Adhyaya 52

Verse 1

अर्जुन उवाच । कोटितीर्थं कथं जातं केन वा निर्मितं मुने । कस्माद्वा कोटितीर्थानां फलमत्रोच्यते मुने

അർജുനൻ പറഞ്ഞു—ഹേ മുനേ, കോടിതീർത്ഥം എങ്ങനെ ഉത്ഭവിച്ചു, ആരാണ് അത് സ്ഥാപിച്ചത്? കൂടാതെ, ഹേ മുനി, കോടിതീർത്ഥങ്ങളുടെ ഫലം ഇവിടെ തന്നെയെന്തുകൊണ്ട് പ്രസ്താവിക്കുന്നു?

Verse 2

नारद उवाच । यदा मे स्थापितं स्थानं प्रसाद्याथ मया प्रभुः । ब्रह्मलोकात्समानीतः साक्षाद्ब्रह्मा पितामहः

നാരദൻ പറഞ്ഞു—എന്റെ സ്ഥാനം സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ, എന്റെ വഴി പ്രഭു പ്രസന്നനായപ്പോൾ, അപ്പോൾ ബ്രഹ്മലോകത്തിൽ നിന്ന് സാക്ഷാൽ പിതാമഹൻ ബ്രഹ്മാവിനെ ഇവിടെ കൊണ്ടുവന്നു.

Verse 3

ततो मध्याह्नसमये स्नानार्थे भगवान्विधिः । सस्मार कोटितीर्थानां स्मृतान्यत्रागतानि च

അപ്പോൾ മധ്യാഹ്നസമയത്ത് സ്നാനാർത്ഥമായി ഭഗവാൻ വിധാതാ ബ്രഹ്മാവ് മനസ്സിൽ കോടിതീർത്ഥങ്ങളെ സ്മരിച്ചു; സ്മരിക്കപ്പെട്ട തീർത്ഥങ്ങൾ അവിടെയേയ്ക്ക് തന്നെ എത്തിച്ചേർന്നു.

Verse 4

स्वर्गात्त्रिदशलक्षाणि सप्ततिश्च महीतलात् । पातालाद्विंशलक्षाणि स्मृतान्यभ्यागतानि च

സ്വർഗത്തിൽ നിന്ന് മുപ്പത് ലക്ഷം, ഭൂതലത്തിൽ നിന്ന് എഴുപത്, പാതാളത്തിൽ നിന്ന് ഇരുപത് ലക്ഷം—ഇങ്ങനെ സ്മരിക്കപ്പെട്ട തീർത്ഥങ്ങൾ പ്രത്യക്ഷമായി ഒന്നിച്ചു കൂടിയതു.

Verse 5

अनेन प्रविभागेन लिंगान्यपि कुरूद्वह । आयातानि यथा पूजां विदधाति पितामहः

ഇതേ വിഭജനപ്രകാരം, ഹേ കുരുശ്രേഷ്ഠാ, ശിവലിംഗങ്ങളും അവിടെ എത്തി; പിതാമഹൻ ബ്രഹ്മാവ് വിധിപൂർവ്വം അവയെ പൂജിച്ചു.

Verse 6

ततोऽभिषेचनं कृत्वा लिंगान्यभ्यर्च्य पद्मभूः । मध्याह्नकृत्यं संसाध्य मम प्रेम्णा वरं ददौ

അപ്പോൾ പദ്മഭൂ ബ്രഹ്മാവ് ലിംഗങ്ങൾക്ക് അഭിഷേകം നടത്തി, യഥാവിധി അർച്ചന ചെയ്ത്, മധ്യാഹ്നകൃത്യം സമാപിച്ച്, സ്നേഹവശാൽ എനിക്ക് ഒരു വരം നൽകി.

Verse 7

ततो भगवता ह्यत्र मनसा निर्मितं सरः । भगवानर्चितस्तीर्थैरिदमूचे प्रजापतिः

അതിനുശേഷം ഭഗവാൻ ഇവിടെ മനസ്സുകൊണ്ടുതന്നെ ഒരു സരോവർ സൃഷ്ടിച്ചു; തീർത്ഥങ്ങൾ ആരാധിച്ചതിനാൽ പ്രജാപതി ബ്രഹ്മാവ് ഈ വചനങ്ങൾ ഉച്ചരിച്ചു.

