Adhyaya 6

Verse 1

स्कंद उवाच । अथेशाज्ञां समादाय गजवक्त्रः प्रतस्थिवान् । शंभोः काश्यागमोपायं चिंतयन्मंदराद्रितः

സ്കന്ദൻ പറഞ്ഞു—അപ്പോൾ ഈശ്വരന്റെ ആജ്ഞ സ്വീകരിച്ച് ഗജവക്ത്രൻ (ഗണേശൻ) മന്ദരപർവതത്തിൽ നിന്ന് പുറപ്പെട്ടു; ശംഭു കാശിയിലേക്കു വരാനുള്ള ഉപായം മനസ്സിൽ ചിന്തിച്ചു കൊണ്ടിരുന്നു.

Verse 2

प्राप्य वाराणसीं तूर्णमाशु स्यंदनगो विभुः । वाडवीं मूर्तिमालंब्य प्राविशच्छकुनैः स्तुतः

വേഗത്തിൽ വാരണാസിയിലെത്തി ആ വിഭു രഥാരൂഢനായി; വാഡവീ (കുതിരിമാതാ) രൂപം ധരിച്ചു, ശുഭശകുനപ്പക്ഷികളുടെ സ്തുതിയോടെ നഗരത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു.

Verse 3

नक्षत्रपाठको भूत्वा वृद्धः प्रत्यवरोधगः । चचार मध्ये नगरं पौराणां प्रीतिमावहन्

നക്ഷത്രപാഠകനായി, വൃദ്ധരൂപത്തിൽ, തടസ്സമില്ലാതെ അദ്ദേഹം നഗരത്തിന്റെ നടുവിലൂടെ സഞ്ചരിച്ചു; പൗരന്മാർക്ക് ആനന്ദം പകർന്നു.

Verse 4

स्वयमेव निशाभागे स्वप्नं संदर्शयन्नृणाम् । प्रातस्तेषां गृहान्गत्वा तेषां वक्ति बलाबलम्

രാത്രിഭാഗത്തിൽ അദ്ദേഹം സ്വയം മനുഷ്യർക്കു സ്വപ്നങ്ങൾ കാണിച്ചു; പ്രഭാതത്തിൽ അവരുടെ വീടുകളിൽ ചെന്നു അവരുടെ അവസ്ഥയിലെ ബലവും അബലവും അറിയിച്ചു.

Verse 5

भवद्भिरद्य रात्रौ यद्दृष्टं स्वप्नविचेष्टितम् । भवत्कौतूहलोत्पत्त्यै तदेव कथयाम्यहम्

ഇന്ന് രാത്രിയിൽ നിങ്ങൾ കണ്ട സ്വപ്നവിചേഷ്ടിതം, നിങ്ങളുടെ കൗതുകം ശമിപ്പാൻ, അതുതന്നെ ഞാൻ വിശദീകരിക്കുന്നു.

Verse 6

स्वपता भवता रात्रौ तुर्ये यामे महाह्रदः । अदर्शि तत्र च भवान्मज्जन्मज्जंस्तटंगतः

രാത്രിയിൽ നിദ്രയിൽ, നാലാം യാമത്തിൽ, നിങ്ങൾ ഒരു മഹാഹ്രദം കണ്ടു; അവിടെ നിങ്ങൾ വീണ്ടും വീണ്ടും മുങ്ങി, പിന്നെ തീരം പ്രാപിക്കുന്നതായി ദൃശ്യമായി.

Verse 7

तदंबुपिच्छिले पंके मग्नोन्मग्नोसि भूरिशः । दुःस्वप्नस्यास्य च महान्विपाकोति भयप्रदः

ജലംകൊണ്ട് വഴുക്കലായ ആ ചെളിയിൽ നീ വീണ്ടും വീണ്ടും മുങ്ങിയും പൊങ്ങിയും ചെയ്യുന്നു. ഈ ദുഃസ്വപ്നത്തിന്റെ വിപാകം മഹത്തും അത്യന്തം ഭയജനകവുമാണ്.

Verse 8

काषायवसनो मुंडः प्रैक्ष्यहो भवतापि यः । परितापं महानेष जनयिष्यति दारुणम्

കാഷായവസ്ത്രധാരിയായ ആ മുണ്ഡിതൻ, നീയും—അയ്യോ—കണ്ടവൻ; അവൻ മഹത്തും ദാരുണവുമായ പരിതാപം ജനിപ്പിക്കും.

Verse 9

रात्रौ सूर्यग्रहो दृष्टो महानिष्टकरो ध्रुवम् । ऐंद्रधनुर्द्वयं रात्रौ यदलोकि न तच्छुभम्

രാത്രിയിൽ സൂര്യഗ്രഹണം കാണപ്പെടുന്നത് നിശ്ചയമായും മഹാ അനിഷ്ടകരം. രാത്രിയിൽ ഇരട്ട ഇന്ദ്രധനുസ് കണ്ടാലും അത് ശുഭമല്ല.

Verse 10

प्रतीच्यां रविरागत्य प्रोद्यंतं व्योम्नि शीतगुम् । पातयामास भूपृष्ठे तद्राज्यभयसूचकम्

പടിഞ്ഞാറിൽ നിന്ന് വന്ന സൂര്യൻ ആകാശത്തിൽ ഉദയിക്കുന്ന ചന്ദ്രനെ അടിച്ച് ഭൂമിയിലേക്കു വീഴ്ത്തി—ഇത് രാജ്യത്തിന് ഭയവും അപകടവും സൂചിപ്പിക്കുന്നു.

Verse 11

युगपत्केतुयुगलं युध्यमानं परस्परम् । यददर्शि न तद्भद्रं राष्ट्रभंगाय केवलम्

ഒരേ സമയം പരസ്പരം യുദ്ധം ചെയ്യുന്ന രണ്ട് കേതുക്കളെ നീ കണ്ടു; അത് ശുഭമല്ല—രാജ്യഭംഗത്തിനുള്ള സൂചന മാത്രമാണ്.

