Adhyaya 10

Verse 1

प्रह्लाद उवाच । ततो गच्छेद्द्विजश्रेष्ठास्तीर्थं पापप्रणाशनम् । कृकलासमिति ख्यातं नृगतीर्थमनुत्तमम्

പ്രഹ്ലാദൻ പറഞ്ഞു—അതിനുശേഷം, ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, പാപനാശകമായ ആ തീർത്ഥത്തിലേക്ക് പോകണം; അത് ‘കൃകലാസ’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധമായ, അനുത്തമ നൃഗതീർത്ഥമാണ്।

Verse 2

नृगो यत्र महीपालः कृकलासवपुर्धरः । कृष्णेन सह संगत्य संप्राप परमां गतिम्

അവിടെ കൃകലാസദേഹം ധരിച്ചിരുന്ന നൃഗരാജാവ് ശ്രീകൃഷ്ണനോടു സംഗമിച്ചു; ആ സന്നിധിയാൽ പരമഗതിയെ പ്രാപിച്ചു।

Verse 3

ऋषय ऊचुः । नृगो नाम नृपः कोऽयं कथं कृष्णेन संगतः । कर्मणा कृकलासत्वं केन तद्वद विस्तरात्

ഋഷിമാർ പറഞ്ഞു— ‘നൃഗനെന്ന ഈ രാജാവ് ആരാണ്? അദ്ദേഹം എങ്ങനെ ശ്രീകൃഷ്ണനുമായി സമ്പർക്കത്തിലായി? ഏതു കർമം മൂലം കൃകലാസത്വം ലഭിച്ചു? അത് വിശദമായി പറയുക।’

Verse 4

प्रह्लाद उवाच । नृगो नाम नृपो विप्राः सार्वभौमो बलान्वितः । बुद्धिमान्धृतिमान्दक्षः श्रीमान्सर्वगुणान्वितः

പ്രഹ്ലാദൻ പറഞ്ഞു— ‘ഹേ വിപ്രന്മാരേ! നൃഗനെന്നൊരു രാജാവ് ഉണ്ടായിരുന്നു; അദ്ദേഹം സർവ്വഭൗമൻ, ബലവാൻ, ബുദ്ധിമാൻ, ധൃതിമാൻ, ദക്ഷൻ, ശ്രീമാൻ, സർവ്വഗുണസമ്പന്നൻ.’

Verse 5

अनेकशतसाहस्रा भूमिपा अपि तद्वशाः । हस्त्यश्वरथसंघैश्च पत्तिभिर्बहुभिर्वृतः

അവന്റെ അധീനത്തിൽ ലക്ഷലക്ഷം ഭൂപാലന്മാരും ഉണ്ടായിരുന്നു; ആന, കുതിര, രഥസമൂഹങ്ങൾ, അനേകം പദാതികൾ എന്നിവയാൽ അദ്ദേഹം ചുറ്റപ്പെട്ടിരുന്നു।

Verse 6

सैन्यं च तस्य नृपतेः कोशं चैवाक्षयं तथा । स नित्यं गुरुभक्तश्च देवताराधने रतः

ആ രാജാവിന് മഹാസൈന്യവും അക്ഷയകോശവും ഉണ്ടായിരുന്നു. അദ്ദേഹം നിത്യം ഗുരുഭക്തിയിൽ നിലകൊണ്ട് ദേവതാരാധനയിൽ നിരതനായിരുന്നു।

Verse 7

महा दानानि विप्रेन्द्रा ददात्यनुदिनं नृपः । शश्वत्स गोसहस्रं तु ददाति नृपसत्तमः

ഹേ വിപ്രേന്ദ്രന്മാരേ, ആ രാജാവ് ദിനംപ്രതി മഹാദാനങ്ങൾ നൽകി; നൃപസത്തമൻ അവൻ സദാ ആയിരം പശുക്കൾ നിരന്തരം ദാനം ചെയ്തു.

Verse 8

प्रक्षाल्य चरणौ भक्त्या ह्युपविश्यासने शुभे । परिधाप्य शुभे क्षौमे सुगन्धेनोपलिप्य च

ഭക്തിയോടെ (ബ്രാഹ്മണന്റെ) പാദങ്ങൾ പ്രക്ഷാളനം ചെയ്ത് ശുഭാസനത്തിൽ ഇരുത്തി; ശുഭമായ ക്ഷൗമവസ്ത്രം ധരിപ്പിച്ച് സുഗന്ധം പൂശുകയും ചെയ്തു.