Verse 8

किं कुर्म भगवन्धातरादेशं देहि नः प्रभो । तेषां तद्वचनं श्रुत्वा ब्रह्मा प्राह प्रजापतिः

“ഹേ ഭഗവൻ ധാതാവേ! ഞങ്ങൾ എന്തു ചെയ്യണം? ഹേ പ്രഭോ, ഞങ്ങൾക്ക് ആജ്ഞ നൽകണമേ।” അവരുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട് പ്രജാപതി ബ്രഹ്മാവ് മറുപടി പറഞ്ഞു।

Verse 9

एतस्मिन्सरसि स्थेयं तीर्थैः सर्वैरथात्र च । एकस्मिंश्च तथा लिंगे सर्वलिंगैर्ममार्चनात्

ഈ സരസ്സിൽ നിങ്ങൾ എല്ലാവരും ഇവിടെ തന്നേ സർവതീർത്ഥരൂപമായി വസിക്കുവിൻ. അതുപോലെ ഒരു ലിംഗത്തിൽ, എല്ലാ ലിംഗങ്ങളാലും ചെയ്തതുപോലെ, എന്റെ അർച്ചന ഉണ്ടാകട്ടെ.

Verse 10

कोटीनामेव तीर्थानां लिंगानां स्नानपूजया । दानेन च फलं त्वत्र यदि सत्यं वचो मम

ഇവിടെ സ്നാനവും പൂജയും, ദാനവും ചെയ്താൽ ലഭിക്കുന്ന ഫലം, കോടി തീർത്ഥങ്ങളുടെയും കോടി ലിംഗങ്ങളുടെയും ഫലത്തോടു തുല്യം—എന്റെ വചനം സത്യമെങ്കിൽ.

Verse 11

यः श्राद्धं कुरुते चात्र पिंडदानं यथाविधि । पितॄणामक्षया तृप्तिर्जायते नात्र संशयः

ഇവിടെ വിധിപൂർവം ശ്രാദ്ധം ചെയ്ത് യഥാവിധി പിണ്ഡദാനം ചെയ്യുന്നവന് പിതൃകൾക്ക് അക്ഷയ തൃപ്തി ലഭിക്കും—ഇതിൽ സംശയമില്ല.

Verse 12

स्नात्वा योऽभ्यर्चयेद्देवं कोटीश्वरमनन्यधीः । कोटिलिंगार्चनफलं व्यक्तं तस्योपजायते

സ്നാനം ചെയ്ത് അനന്യചിത്തത്തോടെ കോടീശ്വര ദേവനെ അർച്ചിക്കുന്നവന്, വ്യക്തമായി കോടി ലിംഗാർച്ചനയുടെ ഫലം ലഭിക്കുന്നു.

Verse 13

त्रैलोक्ये यानि तीर्थानि गंगाद्याः सरितस्तथा । तेषां स फलमाप्नोति कोटितीर्थावगाहनात्

ത്രിലോകത്തിലെ എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളുടെയും ഗംഗാദി പുണ്യനദികളുടെയും ഫലം, കോട്ടിതീർത്ഥത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്താൽ മാത്രം ഒരുവൻ പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 14

एवं दत्त्वा वरं ब्रह्मा ब्रह्मलोकं ययौ प्रभुः । कोटितीर्थं च संजातं ततः प्रभृति विश्रुतम्

ഇങ്ങനെ വരം നൽകി പ്രഭു ബ്രഹ്മാവ് ബ്രഹ്മലോകത്തിലേക്ക് പോയി; അന്നുമുതൽ ഈ സ്ഥലം ‘കോട്ടിതീർത്ഥം’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധമായി।

Verse 15

अस्य तीरे पुरा पार्थ ब्रह्माद्यैर्देवसत्तमैः । यज्ञान्बहुविधान्कृत्वा ततः सिद्धिं परां ययुः

ഹേ പാർഥ, പുരാതനകാലത്ത് ഈ തീർത്ഥത്തിന്റെ തീരത്ത് ബ്രഹ്മാദി ശ്രേഷ്ഠദേവന്മാർ പലവിധ യജ്ഞങ്ങൾ നടത്തി, തുടർന്ന് പരമസിദ്ധി പ്രാപിച്ചു।

Verse 16

वसिष्ठाद्यैर्मुनिवरैस्तपश्चीर्णं पुरानघ । मनसोऽभीप्सितान्कामान्प्रापुरन्ये तपोधनाः

