്രചിത്തനായി സ്വർണധേനുവും ഘൃതധേനുവും ദാനം ചെയ്യുന്നവൻ, അല്ലെങ്കിൽ ബ്രഹ്മാണ്ഡദാനവും ചെയ്യുന്നവൻ—അവന്റെ പുണ്യം അനന്തമാണ്।

Verse 22

तथा लवणधेनुं च जलधेनुमथापि वा । दत्त्वा याति परं स्थानं गोमत्युदधिसंगमे

അതുപോലെ ഗോമതി–സമുദ്ര സംഗമത്തിൽ ലവണധേനുവോ ജലധേനുവോ ദാനം ചെയ്താൽ പരമസ്ഥാനത്തെ പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 23

युगादिषु च सर्वेषु गोमत्युदधिसंगमे । स्नात्वा संतर्प्य च पितॄनक्षयं लोकमाप्नुयात्

എല്ലാ യുഗാദി അവസരങ്ങളിലും ഗോമതി–സമുദ്ര സംഗമത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് പിതൃകൾക്ക് തർപ്പണം നൽകി തൃപ്തിപ്പെടുത്തിയാൽ അക്ഷയ ലോകത്തെ പ്രാപിക്കും।

Verse 24

आषाढ्यां च तथा माघ्यां कार्तिक्यां संगमे नरः । पितॄणां तर्पणं स्नानं श्राद्धं पावकपूजनम् । कुर्याच्चैव तथा दानं यदीच्छेदक्षयं पदम्

ആഷാഢം, മാഘം, കാർത്തികം മാസങ്ങളിൽ സംഗമത്തിൽ മനുഷ്യൻ സ്നാനം, പിതൃതർപ്പണം, ശ്രാദ്ധം, പാവകപൂജ (അഗ്നിപൂജ) എന്നിവയും ദാനവും ചെയ്യണം—അക്ഷയപദം ആഗ്രഹിക്കുന്നുവെങ്കിൽ।

Verse 25

पितॄणां चाक्षया तृप्तिर्गयाश्राद्धेन वै यथा । तद्वच्छ्राद्धान्महाभाग गोमत्युदधिसंगमे

ഗയാശ്രാദ്ധം മൂലം പിതൃകൾക്ക് അക്ഷയ തൃപ്തി ലഭിക്കുന്നതുപോലെ, അതുപോലെ—ഹേ മഹാഭാഗ—ഗോമതി–സമുദ്ര സംഗമത്തിൽ ചെയ്യുന്ന ശ്രാദ്ധവും അതേ ഫലം നൽകുന്നു।

Verse 26

कुर्य्यात्स्नानं तथा दानं पितॄणां तर्पणं तथा । पञ्चकासु द्विजश्रेष्ठास्तथा चैवाष्टकासु च

ദ്വിജശ്രേഷ്ഠന്മാർ പഞ്ചകാ ദിനങ്ങളിലും അഷ്ടകാ അനുഷ്ഠാനങ്ങളിലും സ്നാനം, ദാനം, പിതൃതർപ്പണം എന്നിവ നിർബന്ധമായി ചെയ്യണം।

Verse 27

वैधृतौ च व्यतीपाते छायायां कुंजरस्य च । षष्ठ्यां च कपिलाख्यायां तथा हि द्वादशीषु च

വൈധൃതി, വ്യതീപാത യോഗങ്ങളിൽ, ‘കുഞ്ജരഛായ’ എന്ന ദിനത്തിൽ, ‘കപിലാ’ എന്നു വിളിക്കുന്ന ഷഷ്ഠിയിലും, ദ്വാദശീ തിഥികളിലും (ഈ അനുഷ്ഠാനം വിശേഷ ഫലപ്രദമാണ്)।

Verse 28

गोमत्यां संगमे स्नात्वा दद्याद्दानं विशेषतः । निर्मलं स्थानमाप्नोति यत्र गत्वा न शोचति

ഗോമതിയുടെ സംഗമത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് പ്രത്യേക ഭക്തിയോടെ ദാനം നൽകണം; അവൻ നിർമല ധാമം പ്രാപിക്കുന്നു, അവിടെ ചെന്നാൽ പിന്നെ ശോകമില്ല।

Verse 29

श्राद्धपक्षे त्वमावास्यां गोमत्युदधिसंगमे । हेलया प्राप्यते पुण्यं दत्त्वा पिण्डं गयासमम्