Verse 9

संपूज्य पुष्पमालाभि धूपेन च सुगन्धिना । ददौ दक्षिणया सार्द्धं प्रतिविप्राय गां तदा । तांबूलसहितां भक्त्या विष्णुर्मे प्रीयतामिति

പുഷ്പമാലകളും സുഗന്ധധൂപവുംകൊണ്ട് യഥാവിധി പൂജിച്ച്, പിന്നെ ഓരോ വിപ്രനും ദക്ഷിണയോടുകൂടി ഒരു പശുവിനെ ദാനം ചെയ്തു; ഭക്തിയോടെ താംബൂലവും അർപ്പിച്ച്—“വിഷ്ണു എനിക്കു പ്രസന്നനാകട്ടെ” എന്നു പറഞ്ഞു.

Verse 10

एवं प्रददतस्तस्य यजतश्च तथा मखैः । ययौ कालो द्विजश्रेष्ठा भोगांश्चैवानुभुञ्जतः

ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, ഇങ്ങനെ ദാനം ചെയ്തും യജ്ഞങ്ങളാൽ യജനവും ചെയ്തും അവന്റെ കാലം കടന്നു; അവൻ യഥോചിത ഭോഗങ്ങളും അനുഭവിച്ചു കൊണ്ടിരുന്നു.

Verse 11

एकदा तु द्विजश्रेष्ठं जैमिनिं संशितव्रतम् । श्रद्धया तं च नृपतिः प्रतिग्रहपराङ्मुखम् । उवाच वाक्यं नृपतिः कृतांजलिपुटः स्थितः

ഒരു ദിവസം രാജാവ് വ്രതനിഷ്ഠനായ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠൻ ജൈമിനിയെ സമീപിച്ചു; അദ്ദേഹം പ്രതിഗ്രഹം സ്വീകരിക്കാൻ വിമുഖനെന്നു കണ്ടപ്പോൾ, രാജാവ് ശ്രദ്ധയോടെ കരംകൂപ്പി നിന്നു ആദരത്തോടെ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.

Verse 12

मामुद्धर महाभाग कृपां कुरु तपोनिधे । गृहाण गां मया दत्तां दयां कृत्वा ममोपरि

ഹേ മഹാഭാഗാ! എന്നെ ഉദ്ധരിക്കണമേ; ഹേ തപോനിധേ! എനിക്കു കരുണ കാണിക്കണമേ. ഞാൻ നൽകിയ ഈ ഗാവിനെ ദയചെയ്ത് സ്വീകരിക്കണമേ.

Verse 13

तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य अनिच्छन्नपि गौरवात् । नृपस्य चाब्रवीद्विप्र एवमस्त्विति लज्जितः

രാജാവിന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട്, വിപ്രൻ—ഇഷ്ടമില്ലെങ്കിലും—രാജഗൗരവം കണക്കിലെടുത്ത് ലജ്ജയോടെ, “അങ്ങനെ തന്നെയാകട്ടെ” എന്നു പറഞ്ഞു.

Verse 14

अवनिज्य ततः पादौ शिरसा धारयज्जलम् । सुवर्णशृंगसहितां रौप्यखुरविभूषिताम्

പിന്നീട് (രാജാവ്) അദ്ദേഹത്തിന്റെ പാദങ്ങൾ കഴുകി ആ ജലം ശിരസ്സിൽ ധരിച്ചു; സ്വർണശൃംഗങ്ങളോടും വെള്ളിഖുരങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട ഗാവിനെ (അർപ്പിച്ചു).

Verse 15

रत्नपुच्छां कांस्यदोहां सितवस्त्रावगुंठिताम् । समभ्यर्च्य च विप्रेन्द्रं ददौ दक्षिणयान्विताम्

രത്നപുച്ചമുള്ളതും, കാംസ്യ ദോഹനപാത്രമുള്ളതും, ശ്വേതവസ്ത്രം മൂടിയതുമായ ആ ഗാവിനെ—വിപ്രേന്ദ്രനെ യഥാവിധി പൂജിച്ച്—ദക്ഷിണയോടുകൂടി ദാനം ചെയ്തു.

Verse 16

आसीमान्तमनुव्रज्य हृष्टो राजा बभूव ह । तरुणीं हंसवर्णां च हंसीनामेति विश्रुताम्

സീമാന്തം വരെ അനുഗമിച്ച് രാജാവ് ഹർഷിതനായി. ആ ഗാവ് യുവതിയായിരുന്നു, ഹംസവർണ്ണയായിരുന്നു, ‘ഹംസീ’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധയുമായിരുന്നു.

