Adhyaya 36

Verse 1

पार्वत्युवाच । विश्वकर्मेश्वरं लिंगं यत्काश्यां प्रथितं परम् । तस्य लिंगस्य कथय देवदेव समुद्भवम्

പാർവതി പറഞ്ഞു—ഹേ ദേവദേവാ! കാശിയിൽ പ്രസിദ്ധമായ പരമ വിശ്വകർമ്മേശ്വര ലിംഗത്തിന്റെ ദിവ്യ ഉദ്ഭവം എനിക്ക് പറഞ്ഞുതരണമേ।

Verse 2

देवदेव उवाच । शृणु देवि प्रवक्ष्यामि कथां पातकनाशिनीम् । विश्वकर्मेश लिंगस्य प्रादुर्भावं मनोहरम्

ദേവദേവൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ദേവീ, കേൾക്കുക; പാപനാശിനിയായ കഥ ഞാൻ പറയുന്നു—വിശ്വകർമ്മേശ ലിംഗത്തിന്റെ മനോഹര പ്രാദുർഭാവം।

Verse 3

विश्वकर्माभवत्पूर्वं ब्रह्मणस्त्वपरा तनुः । त्वष्टुः प्रजापतेः पुत्रो निपुणः सर्वकर्मसु

പൂർവ്വം വിശ്വകർമ്മൻ ബ്രഹ്മാവിന്റെ അപര തനുവായി അവതരിച്ചു; അദ്ദേഹം ത്വഷ്ടാ പ്രജാപതിയുടെ പുത്രനും എല്ലാ കർമ്മങ്ങളിലും നിപുണനും ആയിരുന്നു।

Verse 4

कृतोपनयनः सोथ बालो गुरुकुले वसन् । चकार गुरुशुश्रूषां भिक्षान्नकृतभोजनः

ഉപനയനം കഴിഞ്ഞ ശേഷം ആ ബാലൻ ഗുരുകുലത്തിൽ വസിച്ച് ഗുരുശുശ്രൂഷ ചെയ്തു; ഭിക്ഷയാൽ ലഭിച്ച അന്നം മാത്രമേ ഭക്ഷിച്ചിരുന്നുള്ളു।

Verse 5

एकदा तद्गुरुः प्राह प्रावृट्काले समागते । कुरूटजं मदर्थं त्वं यथा प्रावृण्न बाधते

ഒരിക്കൽ മഴക്കാലം വന്നപ്പോൾ അവന്റെ ഗുരു പറഞ്ഞു—“എനിക്കായി മഴ നമ്മെ ബുദ്ധിമുട്ടിക്കാതിരിക്കുവാൻ ഒരു കുടിൽ പണിയുക.”

Verse 6

यत्कदाचिन्न भज्येत न पुरातनतां व्रजेत् । गुरुपत्न्यात्वभिहितो रे त्वाष्ट्र कुरु कंचुकम्

ഗുരുപത്നി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ അവൻ പറഞ്ഞു— “ഹേ ത്വാഷ്ട്രാ! എനിക്ക് ഒരു കഞ്ചുകം നിർമ്മിക്കൂ; അത് ഒരിക്കലും കീറരുത്, ഒരിക്കലും പഴകുകയും അരുത്।”

Verse 7

ममांगयोग्यं नो गाढं न श्लथं च प्रयत्नतः । विनैव वाससा चारु वाल्कलं च सदोज्ज्वलम्

“അത് എന്റെ ശരീരത്തിന് യോജിച്ചതാകട്ടെ—അതി മുറുക്കമായും അല്ല, അതി ഇളക്കമായും അല്ല; പരിശ്രമത്തോടെ നന്നായി നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടതാകട്ടെ; കൂടാതെ മറ്റൊരു വസ്ത്രമില്ലാതെയും മനോഹരമായി, സദാ ദീപ്തമായ വൽക്കലവസ്ത്രമാകട്ടെ।”

Verse 8

गुरुपुत्रेण चाज्ञप्तो ममार्थं पादुके कुरु । यदारूढस्य मे पादौ न पंकः संस्पृशेत्क्वचित्

ഗുരുപുത്രന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം അവൻ പറഞ്ഞു— “എനിക്ക് പാദുകകൾ നിർമ്മിക്കൂ; അവ ധരിച്ചാൽ എന്റെ പാദങ്ങളെ എവിടെയും ചെളി സ്പർശിക്കരുത്।”

Verse 9

चर्मादिबंधनिर्मुक्ते धावतो मे सुखप्रदे । याभ्यां च संचरे वारि स्थल भूमाविव द्रुतम्

“ഞാൻ ഓടുമ്പോൾ സുഖം നൽകുന്നതാകട്ടെ, ചർമപ്പട്ടകൾ മുതലായ ബന്ധനങ്ങളിൽ നിന്ന് വിമുക്തമാകട്ടെ; അവയുടെ സഹായത്തോടെ ജലഭൂമിയിലും വരണ്ട നിലംപോലെ വേഗത്തിൽ സഞ്ചരിക്കാനാകട്ടെ।”

Verse 10

गुरुकन्यापि तं प्राह त्वाष्ट्र मे श्रवणोचिते । भूषणे स्वेन हस्तेन कुरु कांचननिर्मिते

അപ്പോൾ ഗുരുകന്യയും അവനോട് പറഞ്ഞു— “ഹേ ത്വാഷ്ട്രാ! എന്റെ ചെവികൾക്ക് യോജിച്ച സ്വർണ്ണനിർമ്മിത കർണാഭരണങ്ങൾ നിന്റെ സ്വന്തം കൈകൊണ്ട് നിർമ്മിക്കൂ।”

Verse 11

कुमारी क्रीडनीयानि कौतुकानि च देहि मे । दंतिदंतमयान्येव स्वहस्तरचितानि च

ഞാൻ കുമാരിയാണ്; എനിക്ക് കളിപ്പാട്ടങ്ങളും മനോഹര കൗതുകങ്ങളും തരിക—ആനക്കൊമ്പിൽ നിന്നുണ്ടാക്കിയതും നിന്റെ സ്വഹസ്തംകൊണ്ട് പണിതതുമാകട്ടെ.

Verse 12

गृहोपकरणं द्रव्यं मुसलोलूखलादिकम् । तथा घटय मेधाविन्यथा त्रुट्यति न क्वचित्

ഗൃഹോപകരണങ്ങൾ—മുസൽ, ഉഖൽ മുതലായവ—ഹേ മേധാവിനീ, എവിടെയും പൊട്ടാതിരിക്കുവാൻ പറ്റുന്ന വിധം ദൃഢമായി നിർമ്മിക്കൂ.

Verse 13

अक्षालितान्यपि यथा नित्यं पीठानि सत्तम । उज्ज्वलानि भवंत्येव स्थालिकाश्च तथा कुरु

ഹേ സത്തമപുരുഷാ, പീഠങ്ങളും ചെറിയ പാത്രങ്ങളും കഴുകാതിരുന്നാലും നിത്യം തെളിഞ്ഞു മിനുങ്ങുന്നവയായി ഉണ്ടാക്കുക.

