Adhyaya 58

Verse 1

अर्जुन उवाच । गुप्तक्षेत्रमिदं कस्मात्कस्माद्गुप्तं च नारद । यस्य प्रभावः सुमहान्नैव कस्यापि संस्तुतः

അർജുനൻ പറഞ്ഞു—ഹേ നാരദാ! ഇതിനെ ‘ഗുപ്തക്ഷേത്രം’ എന്നു വിളിക്കുന്നത് എന്തുകൊണ്ട്? പിന്നെ എന്തുകൊണ്ട് ഇത് മറഞ്ഞുകിടന്നു? മഹത്തായ പ്രഭാവമുള്ളതായിട്ടും ആരും ഇതിനെ സ്തുതിച്ചിട്ടില്ലല്ലോ?

Verse 2

नारद उवाच । पुरातनामत्र कथां गुप्तक्षेत्रस्य कारणे । शृणु पांडव शापेन गुप्तमासीदिदं यथा

നാരദൻ പറഞ്ഞു—ഈ ഗുപ്തക്ഷേത്രം മറഞ്ഞതിന്റെ കാരണത്തെക്കുറിച്ച് ഇവിടെ ഒരു പുരാതന കഥയുണ്ട്। ഹേ പാണ്ഡവാ! കേൾക്കുക—ശാപം മൂലം ഇത് എങ്ങനെ ഗുപ്തമായി എന്നത്।

Verse 3

पुरा निमित्ते कस्मिंश्चित्सर्वतीर्थाधिदैवताः । प्रणामाय ब्रह्मसदो ब्रह्माणं सहिता ययुः

ഒരിക്കൽ ഒരു അവസരത്തിൽ സർവ്വ തീർത്ഥങ്ങളുടെയും അധിദേവതകൾ ഒന്നിച്ചു കൂടി. അവർ ദിവ്യസഭയിൽ ആസീനനായ ബ്രഹ്മാവിനെ പ്രണാമം ചെയ്യാൻ ഒരുമിച്ച് പോയി।

Verse 4

पुष्करस्य प्रभासस्य निमिषस्यार्बुदस्य च । कुरुक्षेत्रस्य क्षेत्रस्य धर्मारण्यस्य देवताः

അവരിൽ പുഷ്കരം, പ്രഭാസം, നിമിഷം, ആർബുദം എന്നീ തീർത്ഥങ്ങളുടെ അധിദേവതകൾ; കൂടാതെ കുരുക്ഷേത്രവും ധർമ്മാരണ്യവും എന്ന ക്ഷേത്രങ്ങളുടെ അധിദേവതകളും ഉണ്ടായിരുന്നു।

Verse 5

वस्त्रापथस्य श्वेतस्य फल्गुतीर्थं स्य चापि याः । केदारस्य तथान्येषां क्षेत्राणां कोटिशोऽपि याः

വസ്ത്രാപഥം, ശ്വേതം, ഫല്ഗുതീർത്ഥം എന്നിവയുടെ ദേവതകളും വന്നു; അതുപോലെ കേദാരത്തിന്റെയും അനവധി പുണ്യക്ഷേത്രങ്ങളുടെയും ദേവതകളും വന്നു.

Verse 6

सिंधुसागरयोगस्य महीसागरकस्य च । गंगासागरयोगस्य अधिपाः सूकरस्य च

സിന്ധു–സാഗര സംഗമം, മഹീസാഗരകം, ഗംഗാ–സാഗര സംഗമം (ഗംഗാസാഗരം) എന്നിവയുടെയും സൂകരതീർത്ഥത്തിന്റെയും അധിപതിദേവന്മാരും അവിടെ എത്തി.

Verse 7

गंगारेवामुखीनां तु नदीनामधिदेवताः । शोणह्रदपुरोगाणां ह्रदानां चाधिदेवताः

ഗംഗയും രേവയും മുതലായ നദികളുടെ അധിദേവന്മാരും, ശോണമ്രദം മുതലായ ഹ്രദങ്ങളുടെ അധിദേവന്മാരും അവിടെ വന്നു.

Verse 8

ते सर्वे संघशो भूत्वा श्रैष्ठ्य ज्ञानाय चात्मनः । समुपाजग्मुरमला महतीं ब्रह्मणः सभाम्

അവർ എല്ലാവരും നിർമലരായി സംഘം ചേർന്ന്, തങ്ങൾക്ക് ശ്രേഷ്ഠതയും സമ്യക് ജ്ഞാനവും ലഭിക്കണമെന്ന ആഗ്രഹത്തോടെ ബ്രഹ്മാവിന്റെ മഹാസഭയിലേക്കു എത്തി.

Verse 9

तत्र तीर्थानि सर्वाणि समायातानि वीक्ष्य सः । उत्तस्थौ सहितः सर्वैः सभासद्भिः पितामहः

അവിടെ എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളും ഒന്നിച്ചു വന്നിരിക്കുന്നതു കണ്ടപ്പോൾ, പിതാമഹൻ ബ്രഹ്മാവ് തന്റെ എല്ലാ സഭാസദുകളോടും കൂടി എഴുന്നേറ്റു നിന്നു.