ശ്രാദ്ധപക്ഷ അമാവാസ്യയിൽ ഗോമതി-സമുദ്ര സംഗമത്തിൽ അല്പ ശ്രമം കൊണ്ടും പുണ്യം ലഭിക്കുന്നു; അവിടെ പിണ്ഡദാനം ചെയ്താൽ ഗയാസമമായ ഫലം ലഭിക്കും।

Verse 30

तस्मात्सर्वं प्रयत्नेन त्वमावास्यां द्विजोत्तमाः । श्राद्धं हि पितृपक्षांते कार्य्यं गोमतिसंगमे

അതിനാൽ, ഹേ ദ്വിജോത്തമന്മാരേ, പിതൃപക്ഷാന്ത്യ അമാവാസ്യയിൽ ഗോമതി സംഗമത്തിൽ ശ്രാദ്ധം പൂർണ്ണ ശ്രമത്തോടെ നിർബന്ധമായി ചെയ്യണം।

Verse 31

यद्यप्यश्रोत्रियं श्राद्धं यद्यप्युपहतं भवेत् । पक्षश्राद्धकृतं पुण्यं दिनेनैकेन लभ्यते

അശ്രോത്രിയനുവേണ്ടി ശ്രാദ്ധം ചെയ്താലും, ഏതെങ്കിലും വിധത്തിൽ അത് ക്ഷതപ്പെട്ടാലും, ഇവിടെ ഒരേ ദിവസത്തിൽ പക്ഷശ്രാദ്ധത്തിന്റെ പുണ്യം ലഭിക്കുന്നു.

Verse 32

श्रद्धाहीनं मन्त्रहीनं पात्रहीनमथापि वा । द्रव्यहीनं कालहीनं मनसः स्वास्थ्यवर्जितम्

(ആ കർമ്മം) ശ്രദ്ധയില്ലാത്തതും, മന്ത്രമില്ലാത്തതും, യോഗ്യപാത്രമില്ലാത്തതുമായിരിക്കാം; അല്ലെങ്കിൽ ദ്രവ്യമില്ലാതെ, യുക്തകാലമില്ലാതെ, മനസ്സിന്റെ സ്ഥിരതയില്ലാതെ ചെയ്താലും—

Verse 33

श्राद्धपक्षे ह्यमायां तु गोमत्युदधिसंगमे । परिपूर्णं भवेत्सर्वं पितॄणां तृप्तिरक्षया

എന്നാൽ ശ്രാദ്ധപക്ഷത്തിലെ അമാവാസിയിൽ ഗോമതി–സമുദ്ര സംഗമത്തിൽ എല്ലാം പരിപൂർണ്ണമാകുന്നു; പിതൃകളുടെ തൃപ്തി അക്ഷയമാകുന്നു.

Verse 34

गोमती कमला चैव चंद्रभागा तथैव च । तिस्रस्तु संगता नद्यः प्रविष्टा वरुणालयम्

ഗോമതി, കമലാ, ചന്ദ്രഭാഗാ—ഈ മൂന്ന് നദികളും സംഗമിച്ച് വരുണാലയം എന്ന സമുദ്രത്തിൽ പ്രവേശിക്കുന്നു.

Verse 35

गयायां पिंडदानेन प्रयागे ह्यस्थिपातने । तत्पुण्यं समवाप्नोति पक्षांते श्राद्धकृन्नरः

ഗയയിൽ പിണ്ഡദാനം ചെയ്‌തതിലും പ്രയാഗത്തിൽ അസ്ഥി-നിക്ഷേപം ചെയ്‌തതിലും ലഭിക്കുന്ന അതേ പുണ്യം, ഇവിടെ പക്ഷാന്തത്തിൽ ശ്രാദ്ധം ചെയ്യുന്ന മനുഷ്യനും പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 36

यदीच्छेत्सर्वतीर्थेषु हेलया त्वभिषेचनम् । स्नानं कुर्वीत भक्त्या वै गोमत्युदधिसंगमे

എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളിലും സ്നാനഫലം എളുപ്പത്തിൽ നേടുവാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ ഗോമതി–സമുദ്ര സംഗമത്തിൽ ഭക്തിയോടെ സ്നാനം ചെയ്യട്ടെ।