Verse 14

सूपकर्मण्यपि च मां प्रशाधि त्वष्ट्रनंदन । यथांगुल्यो न दह्यंते पाकः स्याच्च यथा शुभः

പാചകകാര്യത്തിലും എന്നെ ഉപദേശിച്ച് സജ്ജമാക്കുക, ഹേ ത്വഷ്ടൃനന്ദന; എന്റെ വിരലുകൾ കത്താതെയും പാകം ശുഭമായി നന്നായി സിദ്ധിക്കയും ചെയ്യട്ടെ.

Verse 15

एकस्तंभमयं गेहमेकदारुविनिर्मितम् । तथा कुरु वरं त्वाष्ट्र यत्रेच्छा तत्र धारये

ഹേ ശ്രേഷ്ഠ ത്വാഷ്ട്ര, ഒരൊറ്റ തൂണുള്ളതും ഒരൊറ്റ മരക്കഷണത്തിൽ നിന്നു നിർമ്മിച്ചതുമായ ഒരു ഗൃഹം ഉണ്ടാക്കുക; ഞാൻ ഇച്ഛിക്കുന്നിടത്ത് അതിനെ എടുത്തു വച്ച് കൊണ്ടുപോകാൻ കഴിയണം.

Verse 16

ये सहाध्यायिनोप्यस्य वयोज्येष्ठाश्च तेपि हि । सर्वेसर्वे समीहंते कर्म तत्कृतमेव हि

അവന്റെ സഹപാഠികളും—അതെ, വയസ്സിൽ മുതിർന്നവരും പോലും—എല്ലാവരും ആ കര്‍മ്മം തീർച്ചയായും അവനാൽ മാത്രം നിർവഹിക്കപ്പെടുമെന്നു പ്രതീക്ഷിച്ചു.

Verse 17

तथेति स प्रतिज्ञाय सर्वेषां पुरतोद्रिजे । मध्ये वनं प्राविशच्च महाचिंताभयार्दितः

“തഥാസ്തു” എന്നു പറഞ്ഞു അവൻ എല്ലാവരുടെ മുമ്പിൽ പ്രതിജ്ഞ ചെയ്തു; പിന്നെ മഹാ ചിന്തയും ഭയവും പീഡിപ്പിക്കെ, പർവ്വതജന്യദേശത്തിന്റെ മദ്ധ്യത്തിലുള്ള വനത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു.

Verse 18

किंचित्कर्तुं न जानाति प्रतिज्ञातं च तेन वै । सर्वेषां पुरतः सर्वं करिष्यामीति निश्चितम्

അവന് അല്പം പോലും എങ്ങനെ ചെയ്യണമെന്ന് അറിയില്ലായിരുന്നു; എങ്കിലും അവൻ പ്രതിജ്ഞ ചെയ്തിരുന്നു; എല്ലാവരുടെ മുമ്പിൽ “എല്ലാം ഞാൻ നിർവഹിക്കും” എന്നു ദൃഢമായി നിശ്ചയിച്ചു.

Verse 19

किं करोमि क्व गच्छामि को मे साहाय्यमर्पयेत् । बुद्धेरपि वनस्थस्य शरणं कं व्रजामि च

“ഞാൻ എന്തു ചെയ്യും? എവിടെ പോകും? എനിക്ക് സഹായം ആരാണ് നൽകുക? ഈ വനത്തിൽ എന്റെ ബുദ്ധിയും തളരുന്നു—അപ്പോൾ ഞാൻ ആരുടെ ശരണം പ്രാപിക്കും?”

Verse 20

अंगीकृत्य गुरोर्वाक्यं गुरुपत्न्या गुरोः शिशोः । यो न निष्पादयेन्मूढः स भवेन्निरयी नरः

ഗുരുവിന്റെ വാക്കും—ഗുരുപത്നിയുടെയും ഗുരുപുത്രന്റെയും വാക്കും—അംഗീകരിച്ചിട്ട്, മോഹത്താൽ അത് നിർവഹിക്കാത്തവൻ നരകഗാമിയായ മനുഷ്യനാകുന്നു.

Verse 21

गुरुशुश्रूषणं धर्म एको हि ब्रह्मचारिणाम् । अनिष्पाद्य तु तद्वाक्यं कथं मे निष्कृतिर्भवेत्

ബ്രഹ്മചാരികളുടെ ഏക പ്രധാനധർമ്മം ഗുരുശുശ്രൂഷ തന്നെയാണ്. ഗുരുവചനം നിർവഹിക്കാതിരുന്നാൽ എനിക്ക് പ്രായശ്ചിത്തം എങ്ങനെ ലഭിക്കും?

Verse 22

गुरूणां वाक्यकरणात्सर्व एव मनोरथाः । सिद्ध्यंतीतरथा नैव तस्मात्कार्यं हि तद्वचः

ഗുരുക്കന്മാരുടെ വചനം നിർവഹിച്ചാൽ എല്ലാ മനോരഥങ്ങളും സിദ്ധിക്കും; അല്ലെങ്കിൽ ഒന്നും സിദ്ധിക്കയില്ല. അതിനാൽ ആ കല്പന നിർബന്ധമായി ചെയ്യണം.

Verse 23

कथं तद्वचसः सिद्धिं प्राप्स्याम्यत्र वने स्थितः । कश्च मेत्र सहायी स्याद्धिषणादुर्बलस्य वै

ഞാൻ ഇവിടെ വനത്തിൽ നിലകൊണ്ടിരിക്കെ ആ വചനസിദ്ധി എങ്ങനെ നേടും? ബുദ്ധിയിൽ ദുർബലനായ എനിക്ക് ഇവിടെ ആരാണ് സഹായിയാകുക?

Verse 24

आस्तां गुरुकथा दूरं योऽन्यस्यापि लघोरपि । ओमित्युक्त्वा न कुरुते कार्यं सोथ व्रजत्यधः

ഗുരുകഥയെ വിട്ടേക്കാം; മറ്റൊരാളുടെ ചെറിയ കാര്യത്തിനും ‘ഓം/അതെ’ എന്നു പറഞ്ഞിട്ട് ചെയ്യാത്തവൻ അധോഗതിയിലേക്കു പോകുന്നു.

Verse 25

कथमेतानि कर्माणि करिष्येऽज्ञोऽसहायवान् । अंगीकृतानि तद्भीत्या नमस्ते भवितव्यते

ഞാൻ അജ്ഞനും സഹായമില്ലാത്തവനും ആയിട്ട് ഈ കർമങ്ങൾ എങ്ങനെ ചെയ്യും? എങ്കിലും ധർമ്മഭയത്തോടെ അവ സ്വീകരിച്ചു; നമസ്കാരം—സംഭവിക്കേണ്ടത് സംഭവിക്കും.

Verse 26

यावदित्थं चिंतयति स त्वाष्ट्रो वनमध्यगः । तावत्तदेव संप्राप्तस्तेनैकोऽदर्शि तापसः

ത്വഷ്ടൃപുത്രൻ (ത്വാഷ്ട്രൻ) വനത്തിന്റെ നടുവിൽ ഇങ്ങനെ ചിന്തിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ, അതേ നിമിഷം അവിടെ ഒരു ഏകാന്ത തപസ്വി എത്തി അവനു ദർശനമായി।

Verse 27

अथ नत्वा स तं प्राह वने दृष्टं तपस्विनम् । को भवान्मानसं मे यो नितरां सुखयत्यहो

പിന്നീട് വനത്തിൽ കണ്ട ആ തപസ്വിയെ നമസ്കരിച്ചു അവൻ പറഞ്ഞു—“ഭഗവൻ, നിങ്ങൾ ആരാണ്? എന്റെ മനസ്സിനെ അത്യന്തം ആനന്ദിപ്പിക്കുന്നവൻ.”

