Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 4

कृतोपनयनः सोथ बालो गुरुकुले वसन् । चकार गुरुशुश्रूषां भिक्षान्नकृतभोजनः

kṛtopanayanaḥ sotha bālo gurukule vasan | cakāra guruśuśrūṣāṃ bhikṣānnakṛtabhojanaḥ

ഉപനയനം കഴിഞ്ഞ ശേഷം ആ ബാലൻ ഗുരുകുലത്തിൽ വസിച്ച് ഗുരുശുശ്രൂഷ ചെയ്തു; ഭിക്ഷയാൽ ലഭിച്ച അന്നം മാത്രമേ ഭക്ഷിച്ചിരുന്നുള്ളു।

कृतोपनयनःhaving undergone upanayana
कृतोपनयनः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootकृत (कृ धातु; कृदन्त) + उपनयन (प्रातिपदिक; समास)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (कृत) + तत्पुरुषः (उपनयनं कृतम् यस्य) विशेषणम् (बालः/सः)
सःhe
सः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन
अथthen
अथ:
Sambandha (Discourse particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअव्यय (सम्बन्ध/अनन्तरार्थक निपात)
बालःboy
बालः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootबाल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन
गुरुकुलेin the teacher's household
गुरुकुले:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootगुरुकुल (प्रातिपदिक; समास)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/Locative), एकवचन; तत्पुरुषः (गुरोः कुलम्)
वसन्dwelling, staying
वसन्:
Kriya (Participial action/क्रियाविशेष)
TypeAdjective
Rootवस् (धातु) → वसत् (कृदन्त)
Formवर्तमानकृदन्त (शतृ), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; विशेषणम् (सः/बालः)
चकारdid, performed
चकार:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन
गुरुशुश्रूषाम्service to the teacher
गुरुशुश्रूषाम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootगुरु + शुश्रूषा (प्रातिपदिक; समास)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन; तत्पुरुषः (गुरोः शुश्रूषा)
भिक्षाby alms
भिक्षा:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootभिक्षा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (3rd/Instrumental), एकवचन; साधनवाचक (भिक्षया)
अन्नfood
अन्न:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootअन्न (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (3rd/Instrumental), एकवचन; भिक्षा-अन्न इति समुच्चयार्थे
कृतभोजनःone who ate (only) after (getting) alms/food
कृतभोजनः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootकृत (कृ धातु; कृदन्त) + भोजन (प्रातिपदिक; समास)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त + तत्पुरुषः (भोजनं कृतम् यस्य) विशेषणम् (सः)

Śiva (Devadeva) (continuing narration)

Listener: Pārvatī

Scene: Young Viśvakarman, sacred thread newly donned, lives in a forest-edge gurukula; he serves the guru—sweeping, fetching water, tending fire—subsisting on alms-food, embodying humility before mastery.

V
Viśvakarman (implied)
G
Guru (teacher)

FAQs

Purāṇic greatness is grounded in dharma: discipline, humility, and service to the guru are portrayed as the foundation of later excellence.

None directly; this is biographical setup within the Viśvakarmeśvara māhātmya.

Upanayana is referenced; brahmacarya-style living—guru service and bhikṣā—is described.