Verse 17

गां गृह्य स्वगृहं प्राप्तो दाम्ना बद्धां सवत्सकाम् । स तस्यै यवसं चार्द्रं ददौ ब्राह्मणसत्तमः

ആ പശുവിനെ എടുത്തുകൊണ്ട് ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠൻ തന്റെ വീട്ടിലെത്തി; കയറാൽ കെട്ടപ്പെട്ടതും കിടാവോടുകൂടിയതുമായ അവൾക്ക് അദ്ദേഹം പുതുതും ഈർപ്പമുള്ള യവസ്സ് (മേവുപുല്ല്) നൽകി.

Verse 18

सुतृप्ता यवसेनैव मध्याह्ने तृषितां तदा । गृहीत्वा निर्ययौ विप्रो दामबद्धां जलाशयम्

യവസ്സ് മാത്രം കഴിച്ച് തൃപ്തയായിരുന്ന ആ പശു മധ്യാഹ്നത്തിൽ ദാഹിച്ചു. അപ്പോൾ ബ്രാഹ്മണൻ കയറാൽ കെട്ടിയ അവളെയെടുത്ത് ജലാശയത്തിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു.

Verse 19

मार्गे गजाश्वसंबाधे त्रस्ता सा उष्ट्रदर्शनात् । हस्तादाच्छिद्य सा धेनुर्ब्राह्मणस्य ययौ तदा

ആനകളും കുതിരകളും തിരക്കുള്ള വഴിയിൽ ഒട്ടകത്തെ കണ്ടപ്പോൾ അവൾ ഭയപ്പെട്ടു. അപ്പോൾ ആ ധേനു ബ്രാഹ്മണന്റെ കൈയിൽ നിന്ന് വിടുതൽ നേടി ഓടിപ്പോയി.

Verse 20

विचिन्वन्सकलामुर्वीं नापश्यत्तां द्विजर्षभः । सा ययौ विद्रुता धेनुस्तन्महद्राजगोधनम्

മുഴുവൻ ഭൂമിയും തിരഞ്ഞിട്ടും ദ്വിജശ്രേഷ്ഠന് അവളെ കാണാനായില്ല. ആ ധേനു ഓടിപ്പോയി—അവൾ ആ മഹാരാജാവിന്റെ മഹത്തായ ഗോധനസമ്പത്ത് ആയിരുന്നു.

Verse 21

द्वितीयेऽह्नि पुनर्विप्रमाहूय नृपसत्तमः । संपूज्य विधिवद्भक्त्या वस्त्रालंकारभूषणैः

രണ്ടാം ദിവസം നൃപശ്രേഷ്ഠൻ വീണ്ടും ബ്രാഹ്മണനെ വിളിപ്പിച്ച്, വിധിപൂർവം ഭക്തിയോടെ വസ്ത്രങ്ങളും അലങ്കാരങ്ങളും ഭൂഷണങ്ങളും നൽകി ആദരിച്ചു.

Verse 22

विधिवद्गां ददौ तां च स नृपः सोमशर्मणे । गृहीत्वा राजभवनान्निर्ययौ गां द्विजर्षभः

അപ്പോൾ ആ രാജാവ് വിധിപൂർവ്വം ആ പശുവിനെ സോമശർമനു ദാനമായി നൽകി. പശുവിനെ ഏറ്റുവാങ്ങി ആ ശ്രേഷ്ഠ ബ്രാഹ്മണൻ രാജഭവനത്തിൽ നിന്ന് പുറപ്പെട്ടു.

Verse 23

आशंसमानो राजानं धर्मज्ञमिति कोविदम् । स च विप्रो विचिन्वानः सर्वतो गां सुदुःखितः

ധർമ്മജ്ഞനും നിപുണനും ആയ രാജാവിന്റെ സംരക്ഷണം പ്രതീക്ഷിച്ച്, ആ ബ്രാഹ്മണൻ അത്യന്തം ദുഃഖത്തോടെ എല്ലാടവും പശുവിനെ അന്വേഷിച്ചു.

Verse 24

ददर्श पथि गच्छन्तीं पृष्ठतः सोमशर्मणः । दृष्ट्वा तां गां च स मुनिर्जैमिनिस्तमभाषत

വഴിയിൽ സോമശർമന്റെ പിന്നിൽ പിന്നിൽ പോകുന്ന പശുവിനെ അദ്ദേഹം കണ്ടു. ആ പശുവിനെ കണ്ട മুনি ജൈമിനി അവനോട് സംസാരിച്ചു.

Verse 25

मम गां चापि हृत्वा त्वं नयसे दस्युवत्कथम् । स तस्य वचनं श्रुत्वा विस्मयं दस्युकीर्त्तनात्

“എന്റെ പശുവും കവർന്നു നീ കള്ളനെപ്പോലെ എങ്ങനെ കൊണ്ടുപോകുന്നു?” എന്ന വാക്കുകൾ കേട്ട്, കള്ളൻ എന്നു വിളിച്ചതിൽ അവൻ വിസ്മയപ്പെട്ടു.