Verse 10

प्रणम्य सर्वतीर्थेभ्यः प्रबद्धकरसंपुटः । तीर्थानि भगवानाह विस्मयोत्फुल्ललोचनः

എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളെയും കൈകൂപ്പി നമസ്കരിച്ചു, വിസ്മയത്തിൽ വിരിഞ്ഞ കണ്ണുകളോടെ ഭഗവാൻ (ബ്രഹ്മാ) തീർത്ഥങ്ങളെ അഭിസംബോധന ചെയ്തു।

Verse 11

अद्य नः सद्म सकलं युष्माभिरतिपावितम् । वयं च पाविता भूयो युष्माकं दर्शनादपि

ഇന്ന് ഞങ്ങളുടെ സമസ്ത വാസസ്ഥലം നിങ്ങളാൽ അത്യന്തം പവിത്രമായി; നിങ്ങളുടെ ദർശനം മാത്രത്താൽ ഞങ്ങളും കൂടുതൽ പാവനരായി।

Verse 12

तीर्थानां दर्शनं श्रेयः स्पर्शनं स्नानमेव च । कीर्तनं स्मरणं चापि न स्यात्पुण्यं विना परम्

തീർത്ഥങ്ങളുടെ ദർശനം ശ്രേയസ്കരം; സ്പർശവും സ്നാനവും അതുപോലെ; അവയുടെ കീർത്തനവും സ്മരണയും പരമ പുണ്യദായകമാണ്।

Verse 13

महापापान्विता रौद्रास्त्वपि ये स्युः सुनिष्ठुराः । तेऽपि तीर्थैः प्रपूयंते किं पुनर्धर्मसंस्थिताः

മഹാപാപങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞ, ഉഗ്രസ്വഭാവവും അതിനിഷ്ഠുരതയും ഉള്ളവരും തീർത്ഥങ്ങളാൽ ശുദ്ധരാകുന്നു; പിന്നെ ധർമ്മത്തിൽ സ്ഥാപിതരായവരെപ്പറ്റി എന്തു പറയണം!

Verse 14

एवमुक्त्वा पुलस्त्यं स पुत्रमभ्यादिदेश ह । शीघ्रमर्घं तीर्थहेतोः समानय यथार्चये

ഇങ്ങനെ പുലസ്ത്യനോട് പറഞ്ഞ ശേഷം, അദ്ദേഹം പുത്രനോട് കല്പിച്ചു—“തീർത്ഥങ്ങൾക്കായി അർഘ്യം വേഗം കൊണ്ടുവരിക; ഞാൻ വിധിപൂർവ്വം അർച്ചന ചെയ്യേണ്ടതിന്ന്।”

Verse 15

पुलस्त्य उवाच । असंख्यानीह तीर्थानि दृश्यंते पद्मसंभव । यथा दिशसि मां तात अर्घमेकमुपानये

പുലസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു—ഹേ പദ്മസംബവ (ബ്രഹ്മാ)! ഇവിടെ അനവധി തീർത്ഥങ്ങൾ ദൃശ്യമാകുന്നു. താത, നിങ്ങൾ എങ്ങനെ നിർദേശിക്കുമോ അതുപോലെ ഞാൻ ഒരു അർഘ്യം കൊണ്ടുവന്ന് അർപ്പിക്കും.

Verse 16

धर्मप्रवचने श्लोको यत एष प्रगीयते

ധർമ്മപ്രവചനങ്ങളിൽ ഈ ശ്ലോകം തന്നെയാണ് പരമ്പരയായി പ്രമാണവാക്യമായി പാടപ്പെടുന്നത്.

Verse 17

भवेयुर्यद्यसंख्याता अर्घयोग्याः समर्चने । ततस्तेषां वरिष्ठाय दातव्योऽर्घः किलैकतः

പൂജയിൽ അർഘ്യത്തിന് യോഗ്യരായവർ അനവധി ആയാൽ, അവരിൽ ശ്രേഷ്ഠനു തന്നേ നിശ്ചയമായി ഒരൊറ്റ അർഘ്യം അർപ്പിക്കണം.

Verse 18

ब्रह्मोवाच । साभिप्रायं साधु वत्स त्वया प्रोक्तमिदं वचः । एवं कुरुष्वैकमर्घमानय त्वं सुशीघ्रतः

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—വത്സാ, നീ സദഭിപ്രായത്തോടെ പറഞ്ഞ ഈ വചനം വളരെ ഉചിതം. അങ്ങനെ തന്നെ ചെയ്യുക; ഒരു അർഘ്യം കൊണ്ടുവരിക, അതിവേഗം കൊണ്ടുവരിക.