Verse 28

त्वद्दर्शनेन मे गात्रं चिंतासंतापतापितम् । हिमानी गाहनेनेव शीतलं भवति क्षणम्

നിങ്ങളുടെ ദർശനത്താൽ എന്റെ ശരീരം—ചിന്താശോകത്തിന്റെ ചൂടിൽ ദഹിച്ചതു—ഹിമജലധാരയിൽ മുങ്ങിയതുപോലെ ക്ഷണത്തിൽ തന്നെ ശീതളമാകുന്നു।

Verse 29

किं त्वं मे प्राक्तनं कर्म प्राप्तं तापसरूपधृक् । अथवा करुणावार्धिराविर्भूतः शिवो भवान्

നിങ്ങൾ എന്റെ പൂർവകർമ്മം തന്നെയോ, തപസ്വിയുടെ രൂപം ധരിച്ചു എന്റെ മുമ്പിൽ വന്നത്? അല്ലെങ്കിൽ കരുണാസമുദ്രനായ സ്വയം ശിവൻ തന്നെയോ നിങ്ങൾ ഇവിടെ പ്രത്യക്ഷനായത്?

Verse 30

योसि सोसि नमस्तुभ्यमुपदेशेन युंक्ष्व माम् । गुरूक्तं गुरुपत्न्युक्तं गुर्वपत्योक्तमेव च

നിങ്ങൾ ആരായാലും അതുതന്നെ—നമസ്കാരം; ഉപദേശത്തോടെ എന്നെ അനുഗ്രഹിച്ച് ബോധിപ്പിക്കണമേ. ഗുരുവിന്റെ വാക്ക്, ഗുരുപത്നിയുടെ വാക്ക്, ഗുരുപുത്രന്റെ വാക്ക്—ഇവയൊക്കെയും എനിക്ക് പ്രമാണമാണ്।

Verse 31

कथं कर्तुमहं शक्तः कर्म तत्र दिशाद्भुतम् । कुरु मे बुद्धिसाहाय्यं निर्जने बंधुतां गतः

ദിക്കുകളെയും അതിശയിപ്പിക്കുന്ന ആ അത്ഭുതകർമ്മം ഞാൻ എങ്ങനെ സാധിക്കും? ഈ നിർജനസ്ഥാനത്ത് നീ എനിക്ക് ബന്ധുവായി—സദ്ബുദ്ധിയുടെ സഹായം എനിക്കു നൽകുക।

Verse 32

इत्युक्तस्तेन स वने तापसो ब्रह्मचारिणा । कारुण्यपूर्णहृदयो यथोक्तमुपदिष्टवान्

വനത്തിൽ ആ ബ്രഹ്മചാരിയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ, കരുണ നിറഞ്ഞ ഹൃദയമുള്ള തപസ്വി ആവശ്യപ്പെട്ടതുപോലെ തന്നെ ഉപദേശം നൽകി।

Verse 33

य आप्तत्वेन संपृष्टो दुर्बुद्धिं संप्रयच्छति । स याति नरकं घोरं यावदाभूतसंप्लवम्

ആപ്തനെന്നു വിശ്വസിച്ച് ചോദിച്ചിട്ടും ദുർബുദ്ധിയാൽ ഹാനികരമായ ഉപദേശം നൽകുന്നവൻ, ഭാവികളുടെ ലയംവരെ ഭീകര നരകത്തിൽ പതിക്കും।

Verse 34

तापस उवाच । ब्रह्मचारिञ्शृणु ब्रूयां किमद्भुततरं त्विदम् । विश्वेशानुग्रहाद्ब्रह्माप्यभवत्सृष्टिकोविदः

തപസ്വി പറഞ്ഞു—ബ്രഹ്മചാരീ, കേൾക്കുക; ഇതിലധികം അത്ഭുതം എന്തുണ്ട്? വിശ്വേശന്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ ബ്രഹ്മാവും സൃഷ്ടികൗശലത്തിൽ നിപുണനായി।

Verse 35

यदि त्वं त्वाष्ट्र सर्वज्ञं काश्यामाराधयिष्यसि । ततस्ते विश्वकर्मेति नाम सत्यं भविष्यति

ഹേ ത്വാഷ്ടൃ, നീ കാശിയിൽ സർവ്വജ്ഞനായ പ്രഭുവിനെ ആരാധിച്ചാൽ, ‘വിശ്വകർമ്മാ’ എന്ന നാമം നിനക്കു സത്യമായിത്തീരും।

Verse 36

विश्वेशानुग्रहात्काश्यामभिलाषा न दुर्लभाः । सुलभो दुर्लभो वै यद्यत्र मोक्षस्तनुत्यजाम्

വിശ്വേശ്വരന്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ കാശിയിൽ യാതൊരു പുണ്യാഭിലാഷവും ദുർലഭമല്ല; ഇവിടെ ദേഹത്യാഗസമയത്തിലും മോക്ഷം സുലഭമാകുന്നു, അത് മറ്റിടങ്ങളിൽ ദുർലഭമാണ്.

Verse 37

सृष्टेःकरण सामर्थ्यं सृष्टिरक्षाप्रवीणता । विधिना विष्णुना प्रापि विश्वेशानुग्रहात्परात्

സൃഷ്ടി സൃഷ്ടിക്കാനുള്ള ശേഷിയും സൃഷ്ടിയെ സംരക്ഷിക്കുന്ന പ്രാവീണ്യവും—ഇവ രണ്ടും വിധാതാവിനും വിഷ്ണുവിനും പരമ വിശ്വേശ്വരന്റെ അനുഗ്രഹം കൊണ്ടേ ലഭ്യമാകൂ.

Verse 38

याहि वैश्वेश्वरं सद्म पद्मया समधिष्ठितम् । निर्वाणसंज्ञया बाला यदीच्छेः स्वान्मनोरथान्

പദ്മാദേവി അധിഷ്ഠിതമായ വൈശ്വേശ്വരന്റെ ധാമത്തിലേക്ക് പോകുക; ‘നിർവാണാ’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്ന ബാലികേ, നിന്റെ മനോരഥങ്ങൾ നിറവേറ്റാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നുവെങ്കിൽ.

Verse 39

स हि सर्वप्रदः शंभुर्याचितश्चोपमन्युना । पयोमात्रं ददौ तस्मै सर्वं क्षीराब्धिमेव च

ശംഭു സർവ്വദാതാവാണ്. ഉപമന്യു അപേക്ഷിച്ചപ്പോൾ അദ്ദേഹം അവന് വെറും പാൽ നൽകി—അതിലൂടെ തന്നെ മുഴുവൻ ക്ഷീരസമുദ്രവും നൽകിയതുപോലെ ആയി.

Verse 40

आनंदकानने शंभोः किं किं केन न लभ्यते । यत्र वासकृतां पुंसां धर्मराशिः पदेपदे

ശംഭുവിന്റെ ആനന്ദകാനനത്തിൽ ആരാൽ എന്താണ് ലഭിക്കാത്തത്? അവിടെ വെറും വാസം ചെയ്തവർക്കും പടിപടിയായി ധർമ്മസഞ്ചയം ഉയരുന്നു.