Verse 38

श्राद्धे कृते त्वमावस्यां पितृपक्षे च वै द्विजाः । अपुत्रा चैव या नारी काकवंध्या च या भवेत्

ഹേ ദ്വിജന്മാരേ! അമാവാസിയിലും പിതൃപക്ഷത്തിലും ശ്രാദ്ധം ചെയ്താൽ, പുത്രഹീനയായ സ്ത്രീയും കാകവന്ധ്യ (വന്ധ്യതാപീഡിത) സ്ത്രീയും ആ കർമങ്ങളാൽ പ്രായശ്ചിത്തസ്വരൂപ പുണ്യത്തിന് അർഹയാകുന്നു।

Verse 39

मृतपुत्रा तथा विप्राः संगमे स्नानमाचरेत् । दोषैः प्रमुच्यते सर्वैर्गोमप्युदधिसंगमे । स्नात्वा सुखमवाप्नोति प्रजां च चिरजीविनीम्

ഹേ വിപ്രന്മാരേ! മൃതപുത്രയായ സ്ത്രീയും സംഗമത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്യട്ടെ। ഗോമതി–സമുദ്ര സംഗമത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്താൽ എല്ലാ ദോഷങ്ങളിൽ നിന്നും മോചനം ലഭിക്കുന്നു। അവിടെ സ്നാനം ചെയ്ത് സുഖവും ദീർഘായുസ്സുള്ള സന്തതിയും ലഭിക്കുന്നു।

Verse 40

यानि कानि च दानानि पृथिव्यां सम्भवंति हि । तानि सर्वाणि देयानि गोमत्युदधिसंगमे

ഭൂമിയിൽ സാധ്യമായ ഏതു ദാനങ്ങളുണ്ടോ, അവയെല്ലാം ഗോമതി–സമുദ്ര സംഗമത്തിൽ ദാനം ചെയ്യേണ്ടതാണ്।

Verse 41

सर्वदैव च विप्रेन्द्रा विशेषात्सर्वपर्वसु । स्नानं कुर्वीत नियतो गोमत्युदधिसंगमे

ഹേ വിപ്രേന്ദ്രന്മാരേ! എല്ലായ്പ്പോഴും, പ്രത്യേകിച്ച് എല്ലാ പർവ്വദിനങ്ങളിലും, നിയമത്തോടെ ഗോമതി–സമുദ്ര സംഗമത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്യണം।

Verse 42

दर्शनादेव पापस्य क्षयो भवति भो द्विजाः । प्रणामे मनसस्तुष्टिर्मुक्तिश्चैवावगाहने

ഹേ ദ്വിജന്മാരേ! വെറും ദർശനമാത്രത്താൽ പാപക്ഷയം സംഭവിക്കുന്നു. പ്രണാമം ചെയ്താൽ മനസ്സ് തൃപ്തിയാകും; ഇതിലെ ജലത്തിൽ അവഗാഹനം (സ്നാനം/മുഴുകൽ) ചെയ്താൽ മോക്ഷവും ലഭിക്കും.

Verse 43

श्राद्धे कृते पितॄणां तु तृप्तिर्भवति शाश्वती । दाने मनोरथावाप्तिर्जायते नात्र संशयः

ശ്രാദ്ധം ചെയ്താൽ പിതൃകൾക്ക് ശാശ്വത തൃപ്തി ലഭിക്കുന്നു. ദാനം ചെയ്താൽ മനോരഥസിദ്ധി ഉണ്ടാകുന്നു—ഇതിൽ സംശയമില്ല.

Verse 44

कृतकृत्यास्तु ते धन्या यैः कृतं पितृतर्पणम् । श्राद्धं च ऋषिशार्दूला गोमत्युदधिसंगमे

ഹേ ഋഷിശാർദൂലന്മാരേ! ധന്യരാണ് അവർ—കർത്തവ്യം പൂർത്തിയാക്കിയവർ; ഗോമതിയും സമുദ്രവും സംഗമിക്കുന്നിടത്ത് പിതൃതർപ്പണവും ശ്രാദ്ധവും ചെയ്തവർ.