Verse 19

नारद उवाच । ततः पुलस्त्यो वेगेन समानिन्येऽर्घमुत्तमम् । तं च ब्रह्मा करे गृह्य तीर्थान्याहेति भारतीम्

നാരദൻ പറഞ്ഞു—അപ്പോൾ പുലസ്ത്യൻ വേഗത്തിൽ അത്യുത്തമമായ അർഘ്യം കൊണ്ടുവന്നു. ബ്രഹ്മാവ് അത് കൈയിൽ ഏറ്റെടുത്തു തന്റെ വാണിയാൽ തീർത്ഥങ്ങളെ അഭിസംബോധന ചെയ്തു.

Verse 20

सर्वैर्भवद्भिः संहत्य मुख्यस्त्वेकः प्रकीर्त्यताम् । तस्मै चार्घं प्रयच्छामि नैवं मामनयः स्पृशेत्

നിങ്ങൾ എല്ലാവരും ഒന്നിച്ചുകൂടി നിങ്ങളുടെ ഇടയിൽ ഒരേയൊരു പരമമുഖ്യനെ പ്രഖ്യാപിക്കുവിൻ. അവനേയ്ക്കു ഞാൻ അർഘ്യം അർപ്പിക്കും; ഈ കർമത്തിൽ എന്നെ യാതൊരു അനുചിതത്വവും സ്പർശിക്കാതിരിക്കട്ടെ.

Verse 21

तीर्थान्यूचुः । न वयं श्रेष्ठतां विद्मः कथंचन परस्परम् । अस्माद्धेतोश्च संप्राप्ता ज्ञात्वा देहि त्वमेव तत्

തീർത്ഥങ്ങൾ പറഞ്ഞു—പരസ്പരം ആരുടെ ശ്രേഷ്ഠതയെന്നത് ഞങ്ങൾ എങ്ങനെയും അറിയുന്നില്ല. അതുകൊണ്ടാണ് ഞങ്ങൾ ഇവിടെ വന്നത്; നിങ്ങൾ തന്നേ നിർണ്ണയിച്ച് ആ അർഘ്യം ദയചെയ്യുക.

Verse 22

ब्रह्मोवाच । नाहं वेद्मि श्रेष्ठतां वः कथंचन नमोऽस्तु वः । सर्वे चापारमाहात्म्यं स्वयं मे वक्तुमर्हथ

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—നിങ്ങളുടെ ശ്രേഷ്ഠതയെ ഞാൻ എങ്ങനെയും അറിയുന്നില്ല; നിങ്ങളെല്ലാവർക്കും നമസ്കാരം. നിങ്ങളൊരൊരുത്തർക്കും അപാരമായ മഹാത്മ്യം ഉണ്ട്; അതിനാൽ നിങ്ങളുടെ അതിരില്ലാ മഹിമ നിങ്ങൾ തന്നേ എനിക്ക് പറയുക.

Verse 23

यत्र गंगा गया काशी पुष्करं नैमिषं तथा । कुरुक्षेत्रं तथा रेवा महीसागरसंगमः

എവിടെ ഗംഗ, ഗയ, കാശി, പുഷ്കരം, നൈമിഷം എന്നിവയുണ്ടോ; എവിടെ കുരുക്ഷേത്രവും റേവയും ഉണ്ടോ—അവിടെയേ മഹി (ഭൂമി)യും സമുദ്രവും സംഗമിക്കുന്നതും ഉണ്ട്.

Verse 24

प्रभासाद्यानि शतशो यत्र नस्तत्र का मतिः

പ്രഭാസം മുതലായ നൂറുകണക്കിന് തീർത്ഥങ്ങൾ അവിടെ സന്നിഹിതമായിരിക്കുമ്പോൾ, പിന്നെ എന്ത് സംശയമോ പ്രതിവാദമോ ശേഷിക്കും?

Verse 25

नारद उवाच । एवमुक्ते पद्मभुवा कोपि नोवाच किंचन । चिरेणेदं ततः प्राह महीसागरसंगमः

നാരദൻ പറഞ്ഞു—പദ്മഭൂ (ബ്രഹ്മാവ്) ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ആരും ഒന്നും പറഞ്ഞില്ല. ഏറെ കഴിഞ്ഞ് മഹീസാഗര-സംഗമം ഈ വചനങ്ങൾ ഉച്ചരിച്ചു.

Verse 26

ममैनमर्घं त्वं यच्छ चतुरानन शीघ्रतः । यतः कोटिकलायां वा मम कोऽपि न पूर्यते

ഹേ ചതുരാനനാ! വേഗത്തിൽ എനിക്ക് ഈ അർഘ്യം നൽകുക; കാരണം കോടി കലകളുടെ കാലത്തിലും എനിക്ക് തുല്യൻ ആരും ലഭ്യമാകുന്നില്ല.

Verse 27

यतश्चेन्द्रद्युम्नराज्ञा ताप्यमाना वसुंधरा । सर्वतीर्थद्रवीभूता महीनामाभवन्नदी

കാരണം രാജാവ് ഇന്ദ്രദ്യുമ്നന്റെ താപത്തിൽ വസുന്ധര ദഹിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ, അവൾ സർവ്വതീർത്ഥസാരമായി ദ്രവീഭവിച്ച് ‘മഹീ’ എന്ന നദിയായി മാറി.