Verse 12

विशीर्यत्केशदशनं नीयमानं च दक्षिणे । आत्मानं यत्समद्राक्षीः कुटुंबस्यापि भीषणम्

നീ നിന്നെത്തന്നെ കണ്ടു—മുടിയും പല്ലുകളും പൊഴിഞ്ഞുകൊണ്ട്, നിന്നെ തെക്കോട്ടു വലിച്ചുകൊണ്ടുപോകുന്നു; ആ ദൃശ്യം കുടുംബത്തിനും അത്യന്തം ഭീകരമായ അശുഭസൂചനയാണ്.

Verse 13

प्रासादध्वजभंगोयस्त्वयैक्षत निशाक्षये । राज्यक्षयकरं विद्धि महोत्पाताय निश्चितम्

രാത്രിയുടെ അവസാനം നീ കണ്ട പ്രാസാദധ്വജഭംഗം രാജ്യക്ഷയത്തിന് കാരണമെന്നു അറിയുക; അത് നിശ്ചിത മഹോത്പാതം, മഹാവിപത്തിന്റെ സൂചനയാണ്.

Verse 14

नगरी प्लाविता स्वप्ने तरंगैः क्षीरनीरधेः । पक्षैस्त्रिचतुरैः शंके महाशंकां पुरौकसाम्

സ്വപ്നത്തിൽ നഗരം ക്ഷീരസമുദ്രത്തിന്റെ തരംഗങ്ങളാൽ പ്ലാവിതമായി; മൂന്ന് നാലു പക്ഷത്തിനുള്ളിൽ നഗരവാസികൾക്ക് മഹാഭയം ഉയരുമെന്ന് ഞാൻ ആശങ്കപ്പെടുന്നു.

Verse 15

स्वप्ने वानरयानेन यत्त्वमूढोसि दक्षिणाम् । अतस्तद्वंचनोपायः पुरत्यागो महामते

സ്വപ്നത്തിൽ നീ വാനരയാനത്തിൽ മോഹിതനായി തെക്കോട്ടു കൊണ്ടുപോകപ്പെട്ടു; അതിനാൽ, ഹേ മഹാമതേ, ആ അശുഭം ഒഴിവാക്കാനുള്ള മാർഗം നഗരത്യാഗം തന്നെയാണ്.

Verse 16

रुदती या त्वया दृष्टा महिलैका निशात्यये । मुक्तकेशी विवसना सा नारी श्रीरिवोद्गता

പ്രഭാതസമയത്ത് നീ കണ്ട ആ ഏകസ്ത്രീ—കരഞ്ഞുകൊണ്ട്, മുക്തകേശിയായി, വിവസനയായി—അവൾ ശ്രീദേവി തന്നെയെന്നപോലെ എഴുന്നേറ്റ് വിട്ടുപോകുന്ന അശുഭസൂചനയാണ്.

Verse 17

देवालयस्य कलशो यत्त्वया वीक्षितः पतन् । दिनैः कतिपयैरेव राज्यभंगो भविष्यति

നീ ദേവാലയത്തിന്റെ ശിഖരകലശം വീഴുന്നതു കണ്ടിരിക്കുന്നു; അതിനാൽ കുറച്ച് ദിവസങ്ങൾക്കുള്ളിൽ രാജ്യം നിശ്ചയമായും തകർന്നുപോകും.

Verse 18

पुरी परिवृता स्वप्ने मृगयूथैः समंततः । रोरूयमाणैरत्यर्थं मासेनैवोद्वसी भवेत्

സ്വപ്നത്തിൽ നഗരം എല്ലാടവും വന്യമൃഗക്കൂട്ടങ്ങൾ ഭയങ്കരമായി അലറിക്കൊണ്ട് ചുറ്റിയതായി കണ്ടാൽ, ഒരു മാസത്തിനുള്ളിൽ തന്നെ അത് നിർജനമാകും.

Verse 19

आतायियूकगृध्राद्यैः पुरीमुपरिचारिभिः । सूच्यतेत्याहितं किंचिद्ध्रुवमत्र निवासिनाम्

നഗരത്തിൽ കള്ളന്മാർ, പേൻ, കഴുകൻ മുതലായവ അധികമായി സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ, ഇവിടെ വസിക്കുന്നവർക്ക് ഏതോ അനർത്ഥം നിശ്ചയമാണെന്ന് സൂചിപ്പിക്കുന്നു.

Verse 20

स्वप्नोत्पातानिति बहूञ्शंसञ्शंसन्नितस्ततः । बहूनुच्चाटयांचक्रे स विघ्नेशः पुरौकसः

ആ വിഘ്നേശൻ നഗരവാസികളിടയിൽ ഇവിടെ അവിടെ പല സ്വപ്ന-അപശകുനങ്ങൾ പ്രസ്താവിച്ചുകൊണ്ട്, ഭീതിയാൽ പലരെയും നഗരത്തിൽ നിന്ന് ഒഴിപ്പിച്ചു.

Verse 21

केषांचित्पुरतो वादीद्ग्रहचारं प्रदर्शयन् । एकराशिस्थिताः सौरि सितभौमा न शोभनाः

ചിലരുടെ മുമ്പിൽ ഒരുവൻ ഗ്രഹചാരം കാണിച്ചുകൊണ്ട് പറഞ്ഞു—‘ശനി, ശുക്രൻ, മംഗളം ഒരേ രാശിയിൽ നിലകൊള്ളുന്നത് ശുഭമല്ല.’

Verse 22

सोयं धूमग्रहो व्योम्नि भित्त्वा सप्तर्षिमंडलम् । प्रयातः पश्चिमामाशां स नाशाय विशांपतेः

ഈ ധൂമകേതു-ഗ്രഹം ആകാശത്തിൽ സപ്തർഷിമണ്ഡലം ഭേദിച്ച് പടിഞ്ഞാറുദിക്കിലേക്കു നീങ്ങി; ഇത് ജനാധിപനായ രാജാവിന്റെ നാശം സൂചിപ്പിക്കുന്നു.