Verse 45

पितृपक्षे च वै केचिन्मातृपक्षे तथैव च । तथा श्वशुरपक्षे च ये चान्ये मित्रबांधवाः

ചിലർ പിതൃപക്ഷത്തിൽപ്പെട്ടവർ, അതുപോലെ ചിലർ മാതൃപക്ഷത്തിൽപ്പെട്ടവർ; ചിലർ ശ്വശുരപക്ഷത്തിൽപ്പെട്ടവർ; മറ്റുള്ളവർ സുഹൃത്തുക്കളും ബന്ധുക്കളുമാണ്.

Verse 46

स्थावरत्वं गता ये च पुद्गलत्वं च ये गताः । पिशाचत्वं गता ये च ये च प्रेतत्वमागताः

സ്ഥാവരാവസ്ഥയിൽ പതിച്ചവർ, മറ്റു ദേഹധാരിത്വസ്ഥിതിയിലേക്കു (പുദ്ഗലത്വത്തിലേക്കു) പോയവർ, പിശാചത്വം പ്രാപിച്ചവർ, പ്രേതത്വത്തിലേക്കു വന്നവർ—(എല്ലാവരും ഈ തീർത്ഥാനുഗ്രഹത്തിന്റെ പരിധിയിലുണ്ട്).

Verse 47

तिर्य्यग्योनिगता ये च ये च कीटत्वमागताः । स्नानमात्रेण ते सर्वे मुक्तिं यांति न संशयः

തിര്യക്-യോണിയിൽ പോയവരും കീടത്വം പ്രാപിച്ചവരും—അവരൊക്കെയും സ്നാനമാത്രം കൊണ്ടുതന്നെ മോക്ഷം പ്രാപിക്കുന്നു; ഇതിൽ സംശയമില്ല.

Verse 48

किं पुनः श्राद्धदानादि गोमतीसंगमे तथा । कृत्वा मुक्तिमवाप्नोति मानवो नात्र संशयः

അപ്പോൾ ഗോമതി-സംഗമത്തിൽ ശ്രാദ്ധം, ദാനം മുതലായ കർമ്മങ്ങൾ ചെയ്താൽ എത്ര അധിക ഫലം! അങ്ങനെ ചെയ്ത മനുഷ്യൻ മോക്ഷം പ്രാപിക്കുന്നു; ഇതിൽ സംശയമില്ല.

Verse 49

श्रवणद्वादशीयोगे गोमत्युदधिसंगमे । स्नात्वा मुक्तिमवाप्नोति यत्र गत्वा न शोचति

ശ്രവണ നക്ഷത്രം–ദ്വാദശി യോഗത്തിൽ, ഗോമതി–സമുദ്ര സംഗമത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് മോക്ഷം പ്രാപിക്കുന്നു; ആ പദം പ്രാപിച്ചാൽ പിന്നെ ശോകമില്ല.

Verse 50

सन्त्यज्य सर्वतीर्थानि गोमत्युदधिसंगमे । स्नानं कृत्वा तथा श्राद्धं कृतकृत्यो भवेन्नरः । परं लोकमवाप्नोति ह्यर्चयित्वा तु वामनम्

എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളെയും വിട്ട് ഗോമതി–സമുദ്ര സംഗമത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് ശ്രാദ്ധം ചെയ്താൽ മനുഷ്യൻ കൃതകൃത്യനാകുന്നു; അവിടെ വാമനനെ അർച്ചിച്ച് പരമലോകം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 51

सम्यक्स्नात्वा नरो यस्तु पूजयेद्गरुडध्वजम् । पीतांबरधरो भूत्वा दिव्याभरणभूषितः

വിധിപൂർവ്വം സ്നാനം ചെയ്ത് ഗരുഡധ്വജനെ (വിഷ്ണുവിനെ) പൂജിക്കുന്ന മനുഷ്യൻ പീതാംബരം ധരിച്ച് ദിവ്യാഭരണങ്ങളാൽ ഭൂഷിതനാകുന്നു.