Verse 28

सा च सर्वाणि तीर्थानि संयुक्तानि मया सह । सर्वतीर्थमयस्तस्मादस्मि ख्यातो जगत्त्रये

ആ മഹീ എനിക്കൊപ്പം സർവ്വ തീർത്ഥങ്ങളെയും ഒന്നാക്കി ചേർത്തിരിക്കുന്നു; അതുകൊണ്ട് ഞാൻ ത്രിലോകങ്ങളിലും ‘സർവ്വതീർത്ഥമയൻ’ എന്നുപ്രസിദ്ധൻ.

Verse 29

गुहेन च महालिंगं कुमारेश्वरमीश्वरम् । संस्थाप्य तीर्थमुख्यत्वं मम दत्तं महात्मना

കൂടാതെ ഗുഹൻ (സ്കന്ദൻ) മഹാലിംഗമായ കുമാരേശ്വരനായ ഈശ്വരനെ സ്ഥാപിച്ചു; സ്ഥാപിച്ച ശേഷം ആ മഹാത്മാവ് എനിക്ക് തീർത്ഥങ്ങളിൽ മുഖ്യസ്ഥാനമൊരുക്കി നൽകി.

Verse 30

नारदेनापि मत्तीरे स्थानं संस्थाप्य शोभनम् । सर्वेभ्यः पुण्यक्षेत्रेभ्यो दत्तं श्रैष्ठ्यं पुरा मम

നാരദനും എന്റെ തീരത്ത് ഒരു ശോഭനമായ പുണ്യപീഠം സ്ഥാപിച്ചു. പൂർവകാലത്ത് എല്ലാ പുണ്യക്ഷേത്രങ്ങളിലുമേൽ എനിക്ക് ശ്രേഷ്ഠത ദത്തമായിരുന്നു.

Verse 31

एवं त्रिभिर्हेतुवरैर्ममेवार्घः प्रदीयताम् । गुणैकदेशेऽपि समं मम तीर्थं न वै परम्

അതിനാൽ ഈ മൂന്ന് ഉത്തമ കാരണങ്ങളാൽ അർഘ്യം എനിക്കേ അർപ്പിക്കപ്പെടട്ടെ. എന്റെ തീർത്ഥത്തിന്റെ ഗുണങ്ങളിൽ ഒരു അംശത്തിലും മറ്റൊരു തീർത്ഥം എനിക്കു തുല്യമല്ല—ശ്രേഷ്ഠമെന്നത് പിന്നെ എവിടെ?

Verse 32

इत्युक्ते वचने पार्थ तीर्थराजेन भारत । सर्वे नोचुः किंचनापि किं ब्रह्मा वक्ष्यतीति यत्

തീർത്ഥരാജൻ ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞപ്പോൾ, ഹേ പാർഥ—ഹേ ഭാരത—അവരിൽ ആരും ഒന്നും പറഞ്ഞില്ല; ‘ബ്രഹ്മാ എന്ത് പറയും?’ എന്ന് വിചാരിച്ചു.

Verse 33

ततो ब्रह्मसुतो ज्येष्ठः श्वेतमाल्यानुलेपनः । दक्षिणं बाहुमुद्धत्य धर्मो वचनमब्रवीत्

അപ്പോൾ ബ്രഹ്മാവിന്റെ ജ്യേഷ്ഠപുത്രനായ ധർമ്മൻ—വെള്ളമാലകളും ചന്ദനാദി ലേപനവും ധരിച്ച്—വലങ്കൈ ഉയർത്തി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.

Verse 34

अहो कष्टमिदं कूक्तं तीर्थराजेन मोहतः । सन्तोऽपि न गुणा वाच्याः स्वयं सद्भिः स्वका यतः

അയ്യോ, മോഹവശാൽ ‘തീർത്ഥരാജൻ’ പറഞ്ഞ ഈ വാക്ക് എത്ര ദുഃഖകരം! ഗുണങ്ങൾ ഉണ്ടായാലും സജ്ജനർ സ്വന്തം ഗുണങ്ങളെ സ്വയം പ്രസ്താവിക്കുകയില്ല; അവ സ്വകീയങ്ങളല്ലോ.

Verse 35

स्वीयान्गुणान्स्वयं यो हि सम्पत्सु प्रक्षिपन्परान् । ब्रवीति राजसस्त्वेष ह्यहंकारो जुगुप्सितः

സമ്പത്തുള്ള സമയത്ത് സ്വന്തം ഗുണങ്ങളെ തന്നെ പുകഴ്ത്തി മറ്റുള്ളവരെ താഴ്ത്തുന്നവൻ—അത് രാജസ അഹങ്കാരം, ജുഗുപ്സിതമായ ദർപ്പം.

Verse 36

तस्मादस्मादहंकारात्सत्स्वप्येषु गुणेषु च । अप्रख्यातं ध्वस्तरूपमिदं तीर्थं भविष्यति

അതുകൊണ്ട് ഈ അഹങ്കാരത്തിന്റെ കാരണത്താൽ—ഗുണങ്ങൾ ഉണ്ടായാലും—ഈ തീർത്ഥം അപ്രസിദ്ധമാകുകയും മുൻഗൗരവം നശിക്കുകയും ചെയ്യും.

