Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 44

दीप्तां दिशं समासाद्य रुरोद च तथा शिवा । तां दृष्ट्वा सुमहोत्पातान्वसिष्ठो मुनिपुंगवः

dīptāṃ diśaṃ samāsādya ruroda ca tathā śivā | tāṃ dṛṣṭvā sumahotpātānvasiṣṭho munipuṃgavaḥ

ജ്വലിക്കുന്ന ദിശയിലേക്കു സമീപിച്ച് ശിവാ (ദേവി) വിലപിച്ചു; ആ അതിമഹോത്പാതങ്ങൾ കണ്ട മുണിശ്രേഷ്ഠൻ വസിഷ്ഠൻ ജാഗ്രതനായി.

दीप्ताम्blazing
दीप्ताम्:
Visheshana (Adjectival/विशेषण)
TypeAdjective
Rootदीप्त (प्रातिपदिक; √दीप् + त)
Formस्त्रीलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (दिशम्)
दिशम्direction
दिशम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootदिश् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्
समासाद्यhaving approached
समासाद्य:
Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
TypeIndeclinable
Rootसम् + आ + √सद् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (gerund); ‘having approached/reached’
रुरोदcried/howled
रुरोद:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√रुद् (धातु)
Formलिट्-लकारः (Perfect), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्
and
:
Sambandha (Conjunction/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-निपात (conjunction)
तथाalso/likewise
तथा:
Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय (adverb)
शिवाa jackal
शिवा:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootशिवा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘शिवा’ = शृगाली (jackal)
ताम्that (omen/event)
ताम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; सर्वनाम-रूपम्
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
TypeIndeclinable
Root√दृश् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (gerund); ‘having seen’
सुमहोत्पातान्very great portents
सुमहोत्पातान्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootसु (उपसर्ग/पूर्वपद) + महा (प्रातिपदिक) + उत्पात (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, बहुवचनम्; समासः—कर्मधारयः (सुमहान्तः उत्पाताः)
वसिष्ठःVasiṣṭha
वसिष्ठः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootवसिष्ठ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
मुनिपुंगवःforemost of sages
मुनिपुंगवः:
Apposition (Samānādhikaraṇa/समानाधिकरण)
TypeNoun
Rootमुनि (प्रातिपदिक) + पुंगव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; समासः—तत्पुरुषः (मुनीनां पुंगवः = among sages, the foremost)

Narrator (Purāṇic narrator; specific speaker not explicit in the snippet)

Tirtha: Vasiṣṭha-āśrama (as narrative locus)

Type: kshetra

Scene: A quarter of the sky burns with unnatural light; Śivā, envisioned as an auspicious goddess or as a sacred presence, cries out; Vasiṣṭha turns, eyes sharpened, reading the omen.

Ś
Śivā
V
Vasiṣṭha

FAQs

Even the divine signals distress when dharma is threatened; sages respond to signs with vigilance and spiritual power, not panic.

The verse sits within the Tīrthamāhātmya framework, but the precise tīrtha is not named in this line alone.

None; the verse narrates a portent and the sage’s recognition of it.