Verse 23

अतिचारगतो मंदः पुनर्वक्राध्व संस्थितः । पापग्रहसमायुक्तो न युक्तोयमिहेष्यते

ശനി അതിചാരഗതനായി വീണ്ടും വക്രഗതിയിൽ നിലകൊള്ളുന്നു; പാപഗ്രഹങ്ങളോടുകൂടിയ ഈ യോഗം ഇവിടെ യുക്തമല്ല, അശുഭഫലദായകം.

Verse 24

व्यतीते वासरे योयं भूकंपः समपद्यत । कंपं जनयतेऽतीव हृदो मेपि पुरौकसः

മറ്റന്നാൾ സംഭവിച്ച ആ ഭൂകമ്പം, ഓ നഗരവാസീ, ഇന്നും എന്റെ ഹൃദയത്തിൽ അത്യന്തം വിറയൽ ഉണർത്തുന്നു.

Verse 25

उदीच्यादक्षिणाशायां येयमुल्का प्रधाविता । विलीना च वियत्येव स निर्घातं न सा शुभा

വടക്കുദിക്കിൽ നിന്ന് തെക്കുദിക്കിലേക്കു പാഞ്ഞ ഈ ഉൽക്ക ആകാശത്തിൽ ലയിച്ചു, ഘോരനാദത്തോടുകൂടി; അത് ശുഭമല്ല.

Verse 26

उन्मूलितो महामूलो महानिलरयेण यः । चत्वरे चैत्यवृक्षोयं महोत्पातं प्रशंसति

ചത്വരത്തിലുള്ള ഈ ചൈത്യവൃക്ഷം, ആഴമേറിയ വേരുകളുണ്ടായിട്ടും, മഹാ കാറ്റിന്റെ പ്രഹരത്തിൽ വേരോടെ പിഴുതുപോയി; ഇത് മഹോത്പാതം സൂചിപ്പിക്കുന്നു.

Verse 27

सूर्योदयमनुप्राप्य प्राच्यां शुष्कतरूपरि । करटो रारटीत्येष कटूत्कट भयप्रदः

സൂര്യോദയസമയത്ത് കിഴക്കുദിക്കിൽ ഒരു ഉണങ്ങിയ വൃക്ഷത്തിന്മേൽ ഒട്ടകം ‘രാരടി’ എന്നു കഠിനവും കർക്കശവുമായ ശബ്ദം മുഴക്കി; ആ ശബ്ദം പെട്ടെന്ന് ഭയം പരത്തി।

Verse 28

मध्ये विपणि यतूर्णं कौचिच्चारण्यचारिणौ । मृगौ मृगयतां यातौ पौराणां पुरतोऽहितौ

ചന്തയുടെ നടുവിൽ കാട്ടിൽ സഞ്ചരിക്കുന്ന രണ്ടു മാൻകൾ പെട്ടെന്ന് ഓടിവന്ന് നഗരവാസികളുടെ മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു; അത് അശുഭദർശനമായി കരുതപ്പെട്ടു।

Verse 29

रसालशालमुकुलं वीक्ष्यते यच्छरद्यदः । महाकालभयं मन्येप्यकालेपि पुरौकसाम्

മാവ്‌യും ശാലവൃക്ഷവും കാലമല്ലാതെ, ശരദ്കാലത്തിലെന്നപോലെ മുളപ്പുകാണുമ്പോൾ, അത് നഗരവാസികളിൽ മഹാകാലഭയം—അകാലത്തും വീഴുന്ന ഭീതി—എന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു।

Verse 30

साध्वसंजनयित्वेति केचिदुच्चाटिताः पुरः । तेन विघ्नकृतापौराः कपटद्विजरूपिणा

ഇങ്ങനെ ഭീതി ഉണർത്തി ചിലരെ നഗരത്തിൽ നിന്ന് പുറത്താക്കി; കപട ബ്രാഹ്മണവേഷധാരി ഒരാൾ നഗരവാസികൾക്ക് വിഘ്നബാധകൾ വരുത്തി।

Verse 31

अथ मध्येवरोधं स प्रविश्य निजमायया । दृष्टार्थमेव कथयन्स्त्रीणां विस्रंभभूरभूत्

പിന്നീട് അവൻ തന്റെ മായയാൽ സ്ത്രീകളുടെ അന്തഃപുരത്തിലേക്ക് കടന്നു; ‘കണ്ട കാര്യങ്ങൾ’ മാത്രമെന്നപോലെ വിശ്വസനീയമായി സംസാരിച്ച് സ്ത്രീകളുടെ വിശ്വാസഭൂമിയായി മാറി।

Verse 32

तव पुत्रशतं जज्ञे सप्तोनं शुभलक्षणे । तेष्वेकस्तुरगारूढो बाह्याल्यां पतितो मृतः

ഹേ ശുഭലക്ഷണവതീ! നിനക്ക് ഏഴ് കുറവായ നൂറു പുത്രന്മാർ ജനിച്ചു; അവരിൽ ഒരാൾ കുതിരമേറി പുറത്തെ വഴിയിൽ വീണ് മരണമടഞ്ഞു।

Verse 33

अंतर्वत्नी त्वियं कन्या जनयिष्यति शोभनाम् । एषा हि दुर्भगा पूर्वं सांप्रतं सुभगाऽभवत्

ഈ കന്യ ഗർഭിണിയാണ്; അവൾ ഒരു ശോഭന സന്താനത്തെ പ്രസവിക്കും. മുൻപ് ദുർഭാഗ്യവതിയായിരുന്നവൾ ഇപ്പോൾ സൗഭാഗ്യവതിയായി മാറി।