Verse 26

राजतो हि मया लब्धां गां नयामि स्वमन्दिरम् । गोहर्त्तेति च मां कस्माद्ब्रवीषि द्विजसत्तम

“ഈ പശു ഞാൻ രാജാവിൽ നിന്ന് ലഭിച്ചതാണ്; ഞാൻ ഇതിനെ എന്റെ വീട്ടിലേക്കു കൊണ്ടുപോകുന്നു. ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ, എന്നെ ഗോഹർത്താ എന്നു എന്തിന് വിളിക്കുന്നു?”

Verse 27

ब्राह्मण उवाच । मयापि राजतो लब्धा ममेयं गौर्न संशयः । कथं नयसि विप्र त्वं मयि जीवति मन्दिरम्

ബ്രാഹ്മണൻ പറഞ്ഞു—എനിക്കും രാജാവിൽ നിന്നു ഈ പശു ലഭിച്ചു; സംശയമില്ല, ഇത് എന്റേതാണ്. ഹേ വിപ്രാ! ഞാൻ ജീവിച്ചിരിക്കെ നീ ഇതിനെ നിന്റെ വീട്ടിലേക്കെങ്ങനെ കൊണ്ടുപോകുന്നു?

Verse 28

सोऽब्रवीदद्य मे लब्धा कथं मां वदसे मृषा । सोऽब्रवीद्ध्यो मया लब्धा बलान्नेतुं त्वमिच्छसि

ഒരാൾ പറഞ്ഞു—ഇന്നാണ് എനിക്ക് ഇത് ലഭിച്ചത്; നീ എന്നെക്കുറിച്ച് കള്ളം എങ്ങനെ പറയുന്നു? മറ്റാൾ പറഞ്ഞു—ഇന്നലെ എനിക്ക് ഇത് ലഭിച്ചു; നീ ബലമായി ഇതിനെ കൊണ്ടുപോകാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.

Verse 29

ममेयमिति संक्रुद्धः सोमशर्माऽब्रवीद्वचः । प्रज्वलत्क्रोधरक्ताक्षो ममेयमिति सोऽपरः

കോപത്തിൽ കത്തിയ സോമശർമൻ പറഞ്ഞു—“ഇത് എന്റേതാണ്!” മറ്റവനും, ജ്വലിക്കുന്ന കോപത്തിൽ കണ്ണുകൾ ചുവന്നവനായി—“ഇത് എന്റേതാണ്!” എന്നു വിളിച്ചു.

Verse 30

विवदतौ तथा विप्रौ राजद्वारमुपागतौ । कुर्वाणौ कलहं घोरं त्यक्तुकामौ स्वजीवितम्

ഇങ്ങനെ തർക്കിച്ചുകൊണ്ട് ആ രണ്ടു വിപ്രന്മാർ രാജദ്വാരത്തിലെത്തി. അവർ ഭീകരമായ കലഹം നടത്തി; സ്വന്തം ജീവൻ പോലും ഉപേക്ഷിക്കാൻ തയ്യാറായവരെപ്പോലെ തോന്നി.

Verse 31

संक्रुद्धौ ब्राह्मणौ दृष्ट्वा शपन्तौ तौ परस्परम् । राज्ञे निवेदयामास द्वास्थं प्रणयपूर्वकम्

കോപിച്ചിരുന്ന ആ രണ്ടു ബ്രാഹ്മണർ പരസ്പരം ശപിക്കുന്നതു കണ്ട ദ്വാരപാലകൻ വിനയപൂർവം രാജാവിനോട് കാര്യം അറിയിച്ചു.

Verse 32

अवज्ञाय तदा विप्रौ विवदन्तौ रुषान्वितौ । कामव्याकुलचेतस्को न बहिर्निःसृतो नृपः

അപ്പോൾ ക്രോധത്തോടെ തർക്കിച്ചിരുന്ന ആ രണ്ടു ബ്രാഹ്മണരെ അവഗണിച്ച്, കാമവ്യാകുലചിത്തനായ രാജാവ് പുറത്തേക്ക് വന്നില്ല।

Verse 33

एवं विवदमानौ तौ त्रिरात्रं समुपस्थितौ । अवज्ञातौ नृपेणाथ राजानं प्रति च क्रुधा

ഇങ്ങനെ തർക്കിച്ചുകൊണ്ട് അവർ രണ്ടു പേരും മൂന്നു രാത്രികൾ അവിടെ തന്നെ നിന്നു; രാജാവ് അവഗണിച്ചതിനാൽ അവർ രാജാവിനോട് ക്രോധിച്ചു।