Verse 41

स्वर्धुनी स्पर्शमात्रेण महापातकसंततिः । यत्र संक्षयति क्षिप्रं तां काशीं को न संश्रयेत्

എവിടെ സ്വർധുനിയുടെ സ്പർശമാത്രത്താൽ മഹാപാതകങ്ങളുടെ പരമ്പര വേഗത്തിൽ ക്ഷയിക്കുന്നു—ആ കാശിയെ ആരാണ് ആശ്രയിക്കാതിരിക്കുക?

Verse 42

न तादृग्धर्मसंभारो लभ्यते क्रतुकोटिभिः । यादृग्वाराणसी वीथी संचारेण पदेपदे

കോടിക്കണക്കിന് ക്രതുക്കളാലും അത്തരം ധർമ്മസഞ്ചയം ലഭ്യമല്ല; വാരാണസിയുടെ വീഥികളിൽ പടിപടിയായി നടന്ന് സഞ്ചരിച്ചാൽ ലഭിക്കുന്നതുപോലെ.

Verse 43

धर्मार्थकाममोक्षाणां यद्यत्रास्ति मनोरथः । तदा वाराणसीं याहि याहि त्रैलोक्यपावनीम्

ധർമ്മം, അർത്ഥം, കാമം, മോക്ഷം എന്നിവയിൽ എവിടെയെങ്കിലും നിനക്കൊരു ആഗ്രഹമുണ്ടെങ്കിൽ, അപ്പോൾ വാരാണസിയിലേക്കു പോ—ത്രൈലോക്യപാവനിയായ നഗരിയിലേക്കു പോ.

Verse 44

सर्वकामफलप्राप्तिस्तदैव स्याद्ध्रुवं नृणाम् । यदैव सर्वदः सर्वः काश्यां विश्वेश्वरः श्रितः

കാശിയിൽ സർവ്വദാതാവും സർവ്വസ്വരൂപനും ആയ വിശ്വേശ്വരനെ ആശ്രയിക്കുന്ന അതേ സമയത്ത് തന്നെ മനുഷ്യർക്കു എല്ലാ ആഗ്രഹഫലങ്ങളും നിശ്ചയമായി ലഭിക്കുന്നു.

Verse 45

स तापसोक्तमाकर्ण्य त्वाष्ट्र इत्थं सुहृष्टवान् । काशीसंप्रात्युपायं च तमेव समपृच्छत

തപസ്വിയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട് ത്വാഷ്ട്രൻ അത്യന്തം സന്തോഷിച്ചു; കാശിയിൽ എത്താനുള്ള ഉപായം അതേ മുനിയോടു ചോദിച്ചു.

Verse 46

त्वाष्ट्र उवाच । तदानंदवनं शंभोः क्वास्ति तापससत्तम । यत्र नो दुर्लभं किंचित्साधकानां त्रयीस्थितम्

ത്വാഷ്ടൃൻ പറഞ്ഞു—ഹേ തപസ്സികളുടെ ശ്രേഷ്ഠാ! ശംഭുവിന്റെ ആ ആനന്ദവനം എവിടെയാണ്? ത്രയീമാർഗ്ഗത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്ന സാധകർക്കു അവിടെ ഒന്നും ദുർലഭമല്ല।

Verse 47

स्वर्गे वा मर्त्यलोके वा बलिसद्मनि वा मुने । क्व तदानंदगहनं यत्रानंदपयोब्धिजा

ഹേ മുനേ! അത് സ്വർഗ്ഗത്തിലോ, മർത്ത്യലോകത്തിലോ, അല്ലെങ്കിൽ ബലിയുടെ സദ്മനത്തിലോ? ആനന്ദപയോധി ഉദ്ഭവിക്കുന്നതുപോലെ തോന്നുന്ന ആ ആനന്ദഗഹനം എവിടെയാണ്?

Verse 48

यत्र विश्वेश्वरो देवो विश्वेषां कर्णधारकः । व्याचष्टे तारकं ज्ञानं येन तन्मयतां ययुः

എല്ലാവർക്കും കർണധാരകനായ ദേവൻ വിശ്വേശ്വരൻ ‘താരക’ ജ്ഞാനം വ്യാഖ്യാനിക്കുന്നിടം അത്; അതിനാൽ ജീവന്മാർ പരമത്തിൽ തന്മയത്വം പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 49

सुलभा यत्र नियतमानंदवनचारिणः । अपि नैःश्रेयसी लक्ष्मीः किमन्येल्प मनोरथाः

ആനന്ദവനത്തിൽ നിശ്ചയത്തോടെ വസിക്കുന്നവർക്ക് നൈഃശ്രേയസീ ലക്ഷ്മി (മോക്ഷസമ്പത്ത്) പോലും എളുപ്പം ലഭിക്കുന്നു—പിന്നെ മറ്റു ചെറിയ ആഗ്രഹങ്ങൾ എന്ത്?

Verse 50

कस्तां मां प्रापयेच्छंभोः कथं यामि तथा वद । स तपस्वीति तद्वाक्यमाकर्ण्य श्रद्धयान्वितम्

“ശംഭുവിന്റെ ആ ധാമത്തിലേക്ക് എന്നെ ആരാണ് എത്തിക്കുക? ഞാൻ എങ്ങനെ പോകണം—അങ്ങനെ തന്നെ പറയുക.” ഈ ശ്രദ്ധാഭരിത വാക്കുകൾ കേട്ട് ആ തപസ്വി മറുപടി പറഞ്ഞു।

Verse 51

प्राहागच्छ नयामि त्वां यियासुरहमप्यहो । दुर्लभं प्राप्य मानुष्यं यदि काशी न सेविता

അവൻ പറഞ്ഞു—“വാ, ഞാൻ നിന്നെ കൊണ്ടുപോകാം; എനിക്കും പോകുവാൻ ആഗ്രഹമുണ്ട്. അയ്യോ! ദുർലഭമായ മനുഷ്യജന്മം ലഭിച്ചിട്ടും കാശിയെ സേവിച്ചു ദർശിക്കാതിരുന്നാൽ അതു മഹാനഷ്ടം.”

Verse 52

पुनःक्व नृत्वं श्रेयोभूः क्व काशीकर्मबंधहृत् । वृथागते हि मानुष्ये काशीप्राप्तिविवर्जनात्

“വീണ്ടും, വെറും ‘മനുഷ്യനാകുക’ എന്നത് എന്ത്, എവിടെ കാശി—പരമ ശ്രേയസ് നൽകുകയും കർമ്മബന്ധനം ഹരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നവൾ! കാശീപ്രാപ്തി ഇല്ലെങ്കിൽ മനുഷ്യജീവിതം സത്യത്തിൽ വ്യർത്ഥം.”

Verse 53

आयुष्यं च भविष्यं च सर्वमेव वृथागतम् । अतोहं सफलीकर्तुं मानुष्यं चातिचंचलम्

“ആയുസ്സും ഭാവിയും—എല്ലാം വ്യർത്ഥമായി കടന്നുപോകുന്നു. അതിനാൽ അത്യന്തം ചഞ്ചലമായ ഈ മനുഷ്യജീവിതത്തെ സഫലമാക്കാൻ ഞാൻ (ഇങ്ങനെ ചെയ്യുന്നു).”