Verse 34

असौ हि राज्ञो राज्ञीनामत्यंतमिहवल्लभा । मुक्तालंकृतिरेतस्यै राज्ञा दत्ता निजोरसः

അവൾ ഇവിടെ രാജാവിനും രാജ്ഞിമാർക്കും അത്യന്തം പ്രിയയാണ്; രാജാവ് തന്റെ തന്നെ വക്ഷസ്ഥലത്തിൽ നിന്നെടുത്ത മുത്താലങ്കാരം അവൾക്ക് നൽകി।

Verse 35

पंचसप्तदिनान्येव जातानीतीह तर्क्यते । अस्यै राज्ञा प्रसादेन ग्रामौ दातुमुदीरितौ

ഇത് സംഭവിച്ച് അഞ്ചു മുതൽ ഏഴ് ദിവസമേ ആയിട്ടുള്ളൂ എന്ന് ഇവിടെ കണക്കാക്കുന്നു; രാജാവിന്റെ പ്രസാദത്താൽ അവൾക്ക് രണ്ട് ഗ്രാമങ്ങൾ ദാനമായി നൽകുമെന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ചു।

Verse 36

इति दृष्टार्थकथनै राज्ञीमान्योभवद्द्विजः । वर्णयंति च ता राज्ञः परोक्षेपि गुणान्बहून्

ഇങ്ങനെ ‘ദൃഷ്ടാർത്ഥ’മായ കാര്യങ്ങൾ പറഞ്ഞതുകൊണ്ട് ആ ദ്വിജൻ രാജ്ഞിയാൽ ആദരിക്കപ്പെട്ടു; രാജാവ് അകന്നിരുന്നാലും ആ സ്ത്രീകൾ അദ്ദേഹത്തിന്റെ അനേകം ഗുണങ്ങൾ വർണ്ണിച്ചു।

Verse 37

अहो यादृगसौ विप्रः सर्वत्रातिविचक्षणः । सुशीलश्च सुरूपश्च सत्यवाङ्मितभाषणः

അഹോ! ഈ ബ്രാഹ്മണൻ എല്ലായിടത്തും അതിവിവേകി; സുഷീലനും സുരൂപനും; സത്യവാക്യനും മിതഭാഷിയും ആകുന്നു.

Verse 38

अलोलुप उदारश्च सदाचारो जितेंद्रियः । अपि स्वल्पेन संतुष्टः प्रतिग्रहपराङ्मुखः

അവൻ ലോഭരഹിതനും ഉദാരനും; സദാചാരത്തിൽ സ്ഥിരനും ഇന്ദ്രിയജയിയും; അല്പത്തിൽ പോലും സന്തുഷ്ടൻ, പ്രതിഗ്രഹം (ദാനം സ്വീകരിക്കൽ) ഒഴിവാക്കുന്നവൻ.

Verse 39

जितक्रोधः प्रसन्नास्यस्त्वनसूयुरवंचकः । कृतज्ञः प्रीतिसुमुखः परिवादपराङ्मुखः

അവൻ ക്രോധജയി, പ്രസന്നമുഖൻ; അസൂയരഹിതനും വഞ്ചനാരഹിതനും; കൃതജ്ഞൻ, പ്രീതിയിൽ സുമുഖൻ, പരിവാദ-നിന്ദയിൽ നിന്ന് മാറിനിൽക്കുന്നവൻ.

Verse 40

पुण्योपदेष्टा पुण्यात्मा सर्वव्रतपरायणः । शुचिः शुचिचरित्रश्च श्रुतिस्मृतिविशारदः

അവൻ പുണ്യോപദേശകൻ, പുണ്യാത്മാവ്, എല്ലാ വ്രതങ്ങളിലും പരായണൻ; ശുചിയും ശുചിചരിത്രനും; ശ്രുതി-സ്മൃതികളിൽ വിശാരദൻ.

Verse 41

धीरः पुण्येतिहासज्ञः सर्वदृक्सर्वसंमतः । कलाकलापकुशलो ज्योतिःशास्त्रविदुत्तमः

അവൻ ധീരനും ജ്ഞാനിയും; പുണ്യ ഇതിഹാസങ്ങളിൽ പണ്ഡിതൻ; സರ್ವദർശിയും എല്ലാവർക്കും സമ്മതനായവൻ; കലാകലാപങ്ങളിൽ നിപുണൻ, ജ്യോതിഷശാസ്ത്രത്തിൽ ഉത്തമ വിദ്വാൻ.

Verse 42

क्षमी कुलीनोऽकृपणो भोक्ता निर्मलमानसः । इत्यादि गुणसंपन्नः कोपि क्वापि न दृग्गतः

ക്ഷമാശീലൻ, കുലീനൻ, കൃപണനല്ലാത്തവൻ, യഥോചിതമായി ഭോഗിക്കുവാൻ കഴിവുള്ളവൻ, നിർമലമനസ്സുള്ളവൻ—ഇത്തരം ഗുണസമ്പന്നൻ എവിടെയും അത്യന്തം വിരളമായേ കാണപ്പെടൂ।

Verse 43

इत्थं तास्तद्गुणग्रामं वर्णयंत्यः पदेपदे । कालं विनोदयंति स्म अंतःपुरचराः स्त्रियः

ഇങ്ങനെ അന്തഃപുരവാസിനികളായ സ്ത്രീകൾ ഓരോ പടിയിലും അവന്റെ ഗുണസമൂഹം വർണ്ണിച്ചു പറഞ്ഞുകൊണ്ട്, മധുരസംഭാഷണത്തിൽ സമയം വിനോദമായി കഴിച്ചുകൂട്ടുമായിരുന്നു।

Verse 44

एकदावसरं प्राप्य दिवोदासस्य भूभुजः । राज्ञी लीलावती नाम राज्ञे तं विन्यवेदयत्

ഒരിക്കൽ യോജിച്ച അവസരം ലഭിച്ചപ്പോൾ, ദിവോദാസ രാജാവിന്റെ റാണിയായ ലീലാവതി രാജാവിനോട് അവനെക്കുറിച്ച് അറിയിച്ചു।