ഹേ നിർമലനേ, പുരാതനകാലത്ത് വസിഷ്ഠാദി മുനിവരന്മാർ ഇവിടെ തപസ്സു അനുഷ്ഠിച്ചു; മറ്റു തപോധനന്മാർ ഹൃദയാഭിലഷിതമായ ആഗ്രഹങ്ങൾ പ്രാപിച്ചു।

Verse 17

अत्र तीर्थे पुरा पार्थ अत्रिणा विहितं तपः । कोटितीर्थाद्दक्षिणतः स्थापितं लिंगमुत्तमम्

ഹേ പാർഥ, പുരാതനകാലത്ത് ഈ തീർത്ഥത്തിൽ അത്രി തപസ്സു അനുഷ്ഠിച്ചു; കൂടാതെ കോട്ടിതീർത്ഥത്തിന്റെ തെക്കുഭാഗത്ത് ഉത്തമമായ ശിവലിംഗം സ്ഥാപിച്ചു।

Verse 18

अत्रीश्वराभिसंज्ञं तु महापापहरं परम् । स्थापयित्वा च तल्लिंगमग्रे चक्रे सरोवरम्

അത്രീശ്വരമെന്നു പ്രസിദ്ധമായ ആ ലിംഗം പരമവും മഹാപാപഹരവും ആകുന്നു. അതു സ്ഥാപിച്ച ശേഷം അതിന്റെ മുന്നിൽ ഒരു പുണ്യസരോവർ നിർമ്മിച്ചു.

Verse 19

तत्र स्नात्वा च यो मर्त्यः श्राद्धं कुर्यात्प्रयत्नतः । अत्रीश्वरं समभ्यर्च्य रुद्रलोके वसेच्चिरम्

അവിടെ സ്നാനം ചെയ്ത് പരിശ്രമത്തോടെ ശ്രാദ്ധം അനുഷ്ഠിച്ച് അത്രീശ്വരനെ യഥാവിധി ആരാധിക്കുന്ന മർത്ത്യൻ രുദ്രലോകത്തിൽ ദീർഘകാലം വസിക്കും.

Verse 20

भरद्वाजेन मुनिना कोटितीर्थे सरोवरे । तपश्चीर्णं महाबाहो यज्ञाश्च विहिताः किल

ഹേ മഹാബാഹോ! കോടിതീർത്ഥ സരോവരത്തിൽ മുനി ഭരദ്വാജൻ തപസ്സു അനുഷ്ഠിച്ചു; അവിടെ യജ്ഞങ്ങളും നടന്നുവെന്ന് പറയുന്നു.

Verse 21

भरद्वाजेश्वरं लिंगं स्थापितं सुमनोहरम् । तत्र कृत्वा सरो रम्यं परां मुदमवाप्तवान्

അവൻ ഭരദ്വാജേശ്വരമെന്ന അതിമനോഹരമായ ലിംഗം സ്ഥാപിച്ചു. അവിടെ രമ്യമായ സരോവർ നിർമ്മിച്ച് പരമാനന്ദം പ്രാപിച്ചു.

Verse 22

तत्र स्नात्वा नरो भक्त्या श्राद्धं कुर्याद्विधानतः । भरद्वाजेश्वरं पूज्य शिवलोके महीयते

അവിടെ ഭക്തിയോടെ സ്നാനം ചെയ്ത് വിധിപ്രകാരം ശ്രാദ്ധം അനുഷ്ഠിക്കണം. ഭരദ്വാജേശ്വരനെ പൂജിച്ചാൽ ശിവലോകത്തിൽ ആദരിക്കപ്പെടും.

Verse 23

ततश्च कोटितीर्थेऽस्मिन्गौतमो भगवानृषिः । अतप्यत तपो घोरमहल्यासंगमाशया

അനന്തരം ഈ കോടിതീർത്ഥത്തിൽ ഭഗവാൻ ഋഷി ഗൗതമൻ അഹല്യയുമായി പുനർമിലനത്തിന്റെ ആശയോടെ ഘോരതപസ്സു ചെയ്തു।

Verse 24

तं कामं प्राप्तवान्धीमान्परां मुदमुपागतः । अहल्यया समायोगमेतत्तीर्थप्रभावतः

ആ ധീമാൻ തന്റെ അഭിലഷിതം ലഭിച്ച് പരമാനന്ദത്തിലേക്ക് എത്തി; ഈ തീർത്ഥത്തിന്റെ പ്രഭാവത്താൽ അഹല്യയുമായി സമാഗമം ലഭിച്ചു।