Verse 52

वीक्ष्यमाणः सुरस्त्रीभिर्नागारिकृतकेतनः । चतुर्भुजधरो भूत्वा वनमालाविभूषितः । संस्तूयमानो मुनिभिर्याति विष्ण्वालयं नरः

ദേവസ്ത്രീകൾ ദർശിക്കുന്നവനായി, ദിവ്യനിവാസത്തിൽ പാർത്തു, ചതുര്ഭുജനായി വനമാലയാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട്—മുനിമാർ സ്തുതിക്കുന്നവനായി—ആ മനുഷ്യൻ വിഷ്ണുലോകം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 53

गोमतीसंगमे स्नात्वा कृतकृत्यो भवेन्नरः । यत्र दैत्यवधं कृत्वा विष्णुना प्रभविष्णुना

ഗോമതീ സംഗമത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്താൽ മനുഷ്യൻ കൃതകൃത്യനാകുന്നു—അവിടെയേ, പരമശക്തനായ പ്രഭവിഷ്ണു വിഷ്ണു ദൈത്യവധം ചെയ്തിരുന്നു.

Verse 54

चक्रं प्रक्षालितं पूर्वं कृष्णेन स्वयमेव हि । तेनैव चक्रतीर्थं हि ख्यातं लोकत्रये द्विजाः

പൂർവം സ്വയം ശ്രീകൃഷ്ണൻ അവിടെ തന്റെ ചക്രം പ്രക്ഷാളനം ചെയ്തു; അതിനാൽ, ഹേ ദ്വിജന്മാരേ, അത് ത്രിലോകത്തും ‘ചക്രതീർത്ഥം’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധമാണ്.

Verse 55

भवंति यत्र पाषाणाश्चक्रांका मुक्तिदायकाः । यैः पूजितैर्जगन्नाथः कृष्णः सांनिध्यमाव्रजेत्

അവിടെ ചക്രചിഹ്നം പതിഞ്ഞ കല്ലുകൾ മോക്ഷദായകങ്ങളാണ്; അവയെ പൂജിച്ചാൽ ജഗന്നാഥൻ ശ്രീകൃഷ്ണൻ ഭക്തന്റെ പുണ്യസാന്നിധ്യത്തിലേക്ക് വരുന്നു.

Verse 56

तत्रैव यदि लभ्येत चक्रैर्द्वादशभिः सह

അവിടെയേ തന്നെ പന്ത്രണ്ട് ചക്രചിഹ്നങ്ങളോടുകൂടി അത് (ശില/ചിഹ്നം) ലഭിച്ചാൽ.

Verse 57

द्वादशात्मा स विज्ञेयो मोक्षदः सर्वदेहिनाम् । एकचक्रांकितो यस्तु द्वारवत्यां सुशोभनः

അവൻ ദ്വാദശ-സ്വരൂപനെന്നു അറിയപ്പെടണം; സകല ദേഹധാരികൾക്കും മോക്ഷദാതാവ്. ഏകചക്രചിഹ്നിതനായവൻ ദ്വാരവതിയിൽ അത്യന്തം ശോഭിക്കുന്നു.

Verse 58

सुदर्शनाभिधानोऽसौ मोक्षैकफलदो हि सः । लक्ष्मीनारायणो द्वाभ्यां भुक्तिमुक्तिफलप्रदः

അവൻ ‘സുദർശനൻ’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധൻ; ഏക പരമഫലമായ മോക്ഷം നൽകുന്നു. രണ്ട് (ചിഹ്ന/സ്വരൂപ)ത്തോടെ അവൻ ലക്ഷ്മീ-നാരായണൻ; ഭോഗവും മുക്തിയും ഇരുവിധ ഫലവും നൽകുന്നു.

Verse 59

त्रिभिस्त्रिविक्रमश्चैव त्रिवर्गफलदायकः । श्रीप्रदो रिपुहन्ता च चतुर्भिः संयुतः स हि

മൂന്ന് (ചിഹ്ന/സ്വരൂപ)ത്തോടെ അവൻ ത്രിവിക്രമൻ; ത്രിവർഗഫലദാതാവ്. നാല് കൊണ്ട് സംയുക്തനായാൽ ശ്രീ നൽകുകയും ശത്രുക്കളെ സംഹരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു—എന്നു പ്രസ്താവിക്കുന്നു.

Verse 60

पञ्चभिर्वासुदेवस्तु जन्ममृत्युभयापहः । प्रद्युम्नः षड्भिरेवासौ लक्ष्मीं कांतिं ददाति यः

അഞ്ച് (ചിഹ്ന/സ്വരൂപ)ത്തോടെ അവൻ വാസുദേവൻ; ജന്മമൃത്യുഭയം അകറ്റുന്നവൻ. ആറോടെ അവൻ പ്രദ്യുമ്നൻ; ലക്ഷ്മിയും കാന്തിയും നൽകുന്നവൻ.