Verse 45

राजन्वृद्धो गुणैर्वृद्धो ब्राह्मणः सुविचक्षणः । एकोस्ति स तु द्रष्टव्यो मूर्तो ब्रह्मनिधिः परः

ഹേ രാജാവേ! ഒരു ബ്രാഹ്മണൻ ഉണ്ട്—വയസ്സിൽ വൃദ്ധൻ, ഗുണങ്ങളിൽ അതിലും വൃദ്ധൻ, അത്യന്തം വിവേകി. അവൻ അനന്യൻ; അവനെ ദർശിക്കണം—ശരീരധാരിയായി പ്രത്യക്ഷമായ പരബ്രഹ്മനിധിപോലെ।

Verse 46

राज्ञी राज्ञा कृतानुज्ञा सखीं प्रेष्य विचक्षणाम् । आनिनाय च तं विप्रं ब्राह्मं तेज इवांगवत्

രാജാവിന്റെ അനുമതി ലഭിച്ച റാണി, വിവേകമുള്ള ഒരു സഖിയെ അയച്ചു, ആ വിപ്രനെ കൊണ്ടുവന്നു—ബ്രാഹ്മതേജസ്സുതന്നെ ശരീരധാരിയായി വന്നതുപോലെ।

Verse 47

राजापि दूरादायांतं त विलोक्यमहीसुरम् । यत्राकृतिर्गुणास्तत्र जहर्षेति वदन्हृदि

രാജാവും ദൂരത്തിൽ നിന്ന് വരുന്നതായ ആ ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠനെ കണ്ടു ഹൃദയത്തിൽ ആനന്ദിച്ചു; “എവിടെ ഇത്തരമൊരു ഉദാത്ത രൂപം ഉണ്ടോ, അവിടെയേ ഗുണങ്ങളും ഉണ്ടാകൂ” എന്നു വിചാരിച്ചു।

Verse 48

पदैर्द्वित्रैर्नृपतिना कृताभ्युत्थानसत्कृतिः । चतुर्निगमजाभिः स तमाशीर्भिरनंदयत्

രാജാവ് ഒരു രണ്ടടി മുന്നോട്ട് വന്ന് എഴുന്നേറ്റ് ആദരത്തോടെ സ്വീകരിച്ചു; ആ ദ്വിജൻ നാലു വേദങ്ങളിൽ നിന്നുയർന്ന ആശീർവചനങ്ങളാൽ അവനെ ആനന്ദിപ്പിച്ചു।

Verse 49

कृतप्रणामो राज्ञा स सादरं दत्तमासनम् । भेजेथ कुशलं पृष्टः स राज्ञा तेन भूपतिः

രാജാവ് പ്രണാമം ചെയ്ത ശേഷം ആ ബ്രാഹ്മണൻ ആദരത്തോടെ നൽകിയ ആസനം സ്വീകരിച്ചു. ഭൂപതി ക്ഷേമം ചോദിച്ചപ്പോൾ, അവൻ മംഗളകരമായ ക്ഷേമവചനങ്ങളാൽ മറുപടി പറഞ്ഞു।

Verse 50

परस्परं कुशलिनौ कुशलौ च कथागमे । प्रश्नोत्तराभ्यां संतुष्टौ द्विजवर्य क्षमाभृतौ

ഇരുവരും പരസ്പരം ക്ഷേമം അന്വേഷിച്ചു; ശിഷ്ടസംഭാഷണത്തിൽ ഇരുവരും നിപുണർ. ചോദ്യം-ഉത്തരങ്ങളാൽ തൃപ്തരായി—ഹേ ദ്വിജവര്യാ—ഇരുവരും ക്ഷമയും സഹനവും ധരിച്ചു।

Verse 51

कथावसाने राज्ञाथ गेहं विससृजे द्विजः । लब्धमानमहापूजः स स्वमाश्रममाविशत्

സംഭാഷണം അവസാനിച്ചപ്പോൾ ആ ബ്രാഹ്മണൻ രാജഗൃഹത്തിൽ നിന്ന് വിടപറഞ്ഞു. മാനവും മഹാപൂജയും ലഭിച്ചവനായി അവൻ തന്റെ ആശ്രമത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു।

Verse 52

गतेऽथ स्वाश्रमं विप्रे दिवोदासो नरेश्वरः । लीलावत्याः पुरो विप्रं वर्णयामास भूरिशः

ആ ബ്രാഹ്മണൻ തന്റെ ആശ്രമത്തിലേക്കു പോയ ശേഷം, നരാധിപനായ ദിവോദാസ രാജാവ് ലീലാവതിയുടെ സന്നിധിയിൽ ആ ബ്രാഹ്മണനെക്കുറിച്ച് വിശദമായി വിവരിച്ചു।

Verse 53

महादेवि महाप्राज्ञे लीलावति गुणप्रिये । यथाशंसि तथा विप्रस्ततोपि गुणवत्तरः

ഹേ മഹാദേവി, മഹാപ്രാജ്ഞയായ ഗുണപ്രിയ ലീലാവതീ! നീ അവനെ എങ്ങനെ പ്രശംസിക്കുന്നുവോ അതുപോലെ തന്നെയാണ് ആ ബ്രാഹ്മണൻ; അതിലും അധികം ഗുണസമ്പന്നനാണ്।

Verse 54

अतीतं वेत्ति सकलं वर्तमानमवैति च । प्रष्टव्यः प्रातराहूय भविष्यं किंचिदेष वै

അവൻ സമസ്ത ഭൂതകാലവും അറിയുന്നു; വർത്തമാനവും ഗ്രഹിക്കുന്നു. അതുകൊണ്ട് പ്രഭാതത്തിൽ വിളിച്ചു ഭാവിയെക്കുറിച്ച് കുറെ ചോദിക്കണം—നിശ്ചയം അവൻ പറയും।