Verse 54

यास्यामि काशीमायाहि मायां हित्वा त्वमप्यहो । इति तेन सह त्वाष्ट्रो मुनिनातिकृपालुना

“ഞാൻ കാശിയിലേക്കു പോകുന്നു—നീയും വാ; മായയെ ഉപേക്ഷിക്ക!” എന്നു പറഞ്ഞു, അത്യന്തം കൃപാലുവായ മുനിയോടൊപ്പം ത്വാഷ്ട്രനും പുറപ്പെട്ടു.

Verse 55

पुरीं वैश्वेश्वरीं प्राप्तो मनःस्वास्थ्यमवाप च । ततः प्रापय्य तां काशीं तापसः क्वाप्यतर्कितम्

വൈശ്വേശ്വരിയുടെ പുരിയിലെത്തിയപ്പോൾ അവൻ മനസ്സിന്റെ ശാന്തിയും സുഖസ്ഥിതിയും നേടി. തുടർന്ന് ആ തപസ്വി അവനെ കാശിക്കുള്ളിൽ തന്നെ എവിടെയോ അപ്രതീക്ഷിതമായ സ്ഥലത്തേക്ക് എത്തിച്ചു.

Verse 56

जगाम कुंभसंभूत स त्वाष्ट्रोपीत्यमन्यत । अवश्यं स हि विश्वेशः सर्वेषां चिंतितप्रदः

അപ്പോൾ കുംഭസംബൂതനായ മുനി പുറപ്പെട്ടു. ത്വഷ്ടാവിന്റെ പുത്രൻ മനസ്സിൽ ചിന്തിച്ചു—“നിശ്ചയമായും വിശ്വേശ്വരൻ എല്ലാ ഭക്തർക്കും അവർ ദീർഘകാലം ചിന്തിച്ചും ആഗ്രഹിച്ചും വന്ന ഫലം അവശ്യം നൽകുന്നവൻ.”

Verse 57

सत्पथस्थिरवृतीनां दूरस्थोपि समीपगः । यस्मिन्प्रसन्नदृक्त्र्यक्षस्तं दविष्ठमपि ध्रुवम्

സത്പഥത്തിൽ സ്ഥിരമായ വൃത്തിയുള്ളവർക്ക് അവൻ ദൂരെയായാലും സമീപസ്ഥൻ തന്നെയാണ്. ത്രിനേത്രനായ പ്രഭുവിന്റെ പ്രസന്നദൃഷ്ടി ആരിൽ പതിയുന്നുവോ, അവർക്കു അത്യന്തം ദുഷ്കരമായതും നിശ്ചയമായി സാധ്യമാകുന്നു.

Verse 58

सुनेदिष्ठं करोत्येव स्वयंवर्त्मोपदेशयन् । क्वाहं तत्र वने बालश्चिंताकुलितमानसः । क्व तापसः स यो मां वै सूदिश्येह चानयत्

അവൻ തന്നെ മാർഗ്ഗം ഉപദേശിച്ച് മനുഷ്യന്റെ പഥം അത്യുത്തമമാക്കുന്നു. ‘എവിടെ ഞാൻ—ആ വനത്തിൽ ചിന്തകളാൽ കലങ്ങിയ മനസ്സുള്ള ഒരു ബാലൻ—എവിടെ ആ തപസ്വി, എന്നെ ശരിദിശ കാണിച്ച് ഇവിടെ എത്തിച്ചവൻ!’

Verse 59

खेलोयमस्य त्र्यक्षस्य यस्य भक्तस्य कुत्रचित् । न दुर्लभतरं किंचिदहो क्वाहं क्व काशिका

ഇത് ത്രിനേത്ര പ്രഭുവിന്റെ ലീല—അവന്റെ ഭക്തന് എവിടെയും ഒന്നും ദുർലഭമല്ല. അഹോ! എവിടെ ഞാൻ, എവിടെ ഈ കാശികാ (കാശി)!

Verse 60

नाराधितो मया शंभुः प्राक्तने जन्मनि क्वचित् । शरीरित्वानुमानेन ज्ञातमेतदसंशयम्

മുൻജന്മങ്ങളിൽ ഏതോ ഒരിടത്ത് ഞാൻ ശംഭുവിനെ ആരാധിച്ചിട്ടില്ല. ദേഹധാരിത്വത്തിന്റെ പരിമിതികളെ ആശ്രയിച്ച് അനുമാനിച്ച്, ഇത് ഞാൻ സംശയമില്ലാതെ അറിയുന്നു.

Verse 61

अस्मिञ्जन्मनि बालत्वान्न चैवाराधितः स्फुटम् । प्रत्यक्षमेव मे वैतत्कुतोनुग्रहधीर्मयि

ഈ ജന്മത്തിൽ തന്നെ ബാല്യാവസ്ഥ കാരണം ഞാൻ അവനെ വ്യക്തമായി ആരാധിച്ചുമില്ല. ഇത് എനിക്ക് പ്രത്യക്ഷമായി അറിയാം—അപ്പോൾ എനിക്കു മേൽ അനുഗ്രഹചിന്ത എങ്ങനെ ഉണ്ടാകും?

Verse 62

आज्ञातं गुरुभक्तिर्मे हेतुः शंभुप्रसादने । ययेहानुगृहीतोस्मि विश्वेशेन कृपालुना

ഇപ്പോൾ എനിക്ക് ബോധ്യമായി—ഗുരുഭക്തിയാണു ശംഭുവിന്റെ പ്രസാദത്തിന് കാരണം; അതിനാലാണ് കരുണാമയനായ വിശ്വേശ്വരൻ ഇവിടെ എന്നെ അനുഗ്രഹിച്ചത്.

Verse 63

अथवा कारणापेक्षस्त्र्यक्षस्त्वितरदेववत् । रंकमप्यनुगृह्णाति केवलं कारणं कृपा

അല്ലെങ്കിൽ—മറ്റു ദേവന്മാരെപ്പോലെ ത്രിനേത്രൻ ഏതെങ്കിലും കാരണം നോക്കിയാലും, ദരിദ്രനെയും അനുഗ്രഹിക്കും. അവിടെ യഥാർത്ഥ ഏക കാരണം കരുണ മാത്രം.

Verse 64

यदि नो मय्यनुक्रोशः कथं तापससंगतिः । तद्रूपेण स्वयं शंभुरानिनायेह मां ध्रुवम्

എന്നോടു കരുണ ഇല്ലായിരുന്നെങ്കിൽ ആ തപസ്വിയുമായി എനിക്ക് സംഗതി എങ്ങനെ ലഭിക്കും? അതേ രൂപത്തിൽ സ്വയം ശംഭു തന്നെ ഉറപ്പായി എന്നെ ഇവിടെ കൊണ്ടുവന്നു.

Verse 65

न दानानि न वै यज्ञा न तपांसि व्रतानि च । शंभोः प्रसादहेतूनि कारणं तत्कृपैव हि

ദാനങ്ങളോ യജ്ഞങ്ങളോ തപസ്സുകളോ വ്രതങ്ങളോ ശംഭുവിന്റെ പ്രസാദത്തിന് യഥാർത്ഥ കാരണമല്ല; ആ കൃപയുടെ കാരണം അവന്റെ കരുണ മാത്രം തന്നെയാണ്.