Verse 61

सप्तभिर्बलभद्रश्च चक्रगोऽत्र प्रकीर्तितः । लाच्छितश्चाष्टभिर्भक्तिं ददाति पुरुषोत्तमः

ഏഴ് (ചിഹ്ന/സ്വരൂപ)ത്തോടെ അവൻ ബലഭദ്രൻ; ഇവിടെ ചക്രസ്ഥനെന്നു കീർത്തിക്കപ്പെടുന്നു. എട്ട് കൊണ്ട്, വിശിഷ്ട ലാഞ്ഛനയുക്തനായ പുരുഷോത്തമൻ ഭക്തി നൽകുന്നു.

Verse 62

सर्वं दद्यान्नवव्यूहो दुर्लभो यः सुरैरपि । दशावतारो दशमी राज्यदो नात्र संशयः

ഒൻപതു രൂപങ്ങളിൽ അവൻ നവവ്യൂഹനായി സർവ്വവും ദാനം ചെയ്യുന്നു; ദേവന്മാർക്കും ദുർലഭൻ. പത്തു രൂപങ്ങളിൽ അവൻ ദശാവതാരം; പത്താമത്തെ ചിഹ്നം രാജ്യം നൽകുന്നു—ഇതിൽ സംശയമില്ല.

Verse 63

एकादशभिरैश्वर्यं चक्रगः संप्रयच्छति । निर्वाणं द्वादशात्मा च द्वादशभिर्ददाति च

പതിനൊന്ന് (ചിഹ്ന/രൂപ)ങ്ങളാൽ ചക്രസംബന്ധനായ പ്രഭു ഐശ്വര്യവും സമൃദ്ധിയും നൽകുന്നു. പന്ത്രണ്ട് (ചിഹ്ന/രൂപ)ങ്ങളാൽ ദ്വാദശാത്മനായി നിർവാണവും ദാനം ചെയ്യുന്നു.

Verse 64

अत ऊर्ध्वं महाभागाः सौख्यमोक्षप्रदायकाः यतोऽत्र ते च पाषाणाः कृष्णचक्रेण चित्रिताः

അതുകൊണ്ട്, ഹേ മഹാഭാഗ്യവാന്മാരേ, ഇതിന് ശേഷം ഇവ സുഖവും മോക്ഷവും നൽകുന്നവയായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു; കാരണം ഇവിടെ ആ കല്ലുകൾ കൃഷ്ണചക്രചിഹ്നത്തോടെ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.

Verse 65

तेषां स्पर्शनमात्रेण मुच्यते सर्वकिल्बिषैः । चक्रतीर्थे नरः स्नात्वा कृष्णचक्रेण चिह्नितः

അവയെ സ്പർശിക്കുന്നതുമാത്രം കൊണ്ടു മനുഷ്യൻ സർവ്വപാപങ്ങളിൽ നിന്നു മോചിതനാകുന്നു. ചക്രതീർത്ഥത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് കൃഷ്ണചക്രചിഹ്നത്താൽ ചിഹ്നിതനാകുന്നു.

Verse 66

पूजयित्वा चक्रधरं हरिं ध्यायेत्सनातनम् । नापुत्रो नाधनो रोगी न स संजायते नरः

ചക്രധാരിയായ ഹരിയെ പൂജിച്ച് സനാതനനായ പ്രഭുവിനെ ധ്യാനിക്കണം. അത്തരം മനുഷ്യൻ പുത്രഹീനനായി, ദരിദ്രനായി, രോഗിയായി ജനിക്കുന്നില്ല.

Verse 67

ब्रह्महत्यादिकं पापं मनोवाक्कायकर्मजम् । तत्सर्वं विलयं याति सकृच्चक्रांकदर्शनात्

മനസ്സ്, വാക്ക്, കായകർമ്മം എന്നിവയിൽ നിന്നു ജനിക്കുന്ന ബ്രഹ്മഹത്യാദി പാപങ്ങൾ—ഒരിക്കൽ ചക്രാങ്കദർശനം മാത്രത്താൽ എല്ലാം ലയിച്ചുപോകുന്നു.