Verse 25

अस्मिन्क्षेत्रे महालिंगं गौतमेश्वरसंज्ञितम् । स्थापयामास भगवानहल्यासरसस्तटे

ഈ പുണ്യക്ഷേത്രത്തിൽ ഭഗവാൻ ‘ഗൗതമേശ്വര’ എന്ന മഹാലിംഗം അഹല്യാ സരസ്സിന്റെ തീരത്ത് സ്ഥാപിച്ചു।

Verse 26

अर्जुन उवाच । अहल्यया कदा ब्रह्मन्खानितं वै महत्सरः । तन्मम ब्रूहि सकलमहल्यासरःकारणम्

അർജുനൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ബ്രാഹ്മണാ! അഹല്യ എപ്പോൾ ആ മഹാസരസ്സ് ഖനിപ്പിച്ചു? അഹല്യാ സരസ്സിന്റെ മുഴുവൻ കാരണവും എനിക്ക് പറയുക।

Verse 27

नारद उवाच । अहल्या शापमापन्ना गौतमात्किल फाल्गुन । पुरा चेंद्रसमायोगे परं दुःखमुपागता

നാരദൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ഫാൽഗുനാ! അഹല്യ ഗൗതമന്റെ ശാപത്തിൽ പെട്ടുവെന്ന് പറയുന്നു; മുൻപ് ഇന്ദ്രനുമായുള്ള സമാഗമം മൂലം അവൾ അത്യന്തം ദുഃഖത്തിലായി।

Verse 28

ततो दुःखार्तः स मुनिः कोटितीर्थेऽकरोत्तपः । तपसा तेन वै पार्थाहल्यया सह संगतः

അനന്തരം ദുഃഖാർത്തനായ ആ മുനി കോടിതീർത്ഥത്തിൽ തപസ്സു അനുഷ്ഠിച്ചു. ഹേ പാർഥ, ആ തപസ്സിന്റെ ഫലമായി അവൻ അഹല്യയോടു വീണ്ടും സംഗമിച്ചു.

Verse 29

ततः साध्वी परं हृष्टा अत्र क्षेत्रे सरोवरम् । चकार सुमहत्पुण्यं तीर्थोदैः परिपूरितम्

പിന്നീട് ആ സാധ്വി പരമഹർഷത്തോടെ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഒരു സരോവരം സൃഷ്ടിച്ചു. അത് അതിവിശാലവും മഹാപുണ്യവുമായിരുന്നു; തീർത്ഥജലങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞത്.

Verse 30

अहल्यासरसि स्नानं पिंडदानं समाचरेत् । गौतमेशं च संपूज्य ब्रह्मलोकं स गच्छति

അഹല്യാ സരസ്സിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് വിധിപൂർവ്വം പിണ്ഡദാനം ചെയ്യണം. ഗൗതമേശനെ സമ്പൂർണ്ണമായി പൂജിച്ചാൽ അവൻ ബ്രഹ്മലോകത്തിലേക്ക് പോകുന്നു.

Verse 31

कोटितीर्थे नरश्रेष्ठ अनेके मुनयोऽमलाः । तपस्तप्त्वा सुघोरं च परां सिद्धिमपागताः

ഹേ നരശ്രേഷ്ഠാ, കോടിതീർത്ഥത്തിൽ അനേകം നിർമല മുനിമാർ അത്യന്തം ഘോരമായ തപസ്സു ചെയ്ത് പരമസിദ്ധി പ്രാപിച്ചു.

Verse 32

राजभिर्बहुभिः पूर्वं तपो दानं तथाध्वराः । अस्मिंस्तीर्थे सुविहिताः परां सिद्धिमुपागताः

പൂർവ്വകാലത്ത് അനേകം രാജാക്കന്മാർ ഈ തീർത്ഥത്തിൽ തപസ്സ്, ദാനം, യാഗാദി അധ്വരങ്ങൾ എന്നിവ നന്നായി അനുഷ്ഠിച്ചു; അതിനാൽ പരമസിദ്ധി പ്രാപിച്ചു.