Verse 66

दयामपि तदा कुर्यादसौ विश्वेश्वरः पराम् । यदाश्रुत्युक्तमध्वानं सद्भिः क्षुण्णं न संत्यजेत्

അപ്പോൾ വിശ്വേശ്വരൻ പരമകരുണയും നൽകുന്നു—ശ്രുതിയിൽ ഉപദേശിക്കപ്പെട്ടതും സജ്ജനർ നടന്നതുമായ ധർമ്മപഥം ആരും ഉപേക്ഷിക്കാതിരിക്കുമ്പോൾ।

Verse 67

अनुक्रोशं समर्थ्येति स त्वाष्ट्रः र्शाभवं शुचिः । संस्थाप्य लिंगमीशस्याराधयत्स्वस्थमानसः

കരുണ തേടുവാൻ നിശ്ചയിച്ച്, ഋശയിൽ നിന്നു ജനിച്ച ശുദ്ധനായ ത്വാഷ്ടൃ—ഈശന്റെ ലിംഗം സ്ഥാപിച്ച്—ശാന്തമായ മനസ്സോടെ ഈശനെ ആരാധിച്ചു।

Verse 68

आनीय पुष्पसंभारमार्तवं काननाद्बहु । स्नात्वाभ्यर्चयतीशानं कंदमूलफलाशनः

കാട്ടിൽ നിന്ന് ঋതുസമയത്തെ ധാരാളം പുഷ്പങ്ങൾ ശേഖരിച്ചു കൊണ്ടുവന്ന്, സ്നാനം ചെയ്ത്, കന്ദം-മൂലം-ഫലം ആഹാരമാക്കി, അവൻ ഈശാനനെ പൂജിച്ചു।

Verse 69

इत्थं त्वष्टृतनूजस्य लिंगाराधनचेतसः । त्रिहायनात्प्रसन्नोभूत्तस्येशः करुणानिधिः

ഇങ്ങനെ ത്വഷ്ടൃപുത്രൻ ലിംഗാരാധനയിൽ മനസ്സു നിശ്ചലമാക്കി മൂന്നു വർഷം പൂർത്തിയാക്കിയപ്പോൾ, കരുണാനിധിയായ ഈശൻ അവനോട് പ്രസന്നനായി।

Verse 70

तस्मादेव हि लिंगाच्च प्रादुर्भूय भवोऽब्रवीत् । वरं वरय रे त्वाष्ट्र दृढभक्त्यानया तव

അതേ ലിംഗത്തിൽ നിന്നു പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട ഭവൻ പറഞ്ഞു—“ഹേ ത്വാഷ്ടൃ, വരം ചോദിക്ക; നിന്റെ ഈ ദൃഢഭക്തിയിൽ ഞാൻ സന്തുഷ്ടനാണ്।”

Verse 71

प्रसन्नोस्मि भृशं बाल गुर्वर्थकृतचेतसः । गुरुणा गुरुपत्न्या च गुर्वपत्यद्वयेन च

ഹേ ബാലകാ! ഞാൻ അത്യന്തം പ്രസന്നനാണ്; നിന്റെ മനസ്സ് ഗുരുഹിതസേവയിൽ നിബദ്ധമാണ്—ഗുരുവിനെയും ഗുരുപത്നിയെയും ഗുരുവിന്റെ ഇരുകുട്ടികളെയും യഥോചിതമായി ആദരിച്ചതിനാൽ.

Verse 72

यथार्थितं तथा कर्तुं ते सामर्थ्यं भविष्यति

നീ യഥാർത്ഥമായി അപേക്ഷിച്ചതുപോലെ തന്നെയത് നിർവഹിക്കാനുള്ള സാമർത്ഥ്യം നിനക്കുണ്ടാകും.

Verse 73

अन्यान्वरांश्च ते दद्यां त्वाष्ट्र तुष्टस्त्वदर्चया । ताञ्शृणुष्व महाभाग लिंगस्यास्याद्भुतश्रियः

ഹേ ത്വാഷ്ടൃ! നിന്റെ അർച്ചനയിൽ ഞാൻ തൃപ്തനാണ്; ഞാൻ നിനക്ക് മറ്റു വരങ്ങളും നൽകും. ഹേ മഹാഭാഗാ! ഈ ലിംഗത്തിന്റെ അത്ഭുതശ്രീ കേൾക്കുക.

Verse 74

त्वं सुवर्णादिधातूनां दारूणां दृषदामपि । मणीनामपिरत्नानां पुष्पाणामपि वाससाम्

നീ സ്വർണ്ണാദി ധാതുക്കളിലും, മരങ്ങളിലും കല്ലുകളിലും; മണി-രത്നങ്ങളിലും; പുഷ്പങ്ങളിലും വസ്ത്രങ്ങളിലും പോലും ജ്ഞാനവും അധീനതയും പ്രാപിക്കും.

Verse 75

कर्पूरादिसुगंधीनां द्रव्याणामप्यपामपि । कंदमूलफलानां च द्रव्याणामपि च त्वचाम्

നീ കർപ്പൂരാദി സുഗന്ധദ്രവ്യങ്ങളിലും, ജലങ്ങളിലും; കന്ദ-മൂല-ഫലങ്ങളിലും, ത്വക്ക്/തൊലി-ജന്യ ദ്രവ്യങ്ങളിലും പോലും അധികാരവും ജ്ഞാനവും പ്രാപിക്കും.

Verse 76

सर्वेषां वस्तुजातानां कर्तुं कर्म प्रवेत्स्यसि । यस्य यस्य रुचिर्यत्र सद्म देवालयादिषु

എല്ലാ തരത്തിലുള്ള വസ്തുക്കളുടെയും നിർമ്മാണപ്രവൃത്തികൾ ചെയ്യാൻ നീ സമർത്ഥനാകും. ആരുടെ രുചി എവിടെയായാലും—ഗൃഹം, ദേവാലയം മുതലായവയിൽ—അതിനനുസരിച്ച് നീ തന്നെ നിർമ്മിച്ചു കൊടുക്കും.

Verse 77

तस्य तस्येह तुष्ट्यै त्वं तथा कर्तुं प्रवेत्स्यसि । सर्वनेपथ्यरचनाः सर्वाः सूपस्य संस्कृतीः

ഇവിടെ ഓരോരുത്തന്റെയും തൃപ്തിക്കായി നീ അതേ രീതിയിൽ തന്നെ എല്ലാം ചെയ്യാൻ കഴിയും. എല്ലാ അലങ്കാര-ക്രമീകരണങ്ങളും, ഭക്ഷണ-വിഭവങ്ങളുടെ എല്ലാ ശുദ്ധീകരണവും പാകപ്പാടുകളും നീ അറിയും.

Verse 78

सर्वाणि शिल्पकार्याणि तौर्यत्रिकमथापि च । सर्वं ज्ञास्यसि कर्तुं त्वं द्वितीय इव पद्मभूः

എല്ലാ ശില്പപ്രവൃത്തികളും, തൗര്യത്രികമെന്ന ത്രിവിധ സംഗീതകലയും നീ കൈവശമാക്കും. എല്ലാം ചെയ്യാൻ നീ അറിയും—പദ്മഭൂ ബ്രഹ്മാവിന്റെ രണ്ടാമൻപോലെ.