Verse 37

स्तंभतीर्थमिति ख्यातं स्तम्भो गर्वः कृतो यतः । स्तंभस्य हि फलं सद्यो ब्रह्मापि प्राप किं परः

ഇത് ‘സ്തംഭതീർത്ഥം’ എന്നു പ്രസിദ്ധമാകും; കാരണം അവിടെ ദർപ്പത്തെ ‘സ്തംഭം’ ആക്കി നിർത്തി. ദർപ്പഫലം ഉടൻ തന്നെ—ബ്രഹ്മാവിനും ലഭിച്ചെങ്കിൽ, മറ്റുള്ളവർക്ക് എന്തു പറയണം.

Verse 38

इत्युक्ते धर्मदेवेन हाहेति रव उत्थितः । ततः शीघ्रं समायातो योगीशोऽहं च पांडव

ധർമ്മദേവൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ‘ഹാ ഹാ!’ എന്ന വിലാപധ്വനി ഉയർന്നു. തുടർന്ന് വേഗത്തിൽ യോഗീശ്വരൻ എത്തി—ഞാനും, ഹേ പാണ്ഡവാ.

Verse 39

गुहस्ततो वचः प्राह धर्मदेवसमागमे । अयुक्तमेतच्छापोऽयं दत्तो यद्धर्म धार्ष्ट्यतः

അപ്പോൾ ഗുഹ ധർമ്മദേവന്റെ സന്നിധിയിൽ പറഞ്ഞു—“ഹേ ധർമ്മാ! ഈ ശാപം യുക്തമല്ല; അതിവേഗ ധാർഷ്ട്യത്തോടെ നൽകിയതാണ്.”

Verse 40

ब्रवीतु कोऽपि सर्वेषां तीर्थानां तेषु वर्तताम् । यद्यैश्वर्यं नार्हतेसौ महीसागरसंगमः

ആരെങ്കിലും എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളുടെയും മഹിമ പറയട്ടെ; ഈ ഭൂമി–സമുദ്ര സംഗമം തന്നെ ശ്രേഷ്ഠതയ്ക്ക് അർഹമല്ലെങ്കിൽ, പിന്നെ ഏത് അർഹമാകും?

Verse 41

तिष्ठत्वात्मगुणो यच्च तीर्थराजेन वर्णितः । तत्र को विगुणो नाम मिथ्यावादी यतो गुणः

തീർത്ഥരാജൻ വർണ്ണിച്ച ആത്മഗുണം അതുപോലെ തന്നെ നിലനിൽക്കട്ടെ. അവിടെ ‘ഗുണഹീനൻ’ എന്ന് ആരെ വിളിക്കും? ഗുണം തന്നെയല്ലോ മിഥ്യാവാദിയാകുന്നത്.

Verse 42

अहो न युक्तं पालानां यदि तेऽप्यविमृश्य च । एवमर्थान्करिष्यंति कं यांति शरणं प्रजाः

അയ്യോ, രക്ഷകര്ക്ക് ഇത് യുക്തമല്ല—ഇത്തരം കാര്യങ്ങളിൽ അവർ പോലും ആലോചനയില്ലാതെ പ്രവർത്തിച്ചാൽ. ഇങ്ങനെ തീരുമാനിച്ചാൽ ജനങ്ങൾ ആരുടെ ശരണം തേടും?

Verse 43

एवमुक्ते गुहेनाथ धर्मो वचनमब्रवीत् । सत्यमेतद्यदर्होऽयं महीसागरसंगमः

ഗുഹനാഥൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ധർമ്മം മറുപടി പറഞ്ഞു—ഇത് സത്യമാകുന്നു; ഈ ഭൂമി–സമുദ്ര സംഗമം നിസ്സംശയം പരമ പൂജ്യതയ്ക്ക് അർഹമാണ്.

Verse 44

मुख्यत्वं सर्वतीर्थानामर्घं चापि पितामहात् । किंतु नात्मगुणा वाच्याः सतामेतत्सदा व्रतम् । परोक्षेपि स्वप्रशंसा ब्रह्माणमपि चालयेत्

ഈ സ്ഥലം എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളിലും മുഖ്യമാണ്; പിതാമഹൻ (ബ്രഹ്മാ) നിന്നുമുതൽ അർഘ്യ-മാനവും ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്. എങ്കിലും സ്വന്തം ഗുണങ്ങളെ സ്വയം പ്രസ്താവിക്കരുത്—ഇത് സത്സജനങ്ങളുടെ നിത്യവ്രതം. പരോക്ഷ സ്വപ്രശംസ പോലും ബ്രഹ്മാവിനെയും ചലിപ്പിക്കും.