Verse 55

महाविभव संभारैर्महाभोगैरनेकधा । व्युष्टायां स नृपो रात्र्यां प्रातराहूतवान्द्विजम्

വിവിധവിധ മഹാവിഭവസമ്പത്തുകളും മഹാഭോഗങ്ങളും ഒരുക്കി, രാത്രി കഴിഞ്ഞപ്പോൾ ആ രാജാവ് പ്രഭാതത്തിൽ ആ ദ്വിജനെ വിളിപ്പിച്ചു।

Verse 56

सत्कृत्य तं द्विजं भक्त्या दुकूलादि प्रदानतः । एकांते तं द्विजं राजा पप्रच्छ निजहृत्स्थितम्

ഭക്തിയോടെ ആ ദ്വിജനെ ആദരിച്ചു, ഉത്തമ വസ്ത്രാദികൾ ദാനം നൽകി, രാജാവ് ഏകാന്തത്തിൽ തന്റെ ഹൃദയത്തിൽ നിലകൊണ്ട കാര്യത്തെക്കുറിച്ച് ആ ബ്രാഹ്മണനോട് ചോദിച്ചു।

Verse 57

राजोवाच । द्विजवर्यो भवानेकः प्रतिभातीति निश्चितम् । यथातत्त्ववती ते धीर्न तथान्यस्य मे मतिः

രാജാവ് പറഞ്ഞു—ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ! നീയേ ഒരുത്തൻ മാത്രമാണ് യഥാർത്ഥ വിവേകി എന്നു എനിക്ക് നിശ്ചയം. നിന്റെ ബുദ്ധി യഥാതത്ത്വത്തിൽ സ്ഥാപിതമാണ്; മറ്റാരെയും കുറിച്ച് എനിക്ക് അങ്ങനെ തോന്നുന്നില്ല.

Verse 58

दृष्ट्वा त्वां तु महाप्राज्ञं शांतं दांतं तपोनिधिम् । किंचित्प्रष्टुमना विप्र तदाख्याहि यथार्थवत्

നിന്നെ—മഹാപ്രാജ്ഞൻ, ശാന്തൻ, ദാന്തൻ, തപോനിധി—എന്ന് കണ്ടപ്പോൾ, ഹേ വിപ്രാ! എനിക്ക് കുറെ ചോദിക്കണമെന്നുണ്ട്. ദയവായി അത് യഥാർത്ഥമായി പറഞ്ഞുതരിക.

Verse 59

शासितेयं मया पृथ्वी न तथान्यैस्तु पार्थिवैः । यावद्भूति मया भुक्ता दिव्या भोगा अनेकधा

ഈ ഭൂമിയെ ഞാൻ ഭരിച്ചു—മറ്റു രാജാക്കന്മാർ അങ്ങനെ ചെയ്തിട്ടില്ല. ലഭ്യമായ സമൃദ്ധിയോളം ഞാൻ പലവിധ ദിവ്യമായ, സ്വർഗ്ഗസമാനമായ ഭോഗങ്ങൾ അനുഭവിച്ചു.

Verse 60

निजौरसेभ्योप्यधिकं रात्रिंदिवमतंद्रितम् । विनिर्जित्य हठाद्दुष्टान्प्रजेयं परिपालिता

എന്റെ സ്വന്തം പുത്രന്മാരേക്കാളും അധികമായി, ഞാൻ രാവും പകലും അശ്രദ്ധയില്ലാതെ ഈ രാജ്യം കാത്തു. ദുഷ്ടരെ ബലത്തോടെ ജയിച്ച്, ഈ പ്രജകളെ പരിപാലിച്ചു.

Verse 61

द्विजपादार्चनात्किंचित्सुकृतं वेद्मि नापरम् । अनेनापरिकथ्येन कथितेनेह किं मम

എനിക്ക് അറിയുന്ന പുണ്യം അല്പമേ—അത് ദ്വിജന്റെ പാദാരാധന; അതൊഴികെ മറ്റൊന്നുമില്ല. പറയാൻ പോലും യോഗ്യമല്ലാത്ത ഈ കാര്യങ്ങൾ ഇവിടെ നീട്ടിപ്പറഞ്ഞാൽ എനിക്ക് എന്ത് പ്രയോജനം?

Verse 62

निर्विस्ममिव मे चेतः सांप्रतं सर्वकर्मसु । विचार्यार्य शुभोदर्कमत आख्याहि सत्तम

ഇപ്പോൾ എന്റെ ചിത്തം എല്ലാ കര്‍മങ്ങളിലും വിരക്തമായതുപോലെ ആയി. ഹേ ആര്യാ, ആലോചിച്ച് ശുഭഫലദായകമായ ഉപദേശം എനിക്കു പറയുക, ഹേ സത്തമാ।

Verse 63

द्विज उवाच । अपि स्वल्पतरं कृत्यं यद्भवेद्भूभुजामिह । एकांते तत्तु पृष्टेन वक्तव्यं सुधिया सदा

ദ്വിജൻ പറഞ്ഞു—ഈ ലോകത്തിൽ രാജാക്കന്മാരുമായി ബന്ധപ്പെട്ട കര്‍ത്തവ്യം അത്യൽപമായാലും, ചോദിക്കപ്പെട്ടാൽ ജ്ഞാനി എപ്പോഴും ഏകാന്തത്തിൽ അത് വിശദീകരിക്കണം।

Verse 64

अमात्येनाप्यपृष्टेन न वक्तव्यं नृपाग्रतः । महापमानभीतेन स्तोकमप्यत्र किंचन

അമാത്യനായാലും ചോദിക്കാതെ രാജസന്നിധിയിൽ സംസാരിക്കരുത്. മഹാ അപമാനഭയത്താൽ ഇവിടെ അല്പമെങ്കിലും ഒന്നും പറയരുത്।