Verse 79

नानाविधानि यंत्राणि नानायुधविधानकम् । जलाशयानां रचनाः सुदुर्गरचनास्तथा

നാനാവിധ യന്ത്രങ്ങളുടെ രൂപകല്പന, വിവിധ രൂപത്തിലുള്ള ആയുധനിർമ്മാണം, ജലാശയങ്ങളുടെയും ജലവ്യവസ്ഥകളുടെയും നിർമ്മാണം, അതുപോലെ ശക്തമായ ദുർഗ്ഗങ്ങളുടെ പണിയും നീ അറിയും.

Verse 80

तादृक्कर्तुं पुरा वेत्सि यादृङ्नान्योऽधियास्यति । कलाजातं हि सर्वं त्वमवयास्यसि मे वरात्

മറ്റാരും ചിന്തിക്കാനുപോലും കഴിയാത്ത പ്രവൃത്തികളെ നീ മുൻകൂട്ടി അറിഞ്ഞ് സാധിപ്പിക്കും. എന്റെ വരപ്രസാദത്താൽ നീ സമസ്ത കലാസമൂഹവും പൂർണ്ണമായി കൈവശമാക്കും.

Verse 81

सर्वेंद्रजालिकी विद्या त्वदधीना भविष्यति । सर्वकर्मसु कौशल्यं सर्वबुद्धिवरिष्ठताम्

സകല ഇന്ദ്രജാലവിദ്യകളും നിന്റെ അധീനത്തിലാകും. എല്ലാ കര്‍മ്മങ്ങളിലും നിനക്ക് കൗശലം ലഭിക്കും; ബുദ്ധിയില്‍ നീ പരമ ശ്രേഷ്ഠത പ്രാപിക്കും।

Verse 82

सर्वेषां च मनोवृत्तिं त्वं ज्ञास्यसि वरान्मम । किं बहूक्तेन यत्स्वर्गे यत्पाताले यदत्र च

എന്റെ വരംകൊണ്ട് നീ എല്ലാവരുടെയും മനോവൃത്തി അറിയും. അധികം പറയേണ്ടതെന്ത്—സ്വര്‍ഗ്ഗത്തില്‍ ഉള്ളതും പാതാളത്തില്‍ ഉള്ളതും ഇവിടെ ഉള്ളതും എല്ലാം നീ ഗ്രഹിക്കും।

Verse 83

अतिलोकोत्तरं कर्म तत्सर्वं वेत्स्यसि स्वयम्

ലോകപരിധിയെ അതിക്രമിക്കുന്ന അതിലോകോത്തരമായ എല്ലാ കര്‍മ്മങ്ങളും നീ സ്വയം അറിയും।

Verse 84

विश्वेषां विश्वकर्माणि विश्वेषु भुवनेषु च । यतो ज्ञास्यसि तन्नाम विश्वकर्मेति तेऽनघ

സകല ലോകങ്ങളിലും ഭുവനങ്ങളിലും എല്ലാവരുടെയും കര്‍മ്മങ്ങള്‍ നീ അറിയും; അതുകൊണ്ട്, ഹേ അനഘാ, നിന്റെ നാമം ‘വിശ്വകര്‍മ്മാ’ ആകും।

Verse 85

अपरः को वरो देयस्तव तं प्रार्थयाश्वहो । तवादेयं न मे किंचिल्लिंगार्चनरतस्य हि

നിനക്ക് മറ്റെന്ത് വരം നല്‍കണം? അതു ഉടന്‍ അപേക്ഷിക്കൂ. ലിംഗാര്‍ച്ചനയില്‍ രതനായ നിനക്കായി എനിക്ക് നല്‍കാനാകാത്തത് ഒന്നുമില്ല।

Verse 86

अन्यत्रापि हि यो लिंगं समर्चयति सन्मतिः । तस्यापि वांछितं देयं किंपुनर्योविकाशिकम्

മറ്റിടത്തും സദ്ബുദ്ധിയുള്ളവൻ വിധിപൂർവ്വം ശിവലിംഗത്തെ സമർച്ചിച്ചാൽ അവനും അഭീഷ്ടവരം നൽകേണ്ടതാകുന്നു; പിന്നെ കാശിയിൽ ആരാധിക്കുന്നവനെക്കുറിച്ച് പറയേണ്ടതെന്ത്!

Verse 87

येन काश्यां समभ्यर्चि येन काश्यां प्रतिष्ठितम् । येन काश्यां स्तुतं लिंगं स मे रूपाय दर्पणः

കാശിയിൽ ആരാൽ പൂജ ചെയ്യപ്പെട്ടുവോ, കാശിയിൽ ആരാൽ ലിംഗം പ്രതിഷ്ഠിക്കപ്പെട്ടുവോ, കാശിയിൽ ആരാൽ ലിംഗം സ്തുതിക്കപ്പെട്ടുവോ—അവൻ തന്നെയാണ് എന്റെ രൂപത്തിന്റെ ദർപ്പണം.

Verse 88

तत्त्वं स्वच्छोसि मुकुरो मम नेत्रत्रयस्य हि । काश्यां लिंगार्चनात्त्वाष्ट्र वरं वरय सुव्रत

നീ സത്യത്തിൽ എന്റെ ത്രിനേത്രങ്ങൾക്ക് മാലിന്യമില്ലാത്ത ദർപ്പണമാണ്. ഹേ ത്വാഷ്ടൃ (വിശ്വകർമ്മാ), കാശിയിൽ ലിംഗാർച്ചനയുടെ ഫലമായി ഒരു വരം തിരഞ്ഞെടുക്കുക—ഹേ സുവ്രതനേ.

Verse 89

काश्यां यो राजधान्यां मे हित्वा मामन्यमर्चयेत् । स वराकोल्पधीर्मुष्टोऽल्पतुष्टिर्मुक्तिवर्जितः

എന്റെ രാജധാനിയായ കാശിയിൽ എന്നെ വിട്ട് മറ്റൊരാളെ ആരാധിക്കുന്നവൻ ദയനീയൻ, അൽപബുദ്ധി, കൃപണൻ, ചെറുതിൽ തന്നെ തൃപ്തനാകുന്നവൻ, മുക്തിവഞ്ചിതൻ.

Verse 90

तदानंदवनेह्यत्र समर्च्योहं मुमुक्षुभिः । द्रुहिणोपेंद्रचंद्रेंद्रैरिहान्यो न समर्च्यते

അതുകൊണ്ട് ഇവിടെ ആനന്ദവനത്തിൽ മുക്തി ആഗ്രഹിക്കുന്നവർ എന്നെയേ മാത്രം സമർച്ചിക്കണം. ഇവിടെ ബ്രഹ്മാവും വിഷ്ണുവും ചന്ദ്രനും ഇന്ദ്രനും പോലും മറ്റാരെയും ആരാധിക്കുന്നില്ല.