Verse 45

स्वप्रशंसां प्रकुर्वाणः पराक्षेपसमन्विताम् । किं दिवः पृथिवीं पूर्वं ययातिर्न पपात ह । यानि पूर्वं प्रमाणानि कृतानीशेन धीमता

സ്വയംപ്രശംസയും പരനിന്ദയും ചേർത്ത് പറയുന്നവൻ, മുൻപ് യയാതി രാജാവുപോലെ സ്വർഗ്ഗത്തിൽ നിന്ന് ഭൂമിയിലേക്കു വീഴുന്നില്ലയോ? അതുകൊണ്ട് ധീമാനായ ഈശ്വരൻ മുമ്പേ സ്ഥാപിച്ച പ്രമാണ-വിധികളെയേ അധികാരപ്രമാണങ്ങളായി മാനിക്കണം।

Verse 46

तानि सम्पालनीयानि तानि कोऽति क्रमेद्बुधः । तव पित्रा समादिश्य यदर्थं स्थापिता वयम्

ആ വിധികളെ സൂക്ഷ്മമായി പാലിക്കണം—അവയെ ഏത് ജ്ഞാനി ലംഘിക്കും? നിന്റെ പിതാവിന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം, ഇതേ ഉദ്ദേശത്തിനായിട്ടാണ് ഞങ്ങളെ നിയമിച്ചത്।

Verse 47

पालयामास एतच्च त्वं पालयितुमर्हसि । ईश्वराः स्वप्रमाणेन भवंतो यदि कुर्वते

അവൻ മുമ്പ് ഇതും സംരക്ഷിച്ചു; നീയും ഇതിനെ പാലിക്കേണ്ടവനാണ്. മഹത്തായ ഈശ്വരന്മാർ തങ്ങളുടെ സ്വപ്രമാണപ്രകാരം പ്രവർത്തിച്ചാൽ, ധർമ്മവ്യവസ്ഥ സ്ഥിരമായി നിലനിൽക്കും।

Verse 48

तदस्माभिरिदं युक्तं शासनं दिश्यतां परम् । एवमुक्त्वा स्वीयमुद्रां मोक्तुकामं वृषं तदा

അതുകൊണ്ട് ഞങ്ങളാൽ ഈ യുക്തമായ പരമ ശാസനം പ്രസ്താവിക്കപ്പെടട്ടെ. ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞിട്ട്, അപ്പോൾ (ധർമ്മൻ) തന്റെ മുദ്ര/ചിഹ്നം വിട്ടുകൊടുക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ചു വൃഷഭത്തോട് തിരിഞ്ഞു।

Verse 49

अहं प्रस्तावमन्वीक्ष्य वाक्यमेतदुदैरयम् । नमो धर्माय महते विश्वधात्रे महात्मने

സന്ദർഭം പരിശോധിച്ച് ഞാൻ ഈ വാക്കുകൾ ഉച്ചരിച്ചു—“മഹത്തായ ധർമ്മത്തിന് നമസ്കാരം; വിശ്വധാത്രിയായ മഹാത്മാവിന് പ്രണാമം।”

Verse 50

ब्रह्मविष्णुशिवैर्नित्यं पूजितायाघनाशिने । यदि मुद्रां भवान्धर्म परित्यक्ष्यति कर्हिचित्

ഹേ ധർമ്മാ! പാപനാശകാ, ബ്രഹ്മാ-വിഷ്ണു-ശിവന്മാർ നിത്യവും പൂജിക്കുന്നവനേ! നീ ഒരിക്കൽ നിന്റെ മുദ്ര, ധർമ്മചിഹ്നം ഉപേക്ഷിച്ചാൽ…

Verse 51

तदस्माकं कुतो भावो मा विश्वं नाशय प्रभो । योगीश्वरं गुहं चापि संमानयितुमर्हसि

അപ്പോൾ ഞങ്ങൾക്ക് പ്രത്യാശ എവിടെ? ഹേ പ്രഭോ, ലോകത്തെ നശിപ്പിക്കരുതേ. യോഗീശ്വരനായ ഗുഹനെയും ആദരിക്കേണ്ടത് നിനക്കു യുക്തമാണ്.

Verse 52

शिववन्माननीयो हि यतः साक्षाच्छिवात्मजः । त्वां च देवो गुहः स्वामी संमानयितुमर्हति

അവൻ ശിവനെപ്പോലെ തന്നെ ആദരണീയൻ; കാരണം അവൻ സാക്ഷാൽ ശിവപുത്രൻ. ദേവസ്വാമിയായ ഗുഹനും നിന്നെ ആദരിക്കാൻ അർഹനാണ്.

Verse 53

युवयोरैक्यभावेन सुखं जीवेदिदं जगत् । त्वया प्रदत्तः शापोऽयं मा प्रत्याख्यातिलक्षणः

നിങ്ങൾ ഇരുവരുടെയും ഐക്യഭാവം കൊണ്ടു ഈ ലോകം സുഖത്തോടെ ജീവിക്കട്ടെ. നീ പ്രസാദിച്ച ഈ ശാപം പിൻവലിക്കൽ അല്ലെങ്കിൽ നിഷേധത്തിന്റെ അടയാളമാകരുതേ.