Verse 33

अस्य तीरे द्विजं चैकं मृष्टान्नैर्यश्च तर्पयेत् । तेन श्रद्धासहायेन कोटिर्भवति तर्पिता

ഈ പുണ്യതീരത്തിൽ ആരെങ്കിലും ശ്രദ്ധാസഹിതം ഉത്തമാന്നംകൊണ്ട് ഒരു ബ്രാഹ്മണനെയെങ്കിലും തൃപ്തിപ്പെടുത്തുകയാണെങ്കിൽ, അവനാൽ ഒരു കോടി ബ്രാഹ്മണരെ തൃപ്തിപ്പെടുത്തിയതുപോലെ ഫലം ലഭിക്കുന്നു।

Verse 34

अस्य तीरे नरः पार्थ रत्नानि विविधानि च । गोभूमितिलधान्यानि वासांसि विविधानि च

ഹേ പാർഥാ, ഈ തീരത്തിൽ മനുഷ്യൻ നാനാവിധ രത്നങ്ങൾ ദാനം ചെയ്യാം; കൂടാതെ പശുക്കൾ, ഭൂമി, എള്ള്, ധാന്യം, പലവിധ വസ്ത്രങ്ങളും അർപ്പിക്കാം।

Verse 35

श्रद्धया परया पार्थ द्विजेभ्यः संप्रयच्छति । शतकोटिगुणं पुण्यं कोटितीर्थप्रभावतः । कोटितीर्थे प्रतिश्रुत्य द्विजेभ्यो न प्रयच्छति

ഹേ പാർഥാ, ഇവിടെ പരമശ്രദ്ധയോടെ ബ്രാഹ്മണർക്കു ദാനം ചെയ്യുന്നവൻ കോട്ടിതീർഥത്തിന്റെ പ്രഭാവത്താൽ ശതകോടിഗുണം പുണ്യം പ്രാപിക്കുന്നു। എന്നാൽ കോട്ടിതീർഥത്തിൽ വാഗ്ദാനം ചെയ്തിട്ടും ബ്രാഹ്മണർക്കു കൊടുക്കാത്തവൻ മഹാപാപഭാഗിയാകുന്നു।

Verse 36

नरके पातयित्वा च कुलमेकोत्तरं शतम् । आत्मानं पातयेत्पश्चाद्दारुणं रौरवं महत्

അവൻ തന്റെ കുലത്തിലെ നൂറ്റൊന്ന് തലമുറകളെ നരകത്തിൽ പതിപ്പിക്കുകയും, പിന്നെ താനുമെല്ലാം ഭയങ്കരമായ മഹാരൗരവ നരകത്തിൽ പതിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു।

Verse 37

माघमासे तु संप्राप्ते प्रातःकाले तथाऽमले । यः स्नाति मकरादित्ये तस्य पुण्यं शृणुष्व मे

മാഘമാസം എത്തിയാൽ, നിർമലമായ പ്രഭാതസമയത്ത്, മകരസൂര്യന്റെ വേളയിൽ ആരെങ്കിലും സ്നാനം ചെയ്താൽ—അവന്റെ പുണ്യം എന്നിൽ നിന്ന് കേൾക്കുക।

Verse 38

सर्वतीर्थेषु यत्पुण्यं सर्वयज्ञेषु यत्फलम् । सर्वदानव्रतैर्यच्च कोटि तीर्थे दिनेदिने

സകല തീർത്ഥങ്ങളിലെ പുണ്യവും, സകല യജ്ഞങ്ങളിലെ ഫലവും, ദാന-വ്രതങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള പുണ്യവും—അവയെല്ലാം കോടിതീർത്ഥത്തിൽ ദിനംപ്രതി ലഭിക്കുന്നു.

Verse 39

तत्पुण्यं लभते मर्त्यो नात्र कार्या विचारणा । कन्यागते सवितरि यः श्राद्धं कुरुते नरः

അതേ പുണ്യം മർത്ത്യൻ നേടുന്നു; ഇവിടെ സംശയം വേണ്ട. സൂര്യൻ കന്നിരാശിയിൽ പ്രവേശിച്ചപ്പോൾ ആരെങ്കിലും ശ്രാദ്ധം ചെയ്താൽ അവന് മഹാഫലം ലഭിക്കും.

Verse 40

पितरस्तस्य तुष्यंति गयाश्राद्धशतैर्न तु । कार्तिके मासि संप्राप्ते स्नानादि कुरुते यदि

അവന്റെ പിതൃക്കൾ തൃപ്തരാകുന്നു—നൂറുകണക്കിന് ഗയാശ്രാദ്ധങ്ങളാലും അത്രയല്ല. കാർത്തികമാസം വന്നപ്പോൾ ഇവിടെ സ്നാനാദി അനുഷ്ഠിച്ചാൽ ഫലം അപാരമാകും.