Verse 91

यथानंदवनं प्राप्य त्वं मामर्चितवानसि । तथान्ये पुण्यकर्माणो मामभ्यर्च्यैव मामिताः

നീ ആനന്ദവനത്തിലെത്തി എന്നെ ആരാധിച്ചതുപോലെ, മറ്റു പുണ്യകർമ്മികളും എന്നെ മാത്രം പൂജിച്ച് എന്നെയേ പ്രാപിച്ചിരിക്കുന്നു.

Verse 92

अनुग्राह्योऽसि नितरां ततो वरय दुर्लभम् । श्राणितं तदवैहि त्वं वद मा चिरयस्व भोः

നീ എന്റെ അനുഗ്രഹത്തിന് അത്യന്തം യോഗ്യനാണ്; അതുകൊണ്ട് ഒരു ദുർലഭ വരം ചോദിക്ക. അത് നല്കപ്പെട്ടുവെന്ന് അറിക; പറയുക, ഹേ പ്രിയനേ, വൈകിക്കരുത്.

Verse 93

विश्वकर्मोवाच । इदं यत्स्थापितं लिंगं मयाज्ञेनापि शंकर । तल्लिंगमन्येप्याराध्य संतु समृद्धिभाजनम्

വിശ്വകർമ്മൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ശങ്കരാ, അജ്ഞാനവശാൽ ഞാൻ ഈ ലിംഗം സ്ഥാപിച്ചു. മറ്റുള്ളവരും ആ ലിംഗത്തെ ആരാധിച്ച് സമൃദ്ധിയുടെ പാത്രങ്ങളാകട്ടെ.

Verse 94

अन्यच्च नाथ प्रार्थ्योसि तच्च विश्राणयिष्यसि । मया विनिर्मापयिता स्वं प्रासादं कदा भवान्

ഇനിയും ഒരു കാര്യം, ഹേ നാഥാ, ഞാൻ അപേക്ഷിക്കുന്നു—ദയചെയ്ത് അതും നല്കുക. നിന്റെ സ്വന്തം പ്രാസാദ-മന്ദിരം എന്റെ കൈകളാൽ എപ്പോൾ നിർമ്മിപ്പിക്കും?

Verse 95

देवदेव उवाच । एवमस्तु यदुक्तं ते तव लिंगसमर्चकाः । समृद्धिभाजनं वै स्युः स्युश्च निर्वाणदीक्षिताः

ദേവദേവൻ അരുളിച്ചെയ്തു—നീ പറഞ്ഞതുപോലെ തന്നേ ആകട്ടെ. നിന്റെ ലിംഗത്തെ സമർച്ചിക്കുന്നവർ നിശ്ചയമായി സമൃദ്ധിയുടെ പാത്രങ്ങളാകും; കൂടാതെ അവർ നിർവാണ-ദീക്ഷയിലും ദീക്ഷിതരാകും.

Verse 96

यदा च राजा भविता दिवोदासो विधेर्वरात् । तदा मे वचनात्तात प्रासादं मे विधास्यति

വിധാതാവായ ബ്രഹ്മാവിന്റെ വരപ്രഭാവത്താൽ രാജാവ് ദിവോദാസൻ ഉദയം ചെയ്യുമ്പോൾ, പ്രിയനേ, എന്റെ വചനപ്രകാരം അവൻ എനിക്കായി പ്രാസാദസദൃശമായ ഒരു ക്ഷേത്രം പണിയിക്കും।

Verse 97

नवीकृत्य पुनः काशी निर्विष्टा तेन भूभुजा । गणेशमायया राज्यात्परिनिर्विण्णचेतसा

കാശിയെ വീണ്ടും നവീകരിച്ച് ആ രാജാവ് അവിടെ തന്നെ പാർത്തു; ഗണേശന്റെ ദിവ്യമായ മായാപ്രഭാവത്തിൽ അവന്റെ മനസ് രാജഭരണത്തിൽ നിന്ന് പൂർണ്ണമായി വിരക്തമായി।

Verse 98

विष्णोः सदुपदेशाच्च मामेव शरणं गतः । निर्वाणलक्ष्मीः प्राप्तेह हित्वा राज्यश्रियं चलाम्

വിഷ്ണുവിന്റെ സദുപദേശത്താൽ അവൻ എന്നെയേ ശരണം പ്രാപിച്ചു; ചഞ്ചലമായ രാജശ്രീ ഉപേക്ഷിച്ച് ഇവിടെ തന്നെ നിർവാണലക്ഷ്മി—മോക്ഷസമ്പത്ത്—ലഭിച്ചു।

Verse 99

विश्वकर्मन्व्रज गुरोः शासनाय यतस्व च । गुरुभक्तिकृतो यस्मान्मद्भक्ता नात्र संशयः

ഹേ വിശ്വകർമ്മാ, ഗുരുവിന്റെ ആജ്ഞ നടപ്പാക്കാൻ പോയി പരിശ്രമിക്ക; ഗുരുഭക്തിയാൽ രൂപപ്പെട്ടവൻ തീർച്ചയായും എന്റെ ഭക്തൻ—ഇതിൽ സംശയമില്ല।

Verse 100

ये गुरुं चावमन्यंते तेवमान्या मयाप्यहो । तस्माद्गुरूपदिष्टं हि कुरु शिष्यसमीहितम्

ഗുരുവിനെ അവമാനിക്കുന്നവർ എന്റെ ഭാഗത്തുനിന്നും പോലും തള്ളപ്പെടുന്നു; അതിനാൽ ഗുരു ഉപദേശിച്ചതുതന്നെ ചെയ്യുക, ശിഷ്യധർമ്മത്തിന് യോജിച്ച കടമ നിറവേറ്റുക।

Verse 110

ममार्च्यमविमुक्ताख्यं ततो देवि ममा ख्यकम् । विश्वनाथेति विश्वस्मिन्प्रथितं विश्वसौख्यदम्

എന്റെ ആരാധ്യസ്വരൂപം ‘അവിമുക്ത’ എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു; പിന്നെ, ഹേ ദേവി, എന്റെ പ്രസിദ്ധനാമം ‘വിശ്വനാഥൻ’—അത് ലോകമൊട്ടാകെ പ്രഖ്യാതമായി എല്ലാവർക്കും ക്ഷേമസൗഖ്യം നൽകുന്നു.

Verse 120

काश्यां स्वलीलया देवि तिर्यग्योनिजुषामपि । ददामि चांते तत्स्थानं यत्र यांति न याज्ञिकाः

ഹേ ദേവി, കാശിയിൽ എന്റെ സ്വലീലകൊണ്ട് ഞാൻ തിര്യക്-യോണിയിൽ (മൃഗജന്മത്തിൽ) ജനിച്ച ജീവികൾക്കും അവസാനം അത്തരം പദം/ധാമം നൽകുന്നു; അവിടെ യജ്ഞകർമ്മത്തിൽ നിരതരായ യാജ്ഞികരും എത്തുകയില്ല.

Verse 125

चतुर्दशानां लिंगानां श्रुत्वाख्यानानि सत्तमः । चतुर्दश सुलोकेषु पूजां प्राप्स्यत्यनुत्तमाम्

പതിനാലു ലിംഗങ്ങളുടെ പുണ്യാഖ്യാനങ്ങൾ ശ്രവിച്ച സത്തമൻ പതിനാലു ശുഭലോകങ്ങളിൽ അനുത്തമമായ ബഹുമാനവും പൂജയും പ്രാപിക്കും.