Verse 54

अनुग्रहश्च क्रियतां तीर्थराजस्य मानद

ഹേ മാനദാ! തീർത്ഥരാജനോടും അനുഗ്രഹം ചെയ്യണമേ.

Verse 56

एवमुच्चरमाणं मां प्रशस्याहापि पद्मभूः । साध्वेतन्नारदेनोक्तं धर्मैतद्वचनं कुरु । सम्मानय गुहं चापि गुहः स्वामी यतो हि नः । एवमुक्ते ब्रह्मणा च धर्मो वचनमब्रवीत्

ഇങ്ങനെ ഞാൻ ഉച്ചരിക്കുമ്പോൾ പദ്മഭൂ ബ്രഹ്മാവ് എന്നെ പ്രശംസിച്ച് പറഞ്ഞു— “സാധു; നാരദൻ നന്നായി പറഞ്ഞു. ഹേ ധർമ്മാ, ഈ വചനത്തെ പ്രവർത്തിയായി നടപ്പാക്കുക; ഗുഹനെയും ആദരിക്കുക, കാരണം ഗുഹ തന്നെയാണ് നമ്മുടെ സ്വാമി.” ബ്രഹ്മാവ് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ധർമ്മൻ മറുപടി പറഞ്ഞു.

Verse 57

नमो गुहाय सिद्धाय किंकरायस्य ते वयम् । मदीयां स्कन्द विज्ञप्तिं नाथैनामवधारय

സിദ്ധനായ ഗുഹയ്ക്ക് നമസ്കാരം. ഞങ്ങൾ നിങ്ങളുടെ ദാസന്മാർ. ഹേ നാഥ സ്കന്ദാ, എന്റെ ഈ വിജ്ഞാപനം ദയവായി സ്വീകരിക്കണമേ.

Verse 58

स्तंभादेतन्महातीर्थमप्रसिद्धं भविष्यति । स्तंभतीर्थमिति ख्यातं सुप्रसिद्धं भविष्यति

ഈ സ്തംഭം മൂലം ഈ മഹാതീർത്ഥം ഇനി അപ്രസിദ്ധമായിരിക്കുകയില്ല. ‘സ്തംഭതീർത്ഥം’ എന്ന പേരിൽ അതി പ്രസിദ്ധമാകും.

Verse 59

स्तम्भतीर्थमिति ख्यातं सर्वतीर्थफलप्रदम् । यश्चात्र स्नानदानानि प्रकरिष्यति मानवः

‘സ്തംഭതീർത്ഥം’ എന്ന പേരിൽ ഖ്യാതമായ ഈ തീർത്ഥം എല്ലാ തീർത്ഥഫലവും നൽകുന്നു. ഇവിടെ ആരെങ്കിലും സ്നാനവും ദാനവും ചെയ്താൽ—

Verse 60

यथोक्तं च फलं तस्य स्फुटं सर्वं भविष्यति । शनिवारे ह्यमावास्या भवेत्तस्याः फलं च यत्

അവനേക്കുറിച്ച് പറഞ്ഞ ഫലം എല്ലാം സംശയമില്ലാതെ വ്യക്തമായി പ്രത്യക്ഷമാകും. കൂടാതെ അമാവാസി ശനിയാഴ്ച വന്നാൽ അതിന്റെ പുണ്യഫലം എന്തോ—

Verse 61

महीसागरयात्रायां भवेत्तच्चावधारय । प्रभासदशयात्राभिः सप्तभिः पुष्करस्य च

ഇതു നന്നായി ധരിപ്പിൻ—മഹീസാഗര തീർത്ഥയാത്രയിൽ ലഭിക്കുന്ന പുണ്യം, പ്രഭാസത്തിലേക്കുള്ള പത്ത് യാത്രകളുടെയും പുഷ്കരത്തിലേക്കുള്ള ഏഴ് യാത്രകളുടെയും പുണ്യത്തോട് സമമാണ്.

Verse 62

अष्टाभिश्च प्रयागस्य तत्फलं प्रभविष्यति । पंचभिः कुरुक्षेत्रस्य नकुलीशस्य च त्रिभिः

അതേ ഫലം പ്രയാഗത്തിലേക്കുള്ള എട്ട് യാത്രകളുടെയും, കുരുക്ഷേത്രത്തിലേക്കുള്ള അഞ്ച് യാത്രകളുടെയും, നകുലീശദർശനത്തിന്റെ മൂന്ന് യാത്രകളുടെയും പുണ്യത്തോട് സമമായി ലഭിക്കുന്നു.

Verse 63

अर्बुदस्य च यत्षड्भिस्तत्फलं च भविष्यति । वस्त्रापथस्य तिसृभिर्गंगायाः पंचभिश्च यत्

അതേ പുണ്യം അർബുദത്തിലേക്കുള്ള ആറു യാത്രകളുടെയും, വസ്ത്രാപഥത്തിലേക്കുള്ള മൂന്നു യാത്രകളുടെയും, ഗംഗയിൽ അഞ്ചു സ്നാന/യാത്രകളുടെയും പുണ്യത്തോട് സമമാണ്.

