Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 46

तृषार्द्दिताश्च मध्याह्ने विचिन्वंतो जलं ह्रदे । सत्वं च सुमहत्तत्र कृकलासं च संस्थितम्

tṛṣārdditāśca madhyāhne vicinvaṃto jalaṃ hrade | satvaṃ ca sumahattatra kṛkalāsaṃ ca saṃsthitam

മധ്യാഹ്നത്തിൽ ദാഹത്താൽ പീഡിതരായി അവർ ഹ്രദത്തിൽ വെള്ളം അന്വേഷിക്കുമ്പോൾ, അവിടെ അതിവിശാലമായ ഒരു സത്ത്വത്തെ—കൃകലാസം (പല്ലി) രൂപത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നതായി—കണ്ടു.

तृषा-अर्दिताःafflicted by thirst
तृषा-अर्दिताः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootतृषा (प्रातिपदिक) + अर्दित (कृदन्त; अर्द् धातु, क्त)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative/1st), बहुवचनम्; तृतीया-तत्पुरुषः (तृषया अर्दिताः = afflicted by thirst)
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-बोधकः (conjunction)
मध्याह्नेat midday
मध्याह्ने:
Adhikarana (Time/अधिकरण)
TypeNoun
Rootमध्याह्न (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः (Locative/7th), एकवचनम्
विचिन्वन्तःsearching
विचिन्वन्तः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeVerb
Rootवि+चि (धातु)
Formवर्तमान-कृदन्तः शतृ-प्रत्ययान्तः (Present active participle), परस्मैपदी; पुंलिङ्गे, प्रथमा, बहुवचनम्
जलम्water
जलम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootजल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative/2nd), एकवचनम्
ह्रदेin a lake
ह्रदे:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootह्रद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः (Locative/7th), एकवचनम्
सत्त्वम्a creature/being
सत्त्वम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootसत्त्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative/2nd), एकवचनम्
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-बोधकः (conjunction)
सु-महत्very great
सु-महत्:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootसु (अव्यय-उपसर्गवत्) + महत् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative/2nd), एकवचनम्; विशेषणम्; 'सु' = अतिशयार्थक-उपपद
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्ययम् (adverb of place)
कृकलासम्a lizard
कृकलासम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootकृकलास (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative/2nd), एकवचनम्
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-बोधकः (conjunction)
संस्थितम्standing/placed
संस्थितम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeVerb
Rootसम्+स्था (धातु)
Formभूतकृदन्तः क्त-प्रत्ययान्तः (Past passive participle), नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया/प्रथमा एकवचनम्; अत्र द्वितीया (कृकलासं ... संस्थितम्)

Narrator (Purāṇic narrator within Dvārakā Māhātmya)

Tirtha: Hrada near Dvārakā (unnamed)

Type: kund

Listener: Brāhmaṇas/Ṛṣis

Scene: Under harsh midday light, Yadu princes scan a lake for water; in the shallows stands an enormous lizard-like being, startling yet pitiable; Kṛṣṇa present, composed.

Y
Yadukumārakāḥ
K
Kṛkalāsa (lizard form of Nṛga)

FAQs

Karmic bondage can appear in startling forms; the Purāṇas use such encounters to reveal hidden moral causality.

Within the Dvārakā Māhātmya frame, the water-body/locale becomes the stage for a grace-filled event associated with Dvārakā.

None; the verse describes thirst and a search for water, not a formal rite.