Verse 34

ऊचतुः कुपितो वाक्यं सामर्षौ नृपतिं प्रति । अवमन्यसे नौ यस्मात्त्वं न निर्गच्छसि मन्दिरात्

അവർ ഇരുവരും രോഷവും കോപവും കൊണ്ട് രാജാവിനോട് കഠിനവാക്കുകൾ പറഞ്ഞു—“നീ ഞങ്ങളെ അവമാനിക്കുന്നു; കാരണം നീ കൊട്ടാരത്തിൽ നിന്ന് പുറത്തേക്ക് വരുന്നതേയില്ല।”

Verse 35

शास्ता भवान्प्रजानां हि न न्यायेन नियोक्ष्यति । भविष्यति भवांस्तस्मात्कृकलासो न संशयः

“നീ പ്രജകളുടെ ശാസ്താവായിട്ടും നീതിപ്രകാരം ഭരിക്കുന്നില്ല; അതിനാൽ നീ കൃകലാസം (പല്ലി) ആകും—സംശയമില്ല।”

Verse 36

एवं शप्त्वा तदा विप्रावन्यस्मै गां प्रदाय तौ । क्षुधितौ खेदसंयुक्तौ स्वगृहं गन्तुमुद्यतौ

ഇങ്ങനെ ശപിച്ച് ആ രണ്ടു ബ്രാഹ്മണർ ആ പശുവിനെ മറ്റൊരാൾക്ക് ദാനം ചെയ്തു; വിശപ്പും ക്ഷീണവും കൊണ്ട് അവർ സ്വന്തം വീട്ടിലേക്കു പോകാൻ പുറപ്പെട്ടു।

Verse 37

प्रस्थितौ तौ नृगो द्वार आगत्य समुपस्थितः । दंडवत्प्रणिपत्याऽशु कृतांजलिरभाषत

അവർ പുറപ്പെടുമ്പോൾ രാജാവ് നൃഗൻ വാതിലിങ്കൽ വന്ന് അവരുടെ സമീപം എത്തി. ഉടൻ ദണ്ഡവത് പ്രണാമം ചെയ്ത് കൈകൂപ്പി സംസാരിച്ചു.

Verse 38

अमोघवचना यूयं तत्तथा न तदन्यथा । ममोपरि कृपां कृत्वा शापांत उपदिश्यताम्

നിങ്ങളുടെ വചനങ്ങൾ അമോഘം; അത് അങ്ങനെ തന്നെയാകും, മറ്റെങ്ങനെല്ല. എനിക്കു കരുണ ചെയ്ത് ഈ ശാപത്തിന്റെ അന്ത്യം എങ്ങനെ വരുമെന്നു ഉപദേശിക്കണമേ.

Verse 39

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा ऊचतुर्वचनं नृपम् । द्वापरस्य युगस्यान्तं भगवान्देवकीसुतः

അവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് ആ രണ്ടു വിപ്രന്മാർ രാജാവിനോട് പറഞ്ഞു—“ദ്വാപരയുഗാന്തത്തിൽ ഭഗവാൻ ദേവകീസുതൻ (പ്രകടിക്കും)…।”

Verse 40

वसुदेवगृहे राजन्हरिराविर्भविष्यति । तस्य संस्पर्शनादेव शापमुक्तिर्भविष्यति

രാജാവേ, വസുദേവന്റെ ഗൃഹത്തിൽ ഹരി അവതരിക്കും. അവനെ സ്പർശിക്കുന്നതുമാത്രം കൊണ്ടു ശാപമോചനമുണ്ടാകും.

Verse 41

इत्युक्त्वा तौ तदा विप्रौ प्रयातौ स्वनिवेशनम् । राजा बहुविधान्भोगान्भुक्त्वा दत्त्वा च भूरिशः

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ആ രണ്ടു ബ്രാഹ്മണർ തങ്ങളുടെ വസതിയിലേക്കു പോയി. രാജാവ് പലവിധ ഭോഗങ്ങൾ അനുഭവിച്ച്, ധാരാളമായി ദാനം ചെയ്ത് (ജീവിതം തുടരന്നു).

Verse 42

इष्ट्वा च विविधैर्यज्ञैः कालधर्ममुपेयिवान् । ततः स गतवान्विप्रा धर्मराजनिवेशनम्

വിവിധ യജ്ഞങ്ങൾ അനുഷ്ഠിച്ച് അദ്ദേഹം കാലധർമ്മത്തെ (നിയതമായ മരണത്തെ) പ്രാപിച്ചു. തുടർന്ന്, ഹേ വിപ്രന്മാരേ, അദ്ദേഹം ധർമ്മരാജൻ യമന്റെ നിവാസത്തിലേക്ക് പോയി.