Verse 41

तदक्षयफलं सर्वं ब्रह्मणो वचनं यथा । इष्ट्वात्र यज्ञमेकं तु कोटियज्ञफलं लभेत्

ആ മുഴുവൻ ഫലവും അക്ഷയം—ബ്രഹ്മാവിന്റെ വാക്കുപോലെ അച്യുതം. ഇവിടെ ഒരു യജ്ഞം ചെയ്താലും കോടിയജ്ഞഫലം ലഭിക്കും.

Verse 42

कन्यां ब्राह्मेण विधिना दत्त्वा कोटिगुणं फलम् । सर्वदानं कोटिगुणं कोटितीर्थे भवेद्यतः

ബ്രാഹ്മവിധിപ്രകാരം കന്യാദാനം ചെയ്താൽ കോടിഗുണ ഫലം ലഭിക്കുന്നു. കാരണം കോടിതീർത്ഥത്തിൽ എല്ലാ ദാനത്തിന്റെയും ഫലം കോടിഗുണമാകുന്നു.

Verse 43

कोटि तीर्थे त्यजेत्प्राणान्हृदि कृत्वा तु माधवम् । तस्य पार्थ चिरं स्वर्गे ह्यक्षया शाश्वती गतिः

കോടിതീർത്ഥത്തിൽ ഹൃദയത്തിൽ മാധവനെ ധ്യാനിച്ചു പ്രാണത്യാഗം ചെയ്യുന്നവന്‍, ഹേ പാർഥ, സ്വർഗ്ഗത്തിൽ ദീർഘവാസവും അക്ഷയമായ ശാശ്വതഗതിയും ലഭിക്കുന്നു.

Verse 44

कोटितीर्थे तीर्थवरे देहत्यागं करोति यः । तस्य पूजां प्रकुर्वंति ब्रह्माद्या देवतागणाः

തീർത്ഥങ്ങളിൽ ശ്രേഷ്ഠമായ കോടിതീർത്ഥത്തിൽ ആരെങ്കിലും ദേഹത്യാഗം ചെയ്താൽ, അവന്റെ ബഹുമാനാർത്ഥം ബ്രഹ്മാദി ദേവഗണങ്ങൾ സ്വയം പൂജ നടത്തുന്നു.

Verse 45

अस्य तीरे देहदाहो यस्य कस्य प्रजायते । अस्थिक्षेपो यस्य भवेन्महीसागरसंगमे

ഈ തീരത്ത് ആരുടെയെങ്കിലും ദേഹദാഹം (ദഹനകർമ്മം) നടക്കുകയും, അസ്ഥിവിസർജനം ഭൂമി–സമുദ്ര സംഗമത്തിൽ നടക്കുകയും ചെയ്താൽ—

Verse 46

तत्फलं गदितुं पार्थ वागीशोऽपि न वै क्षमः । एतज्ज्ञात्वा परं पार्थ कोटितीर्थं प्रसेवते

ഹേ പാർഥ, ആ ഫലം വിവരിക്കാൻ വാക്കിന്റെ അധിപനായ വാഗീശനും പോലും ശേഷിയില്ല. അതിനാൽ, ഹേ പാർഥ, ഇതറിഞ്ഞ് കോടിതീർത്ഥത്തെ ആശ്രയിച്ച് സേവിക്കണം.

Verse 47

दिनेदिने फलं तस्य कापिलं गोसहस्रकम् । स्वर्गे मर्त्ये च पाताले तस्मादेतत्सुदुर्लभम्

ദിവസംതോറും അതിന്റെ ഫലം ആയിരം കാപില ഗോകളെ ദാനം ചെയ്തതിനു തുല്യം. സ്വർഗ്ഗം, മർത്ത്യം, പാതാളം—മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും അതിനാൽ ഇത് അത്യന്തം ദുർലഭം.

Verse 52

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां प्रथमे माहेश्वरखण्डे कौमारिकाखण्डे कोटितीर्थमाहात्म्यवर्णनंनाम द्विपञ्चाशत्तमोऽध्यायः

ഇങ്ങനെ ശ്രീസ്കന്ദ മഹാപുരാണത്തിലെ ഏകാശീതിസാഹസ്രീ സംഹിതയുടെ പ്രഥമ മാഹേശ്വരഖണ്ഡത്തിലെ കൗമാരികാഖണ്ഡത്തിൽ ‘കോടിതീർത്ഥമാഹാത്മ്യവർണനം’ എന്ന പേരിലുള്ള ദ്വിപഞ്ചാശത്തമ അധ്യായം സമാപ്തമായി।