Verse 65

पृष्टश्चेत्कथयामीह मा तत्र कुरु संशयम् । तत्कृते तव गंता वै मनो निर्वेदकारणम्

എന്നാൽ എന്നോടു ചോദിച്ചാൽ ഞാൻ ഇവിടെ പറയും—അതിൽ സംശയിക്കരുത്. അതുകൊണ്ടുതന്നെ നിന്റെ മനസ് നിർവേദത്തിന്റെ കാരണത്തിലേക്ക് തീർച്ചയായും എത്തും।

Verse 66

शृणु राजन्महाबुद्धे नायथार्थं ब्रवीम्यहम् । विक्रांतोस्यतिशूरोसि भाग्यवानसि सर्वदा

ഹേ മഹാബുദ്ധിയുള്ള രാജാവേ, കേൾക്കുക—ഞാൻ അസത്യം പറയുന്നില്ല. നീ പരാക്രമശാലി, അതിശൂരൻ, എന്നും ഭാഗ്യവാൻ।

Verse 67

पुण्येन यशसा बुद्ध्या संपन्नोस्ति भवान्यथा । मन्ये तथामरावत्यां त्रिदशेशोपि नैव हि

പുണ്യം, യശസ്, ബുദ്ധി എന്നിവകൊണ്ട് നിങ്ങൾ അത്യന്തം സമ്പന്നനാകുന്നു; അമരാവതിയിലുപോലും ദേവാധിപൻ ഇന്ദ്രനിലും ഇത്ര പൂർണ്ണത ഉണ്ടെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നില്ല.

Verse 68

सुधिया त्वां गुरुं मन्ये प्रसादेन सुधाकरम् । तेजसास्ति भवानर्कः प्रतापेनाशुशुक्षणिः

നിങ്ങളുടെ സുമേധയാൽ ഞാൻ നിങ്ങളെ ദേവഗുരു ബൃഹസ്പതിയായി കരുതുന്നു; നിങ്ങളുടെ പ്രസാദത്താൽ നിങ്ങൾ ചന്ദ്രൻ. നിങ്ങളുടെ തേജസ്സാൽ നിങ്ങൾ സൂര്യൻ; നിങ്ങളുടെ പ്രതാപത്താൽ നിങ്ങൾ ക്ഷിപ്രം ഉണക്കുന്ന അഗ്നി.

Verse 69

प्रभंजनो बलेनासि श्रीदोसि श्रीसमर्पणैः । शासनेन भवान्रुद्रो निरृतिस्त्वं रणांगणे

ബലത്തിൽ നിങ്ങൾ പ്രഭഞ്ജനമായ കൊടുങ്കാറ്റ്; ശ്രീയെ അർപ്പിച്ചു ദാനം ചെയ്യുന്നതാൽ നിങ്ങൾ ശ്രീദാതാവ്. ഭരണത്തിൽ നിങ്ങൾ സ്വയം രുദ്രൻ; യുദ്ധഭൂമിയിൽ നിങ്ങൾ നിരൃതിയെപ്പോലെ.

Verse 70

दुष्टपाशयिता पाशी यमो नियमनेऽसताम् । इंदनात्त्वं महेंद्रोसि क्षमया त्वमसि क्षमा

ദുഷ്ടരെ പാശംകൊണ്ട് ബന്ധിക്കുന്നതിൽ നിങ്ങൾ യഥാർത്ഥ പാശി; അധർമ്മികളെ നിയന്ത്രിക്കുന്നതിൽ നിങ്ങൾ യമൻ. ധൈര്യം ഉണർത്തുന്ന ശക്തിയാൽ നിങ്ങൾ മഹേന്ദ്രൻ; ക്ഷമയാൽ നിങ്ങൾ സ്വയം ക്ഷമ.

Verse 71

मर्यादया भवानब्धिर्महत्त्वे हिमवानसि । भार्गवो राजनीत्यासि राज्येन मनुना समः

മര്യാദ പാലിക്കുന്നതിൽ നിങ്ങൾ സമുദ്രത്തെപ്പോലെ; മഹത്ത്വത്തിൽ നിങ്ങൾ ഹിമവാനെപ്പോലെ. രാഷ്ട്രീയനീതിയിൽ നിങ്ങൾ ഭാർഗവൻ; രാജാധികാരത്തിൽ നിങ്ങൾ മനുവിനോട് സമൻ.

Verse 72

संतापहर्तांबुदवत्पवित्रो गांगनामवत् । सर्वेषामेव जंतूनां काशीव सुगतिप्रदः

നീ മഴമേഘംപോലെ താപദുഃഖം ഹരിക്കുന്നു; ഗംഗയെപ്പോലെ പവിത്രനാണ്. എല്ലാ ജീവികൾക്കും കാശിയെപ്പോലെ സുഖഗതി നൽകുന്നു.

Verse 73

रुद्रः संहाररूपेण पालनेन चतुर्भुजः । विधिवत्त्वं विधातासि भारती ते मुखांबुजे

സംഹാരരൂപത്തിൽ നീ രുദ്രൻ; പാലനത്തിൽ നീ ചതുര്ഭുജനായ പ്രഭു. വിധിപ്രകാരം നീ തന്നെയാണ് വിധാതാവ്; നിന്റെ മുഖകമലത്തിൽ ഭാരതി വസിക്കുന്നു.

Verse 74

त्वत्पाणिपद्मे कमला त्वत्क्रोधेस्ति हलाहलः । अमृतं तव वागेव त्वद्भुजावश्विनीसुतौ

നിന്റെ കരപദ്മത്തിൽ കമലാ (ലക്ഷ്മി) വസിക്കുന്നു; നിന്റെ ക്രോധത്തിൽ ഹാലാഹല വിഷം ഉണ്ട്. നിന്റെ വാക്ക് തന്നെയാണ് അമൃതം; നിന്റെ രണ്ടു ഭുജങ്ങൾ അശ്വിനീകുമാരന്മാരെപ്പോലെ.