Verse 43

सत्कृत्योक्तो यमेनाथ स्वागतेन नृपोत्तमः । प्रथमं सुकृतं राजन्नथवा दुष्कृतं त्वया । भोक्तव्यमिति मे ब्रूहि तत्ते संपाद्यते मया

യമൻ അദ്ദേഹത്തെ സൽക്കരിച്ച് ‘സ്വാഗതം’ എന്നു പറഞ്ഞ് ആ ശ്രേഷ്ഠ രാജാവിനോട് പറഞ്ഞു— ‘ഹേ രാജൻ, ആദ്യം നീ അനുഭവിക്കേണ്ടത് പുണ്യഫലമോ പാപഫലമോ? എന്നോട് പറയുക; അതു ഞാൻ നിനക്കായി ക്രമീകരിക്കും.’

Verse 44

नृग उवाच । यद्यस्ति दुष्कृतं किंचित्प्रथमं प्रतिपादय । अनुज्ञातो यमेनैवं कृकलासो भवेति वै । ततो वर्षसहस्राणि कृकलासत्वमाप्तवान्

നൃഗൻ പറഞ്ഞു— ‘എന്തെങ്കിലും പാപം ഉണ്ടെങ്കിൽ, ആദ്യം അതുതന്നെ എനിക്ക് അനുഭവിപ്പിക്കൂ.’ യമൻ അങ്ങനെ അനുവാദം നൽകി— ‘നീ നിശ്ചയമായി കൃകലാസം (പല്ലി) ആകുക’ എന്നു പറഞ്ഞു. തുടർന്ന് അദ്ദേഹം ആയിരക്കണക്കിന് വർഷങ്ങൾ കൃകലാസത്വം പ്രാപിച്ചു.

Verse 45

एकस्मिन्दिवसे विप्राः सर्वे यदुकुमारकाः । वनं जग्मुर्मृगान्हन्तुं सर्वे कृष्णसमन्विताः

ഒരു ദിവസം, ഹേ വിപ്രന്മാരേ, എല്ലാ യദുകുമാരന്മാരും മൃഗങ്ങളെ വേട്ടയാടാൻ വനത്തിലേക്ക് പോയി; അവർ എല്ലാവരും ശ്രീകൃഷ്ണനോടൊപ്പം ആയിരുന്നു.

Verse 46

तृषार्द्दिताश्च मध्याह्ने विचिन्वंतो जलं ह्रदे । सत्वं च सुमहत्तत्र कृकलासं च संस्थितम्

മധ്യാഹ്നത്തിൽ ദാഹത്താൽ പീഡിതരായി അവർ ഹ്രദത്തിൽ വെള്ളം അന്വേഷിക്കുമ്പോൾ, അവിടെ അതിവിശാലമായ ഒരു സത്ത്വത്തെ—കൃകലാസം (പല്ലി) രൂപത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നതായി—കണ്ടു.

Verse 47

चक्रुश्चोद्धरणे तस्य यत्नं यदुकुमारकाः । आकृष्यमाणः स तदा गुरुत्वान्न चचाल ह

അവനെ പുറത്തേക്ക് ഉയർത്തുവാൻ യദുകുമാരന്മാർ വലിയ പരിശ്രമം ചെയ്തു. എന്നാൽ അപ്പോൾ വലിച്ചിട്ടും അത്യധികഭാരത്താൽ അവൻ ഒട്ടും നീങ്ങിയില്ല.

Verse 48

यदा न शेकुस्ते सर्व आचख्युः कृष्णरामयोः । ददर्श तं तदा कृष्णो नृगं मत्वा हसन्निव

അവർ എല്ലാവരും അവനെ നീക്കാൻ കഴിയാതിരുന്നപ്പോൾ, ആ വിവരം കൃഷ്ണനും രാമനും അറിയിച്ചു. അപ്പോൾ കൃഷ്ണൻ അവനെ നൃഗനെന്ന് തിരിച്ചറിഞ്ഞ്, പുഞ്ചിരിയോടെ നോക്കിയതുപോലെ തോന്നി.

Verse 49

चिक्षेप वामहस्तेन लीलयैव जगत्पतिः । स संस्पृष्टो भगवता विमुक्तः शापबंधनात्

ജഗത്പതി ഭഗവാൻ ഇടത്തുകൈകൊണ്ട് ലീലാമാത്രമായി അവനെ പുറത്തേക്ക് എറിഞ്ഞു. ഭഗവാന്റെ സ്പർശത്താൽ അവൻ ശാപബന്ധനത്തിൽ നിന്ന് വിമുക്തനായി.