Verse 64

कूपोदर्याश्चतुर्भिश्च तत्फलं प्रभविष्यति । काश्याः षड्भिस्तथा यत्स्याद्गोदावर्याश्च पंचभिः

ഇവിടെയും അതേ ആത്മീയ ഫലം ലഭിക്കുന്നു—കൂപോദരിയിൽ നാല് (സ്നാന/യാത്ര) ചെയ്താൽ ലഭിക്കുന്നതും, കാശിയിൽ ആറു ചെയ്താൽ ലഭിക്കുന്നതും, ഗോദാവരിയിൽ അഞ്ചു ചെയ്താൽ ലഭിക്കുന്നതുമായ പുണ്യത്തിന് തുല്യം.

Verse 65

तत्फलं स्तंभतीर्थे वै शनिदर्शे भविष्यति । एवं दत्ते वरे स्कंदस्तदा प्रीतमनाभवत्

അതേ ഫലം തീർച്ചയായും സ്തംഭതീർത്ഥത്തിൽ, ശനിദർശ എന്ന പുണ്യസ്ഥാനത്ത് ലഭിക്കും. ഇങ്ങനെ വരം ലഭിച്ചതോടെ സ്കന്ദൻ ഹൃദയം നിറഞ്ഞ് പ്രസന്നനായി.

Verse 66

ब्रह्मापि स्तंभतीर्थाय ददावर्घं समाहितः । ददौ च सर्वतीर्थानां श्रेष्ठत्वममितद्युतिः

ബ്രഹ്മാവും ഏകാഗ്രചിത്തനായി സ്തംഭതീർത്ഥത്തിന് അർഘ്യം അർപ്പിച്ചു. ആ അമിതദ്യുതിയുള്ളവൻ അതിന് സർവ്വതീർത്ഥങ്ങളിൽ ശ്രേഷ്ഠത്വം നൽകി॥

Verse 67

तीर्थानि च गुहं नाथं सम्मान्य विससर्ज सः । एवमेतत्पुरा वृत्तं गुप्तक्षेत्रस्य कारणम्

അവൻ തീർത്ഥങ്ങളെയും നാഥൻ ഗുഹനെയും (സ്കന്ദനെ) യഥാവിധി ആദരിച്ചു ശേഷം അവരെ വിടവാങ്ങിച്ചു. ഇങ്ങനെ പുരാതനകാലത്ത് സംഭവിച്ചു—ഇതാണ് ‘ഗുപ്തക്ഷേത്രം’ എന്ന പേരിന്റെ കാരണം॥

Verse 68

भूयश्चापि प्रसिद्ध्यर्थं प्रेषिताप्सरसोऽत्र मे । विमोक्षिता ग्राहरूपात्त्वया ताश्च कुरूद्वह

കൂടാതെ, ഈ സ്ഥലത്തിന് കൂടുതൽ പ്രസിദ്ധി വരേണ്ടതിന്നായി എന്റെ അപ്സരസ്സുകളെ ഇവിടെ അയച്ചു; ഹേ കുരുശ്രേഷ്ഠാ, നീ അവരെ ഗ്രാഹ (മുതല) രൂപത്തിൽ നിന്ന് വിമോചിപ്പിച്ചു॥

Verse 69

यतो धर्मस्य सर्वस्य नानारूपैः प्रवर्ततः । परित्राणाय भवतः कृष्णस्य च भवो भवे

കാരണം നിന്നിൽ നിന്നുതന്നെ നാനാരൂപങ്ങളിൽ സമസ്ത ധർമ്മവും പ്രവഹിക്കുന്നു. നിനക്കും കൃഷ്ണനും പരിരക്ഷയ്ക്കായി ശിവൻ ജന്മം ജന്മമായി സഹായകനാകട്ടെ॥

Verse 70

तदिदं वर्णितं तुभ्यं सर्वतीर्थफलं महत् । श्रुत्वैतदादितः पूर्वं पुमान्पापैः प्रमुच्यते

ഇങ്ങനെ നിനക്കു സർവ്വതീർത്ഥഫലമായ ഈ മഹത്തായ വിവരണം പറഞ്ഞു. ഇത് ആദിമുതൽ ശ്രവിക്കുന്ന മനുഷ്യൻ പാപങ്ങളിൽ നിന്ന് വിമുക്തനാകും॥

Verse 71

सूत उवाच । श्रुत्वेति विजयो धीमान्प्रशशंस सुविस्मितः । विसृष्टो नारदाद्यैश्च द्वारकां प्रति जग्मिवान्

സൂതൻ പറഞ്ഞു—ഇതു കേട്ട് ധീമാനായ വിജയൻ (അർജുനൻ) അത്യന്തം വിസ്മയത്തോടെ ആ വൃത്താന്തത്തെ പ്രശംസിച്ചു. തുടർന്ന് നാരദാദിമുനികളാൽ വിടവാങ്ങി അദ്ദേഹം ദ്വാരകയിലേക്കു പുറപ്പെട്ടു.