Verse 68

म्लेच्छ देशे शुभे वापि चक्रांको दृश्यते यदि । तत्र चैव हरिक्षेत्रं मुक्तिदं नात्र संशयः

മ്ലേച്ഛദേശത്തായാലും ശുഭപ്രദേശത്തായാലും—ചക്രാങ്കം ദൃശ്യമാകുന്നിടം അതുതന്നെ ഹരിക്ഷേത്രമായി, മോക്ഷം നൽകുന്നു; സംശയമില്ല.

Verse 69

मृत्युकालेऽपि सम्प्राप्ते यदि ध्यायेद्धरिं नरः । चक्रांकं धारयेदंगे स याति परमं पदम्

മരണസമയം എത്തിയാലും മനുഷ്യൻ ഹരിയെ ധ്യാനിച്ച് ശരീരത്തിൽ ചക്രാങ്കം ധരിച്ചാൽ, അവൻ പരമപദം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 70

हृदयस्थे च चक्रांके पूतो भवति तत्क्षणात् । नोपसर्पंति तं भीता दूताः कृष्णायुधं तदा । वैष्णवं लोकमा प्नोति नात्र कार्या विचारणा

ഹൃദയത്തിൽ ചക്രാങ്കം നിലകൊണ്ടാൽ അവൻ അതിക്ഷണത്തിൽ തന്നെ ശുദ്ധനാകുന്നു. അപ്പോൾ കൃഷ്ണായുധം സന്നിഹിതമായതിനാൽ ഭീതരായ ദൂതന്മാർ അവനെ സമീപിക്കുകയില്ല. അവൻ വൈഷ്ണവലോകം പ്രാപിക്കുന്നു—ഇതിൽ കൂടുതൽ വിചാരം വേണ്ട.

Verse 71

अपि पापसमाचारः किं पुनर्धार्मिकः शुचिः । गोमती संगमे स्नात्वा चक्रतीर्थे तथैव च । मुच्यते पातकैर्घोरै र्मानवो नात्र संशयः

പാപാചാരത്തിൽ പതിഞ്ഞവനും—ധാർമ്മികനും ശുചിയുമെങ്കിൽ പറയേണ്ടതെന്ത്—ഗോമതീസംഗമത്തിലും അതുപോലെ ചക്രതീർത്ഥത്തിലും സ്നാനം ചെയ്ത് ഭയങ്കര പാതകങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചിതനാകുന്നു; സംശയമില്ല.

Verse 72

राजसाः सत्त्वमायांति विष्णुधर्मं सनातनम् । क्षेत्रस्य तस्य माहात्म्यात्सत्यमेतत्प्रकीर्तितम्

രജോഗുണാധീനർ ആ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ മഹാത്മ്യത്താൽ സത്ത്വഗുണത്തിലേക്ക് ഉയർന്ന് വിഷ്ണുവിന്റെ സനാതനധർമ്മത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു—ഇത് സത്യമെന്നു പ്രസിദ്ധീകരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു।

Verse 73

तामसं राजसं चापि यत्किञ्चिद्विष्णुपूजने । तच्च सत्त्वत्वमायाति निम्नगा च यथार्णवे

വിഷ്ണുപൂജയിൽ താമസമോ രാജസമോ ആയ ഏതൊക്കെയുണ്ടായാലും, അതും സത്ത്വമായി പരിവർത്തിതമാകുന്നു—നദി സമുദ്രത്തെ പ്രാപിച്ച് അതോടൊന്നാകുന്നതുപോലെ।

Verse 74

दुर्लभा द्वारका विप्र दुर्लभं गोमतीजलम् । दुर्लभं जागरो रात्रौ दुर्लभं कृष्णदर्शनम्

ഹേ വിപ്രാ! ദ്വാരക ദുർലഭം, ഗോമതീജലം ദുർലഭം; രാത്രിജാഗരണം ദുർലഭം, ശ്രീകൃഷ്ണദർശനവും ദുർലഭം।

Verse 317

पक्षेपक्षे समग्रा तु पितृपूजा कृता च यैः । सम्पूर्णा जायते तेषां गोमत्युदधिसंगमे

ഓരോ പക്ഷത്തിലും സമഗ്രമായി പിതൃപൂജ ചെയ്തവർക്കു, ആ കർമ്മം ഗോമതീ-സമുദ്രസംഗമത്തിൽ യഥാർത്ഥത്തിൽ സമ്പൂർണ്ണമാകുന്നു।