Verse 50

त्यक्त्वा कलेवरं राजा दिव्यमाल्यानुलेपनः । कृतांजलिरुवाचेदं भक्त्या परमया युतः

രാജാവ് ശരീരം ഉപേക്ഷിച്ചു; ദിവ്യമാലകളും അനുലേപനങ്ങളും ധരിച്ച്, കൈകൂപ്പി പരമഭക്തിയോടെ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.

Verse 51

नमस्ते जगदाधार सर्गस्थित्यंतकारिणे । सहस्रशिरसे तुभ्यं ब्रह्मणेऽनंतशक्तये

ഹേ ജഗദാധാരാ, സൃഷ്ടി-സ്ഥിതി-ലയകാരിണേ, നിനക്കു നമസ്കാരം. സഹസ്രശിരസ്സായ ബ്രഹ്മം, അനന്തശക്തിസ്വരൂപാ, നിനക്കു പ്രണാമം.

Verse 52

एवं संस्तुवतः प्राह भगवान्देवकीसुतः । ददामि ते वरं तुष्टो यत्ते मनसि वर्त्तते

ഇങ്ങനെ സ്തുതിച്ചവനോടു ദേവകീനന്ദനനായ ഭഗവാൻ പറഞ്ഞു—“ഞാൻ പ്രസന്നൻ; നിന്റെ മനസ്സിൽ നിലകൊള്ളുന്ന ആഗ്രഹം തന്നേ വരമായി നിനക്കു നൽകുന്നു.”

Verse 53

याहि पुण्यकृतांल्लोकान्दर्शनात्स्पर्शनाच्च मे । एवमुक्तः स देवेन संप्रहृष्टतनूरुहः

“എന്റെ ദർശനത്താലും എന്റെ സ്പർശത്താലും പുണ്യകർമ്മികളുടെ ലോകങ്ങളിലേക്കു പോകുക.” എന്ന് ദേവൻ അരുളിയപ്പോൾ അവൻ പരമഹർഷത്തിൽ രോമാഞ്ചിതനായി.

Verse 54

उवाच यदि तुष्टोऽसि यदि देयो वरो मम । गर्त्तेयं मम नाम्ना तु ख्यातिं गच्छतु केशव

അവൻ പറഞ്ഞു—“നീ പ്രസന്നനാണെങ്കിൽ, എനിക്ക് വരം നൽകാവുന്നതാണെങ്കിൽ, ഹേ കേശവ, ഈ കുഴി/കിണർ എന്റെ നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധിയാകട്ടെ.”

Verse 55

यः स्नात्वा परया भक्त्या पितॄन्संतर्पयिष्यति । त्वत्प्रसादेन गोविंद विष्णुलोकं स गच्छतु

“ഇവിടെ സ്നാനം ചെയ്ത് പരമഭക്തിയോടെ പിതൃകൾക്ക് തർപ്പണം ചെയ്യുന്നവൻ, ഹേ ഗോവിന്ദ, നിന്റെ പ്രസാദത്താൽ വിഷ്ണുലോകം പ്രാപിക്കട്ടെ.”

Verse 56

एवमुक्त्वा स भगवान्पुनर्द्वारावतीमगात्

ഇങ്ങനെ അരുളിച്ചെയ്ത് ഭഗവാൻ വീണ്ടും ദ്വാരാവതീ (ദ്വാരക) നഗരത്തിലേക്കു പോയി.

Verse 57

स च राजा विमानेन दिव्यमाल्यानुलेपनः । जगाम भवनं विष्णोर्विबुधैरनुसंस्तुतः

ആ രാജാവ് ദിവ്യവിമാനത്തിൽ, ദിവ്യമാലകളും സുഗന്ധലേപനങ്ങളും ധരിച്ചു, ദേവന്മാർ വഴിയിലുടനീളം സ്തുതിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ വിഷ്ണുവിന്റെ ധാമത്തിലേക്ക് പോയി।

Verse 58

प्रह्लाद उवाच । तदाप्रभृति विप्रेंद्राः स कूपो नृगसंज्ञया । वरदानाच्च कृष्णस्य पावनः सर्वदेहिनाम्

പ്രഹ്ലാദൻ പറഞ്ഞു—അന്നുമുതൽ, ഹേ വിപ്രശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, ആ കിണർ ‘നൃഗ’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധമായി; ശ്രീകൃഷ്ണന്റെ വരദാനത്താൽ അത് എല്ലാ ദേഹധാരികൾക്കും പാവനമായി।

Verse 59

तत्र गत्वा द्विजश्रेष्ठा ह्यर्घ्यं दद्याद्यथाविधि । फलपुष्पाक्षतैर्युक्तं चंदनेन च भूसुराः