Verse 75

तत्किं यत्त्वयि भूजानौ सर्वदेवमयो ह्यसि । तस्मात्तव शुभोदर्को मया ज्ञातोस्ति तत्त्वतः

അതിൽ അത്ഭുതമെന്ത്? നീ സത്യത്തിൽ സർവ്വദേവമയൻ തന്നെയല്ലോ. അതുകൊണ്ട് നിന്റെ ശുഭോദയവും ഫലവും ഞാൻ തത്ത്വമായി അറിഞ്ഞിരിക്കുന്നു.

Verse 76

आरभ्याद्य दिनाद्भूप ब्राह्मणोऽष्टादशेहनि । उदीच्यः कश्चिदागत्य ध्रुवं त्वामुपदेक्ष्यति

ഹേ രാജാവേ! ഇന്നുമുതൽ ആരംഭിച്ച് പതിനെട്ടാം ദിവസം വടക്കുദേശത്തുനിന്നൊരു ബ്രാഹ്മണൻ വന്ന് തീർച്ചയായും നിന്നെ ഉപദേശിക്കും.

Verse 77

तस्य वाक्यं त्वया राजन्कर्तव्यमविचारितम् । ततस्ते हृत्स्थितं सर्वं सेत्स्यत्येव महामते

ഹേ രാജാവേ, അവന്റെ വാക്ക് നീ സംശയമില്ലാതെ, മടിയില്ലാതെ അനുഷ്ഠിക്കണം. അപ്പോൾ നിന്റെ ഹൃദയത്തിൽ നിശ്ചിതമായ എല്ലാം നിശ്ചയമായും സഫലമാകും, ഹേ മഹാമതേ.

Verse 78

इत्युक्त्वा पृच्छ्य राजानं लब्धानुज्ञो द्विजोत्तमः । विवेश स्वाश्रमं तुष्टो नृपोप्याश्चर्यवानभूत्

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, രാജാവിനെ അഭ്യർത്ഥിച്ച് അവന്റെ അനുവാദം നേടി, ആ ദ്വിജോത്തമൻ സന്തോഷത്തോടെ തന്റെ ആശ്രമത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു; രാജാവും അത്ഭുതഭരിതനായി.

Verse 79

इत्थं विघ्नजिता सर्वा पुरी स्वात्मवशीकृता । सपौरा सावरोधा च सनृपा निजमायया

ഇങ്ങനെ തന്റെ മായാശക്തിയാൽ വിഘ്നജിത് സമസ്ത നഗരത്തെയും—പൗരന്മാരോടും അന്തഃപുരത്തോടും രാജാവോടും കൂടെ—സ്വവശത്തിലാക്കി.

Verse 80

कृतकृत्यमिवात्मानं ततो मत्वा स विघ्नजित् । विधाय बहुधात्मानं काश्यां स्थितिमवाप च

അതിനുശേഷം വിഘ്നജിത് താൻ കൃതകൃത്യനെന്നു കരുതി, പല രൂപങ്ങൾ പ്രകടിപ്പിച്ച്, കാശിയിൽ സ്ഥിരവാസം പ്രാപിച്ചു.

Verse 81

यदा स न दिवोदासः प्रागासीत्कुंभसंभव । तदातनं निजं स्थानमलंचक्रे गणाधिपः

ഹേ കുംഭസംഭവ അഗസ്ത്യാ, പൂർവ്വകാലത്ത് ആ ദിവോദാസൻ ഇല്ലാതിരുന്നപ്പോൾ, ഗണാധിപൻ തനിക്കായി തന്റെ പുരാതന ആസനസ്ഥാനം ഒരുക്കി സ്ഥാപിച്ചു.

Verse 82

दिवोदासे नरपतौ विष्णुनोच्चाटिते सति । पुनर्नवीकृतायां च नगर्यां विश्वकर्मणा

വിഷ്ണു നരപതി ദിവോദാസനെ നഗരത്തിൽ നിന്ന് പുറത്താക്കിയപ്പോൾ, വിശ്വകർമ്മാവ് ആ നഗരിയെ വീണ്ടും നവീകരിച്ചപ്പോൾ,

Verse 83

स्वयमागत्य देवेन मंदरात्सुंदरां पुरीम् । वाराणसीं प्रथमतस्तुष्टुवे गणनायकम्

അപ്പോൾ ദേവൻ സ്വയം മന്ദരത്തിൽ നിന്ന് ആ സുന്ദരമായ വാരണാസി പുരിയിലേക്കു വന്ന്, ആദ്യം ഗണനായകനെ സ്തുതിച്ചു.

Verse 84

अगस्त्य उवाच । कथं स्तुतो भगवता देवदेवेन विघ्नजित् । कथं च बहुधात्मानं स चकार विनायकः

അഗസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു—ദേവദേവനായ ഭഗവാൻ വിഘ്നജിതനെ എങ്ങനെ സ്തുതിച്ചു? പിന്നെ ആ വിനായകൻ തനിയെ എങ്ങനെ പല രൂപങ്ങളാക്കി?

Verse 85

केनकेन स वै नाम्ना काशिपुर्यां व्यवस्थितः । इति सर्वं समासेन कथयस्व षडानन

അവൻ കാശീപുരിയിൽ ഏത് ഏത് നാമങ്ങളാൽ സ്ഥാപിതനാണ്? ഹേ ഷഡാനന, ഇതെല്ലാം സംക്ഷേപമായി എനിക്ക് പറയുക.

Verse 86

इत्युदीरितमाकर्ण्य कुंभयोनेः षडाननः । यथावत्कथयामास गणराज कथां शुभाम्

കുംഭയോനിയായ അഗസ്ത്യന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട്, ഷഡാനനൻ യഥാക്രമം ഗണരാജന്റെ മംഗളകരമായ കഥ പറഞ്ഞു.