അവിടെ ചെന്നു, ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, വിധിപ്രകാരം അർഘ്യം അർപ്പിക്കണം—ഫലം, പുഷ്പം, അക്ഷതം, ചന്ദനം എന്നിവയോടുകൂടി, ഹേ ഭൂസുരന്മാരേ।

Verse 60

नमस्ते विश्वरूपाय विष्णवे परमात्मने । अर्घ्यं गृहाण देवेश कूपेऽस्मिन्नृगसंज्ञके

വിശ്വരൂപനായ വിഷ്ണുവേ, പരമാത്മാവേ, നമസ്കാരം. ഹേ ദേവേശാ, ‘നൃഗ’ എന്ന പേരുള്ള ഈ കിണറ്റിൽ ഈ അർഘ്യം സ്വീകരിക്കണമേ।

Verse 61

ततः स्नायाद्द्विजश्रेष्ठा मृदमालिप्य पाणिना । संतर्पयेत्पितॄन्देवान्मनुष्यांश्च यथाक्रमात्

അതിനുശേഷം, ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, കൈകൊണ്ട് മണ്ണ് ദേഹത്തിൽ പുരട്ടി സ്നാനം ചെയ്യണം; പിന്നെ ക്രമമായി പിതൃകൾക്കും ദേവന്മാർക്കും മനുഷ്യർക്കും തർപ്പണം നൽകി തൃപ്തിപ്പെടുത്തണം।

Verse 62

ततः श्राद्धं प्रकुर्वीत पितॄणां श्रद्धयान्वितः । विप्रेभ्यो भोजनं दद्याद्दक्षिणां च स्वशक्तितः

അതിനുശേഷം ശ്രദ്ധയോടെ പിതൃകൾക്കായി ശ്രാദ്ധം നടത്തണം; ബ്രാഹ്മണർക്കു ഭോജനം നൽകുകയും തന്റെ ശേഷിയനുസരിച്ച് ദക്ഷിണയും നൽകുകയും വേണം.

Verse 63

विशेषतः प्रदातव्या सवत्सा गौः स्वलंकृता । शय्या सोपस्करां दद्याद्विष्णुर्मे प्रीयतामिति

പ്രത്യേകമായി കിടാവോടുകൂടിയ അലങ്കരിച്ച പശുവിനെ ദാനം ചെയ്യണം; കൂടാതെ ആവശ്യമായ ഉപകരണങ്ങളോടുകൂടിയ ശയ്യയും നൽകി ‘വിഷ്ണു എനിക്കു പ്രസന്നനാകട്ടെ’ എന്നു പ്രാർത്ഥിക്കണം.

Verse 64

दीनांधकृपणानां च सदा तत्तीरवासिनाम् । दद्याद्दानं स्वशक्त्या च वित्त शाठ्यविवर्जितः

ആ പുണ്യതീരങ്ങളിൽ വസിക്കുന്ന ദീനരും അന്ധരും ദരിദ്രരുമായവർക്കു, ധനത്തിൽ കപടത ഒഴിവാക്കി, തന്റെ ശേഷിയനുസരിച്ച് എപ്പോഴും ദാനം നൽകണം.

Verse 65

स्नानमात्रेण विप्रेन्द्रा लभेद्गोदानजं फलम् । पितृणां श्राद्धदानेन वियोनिं न च गच्छति

ഹേ വിപ്രശ്രേഷ്ഠന്മാരേ! സ്നാനം മാത്രം ചെയ്താലും ഗോദാനഫലം ലഭിക്കുന്നു; പിതൃകൾക്കു ശ്രാദ്ധദാനം ചെയ്താൽ അശുഭ യോനിയിൽ പതിക്കുകയില്ല.

Verse 66

कृकलासे कृतं श्राद्धं येनैव तर्पणं तथा । स गच्छेद्विष्णुलोकं तु पितृभिः सहितो नरः

കൃകലാസത്തിൽ ശ്രാദ്ധം നടത്തി അവിടെയേ തർപ്പണവും ചെയ്യുന്ന മനുഷ്യൻ പിതൃകളോടുകൂടെ വിഷ്ണുലോകത്തിലേക്കു പോകുന്നു.

Verse 67

तथा मनोरथावाप्तिर्यात्रा च सफला भवेत् । सर्वतीर्थफलावाप्तिं लभते नात्र संशयः

അപ്പോൾ മനോരഥങ്ങൾ എല്ലാം സിദ്ധിക്കുന്നു; യാത്രയും നിശ്ചയമായി സഫലമാകുന്നു. സർവ്വ തീർത്ഥഫലവും ലഭിക്കുന്നു—ഇതിൽ സംശയമില്ല.