Adhyaya 15

Verse 1

स्कंद उवाच । ज्येष्ठेश्वरस्य परितो यानि लिंगानि कुंभज । तानि पंचसहस्राणि मुनीनां सिद्धिदान्यलम्

സ്കന്ദൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ കുംഭജ (അഗസ്ത്യ)! ജ്യേഷ്ഠേശ്വരനെ ചുറ്റിപ്പറ്റി സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ലിംഗങ്ങൾ അഞ്ചായിരം; അവ മുനിമാർക്ക് സിദ്ധി നൽകാൻ പൂർണ്ണസമർത്ഥമാണ്.

Verse 2

पराशरेश्वरं लिंगं ज्येष्ठेशादुत्तरे महत् । तस्य दर्शनमात्रेण निर्मलं ज्ञानमाप्यते

ജ്യേഷ്ഠേശ്വരന്റെ വടക്കായി പരാശരേശ്വരമെന്ന മഹത്തായ ലിംഗം വിരാജിക്കുന്നു; അതിന്റെ ദർശനമാത്രംകൊണ്ടു നിർമലമായ ശുദ്ധജ്ഞാനം ലഭിക്കുന്നു.

Verse 3

तत्रैव सिद्धिदं लिंगं मांडव्येश्वरसंज्ञितम् । न तस्य दर्शनाज्जातु दुर्बुद्धिं प्राप्नुयान्नरः

അവിടെയേ സിദ്ധിദായകമായ മാണ്ഡവ്യേശ്വരമെന്ന ലിംഗം ഉണ്ട്; അതിന്റെ ദർശനത്താൽ മനുഷ്യൻ ഒരിക്കലും ദുർബുദ്ധിയിലേക്കു വീഴുകയില്ല.

Verse 4

लिंगं च शंकरेशाख्यं तत्रैव शुभदं सदा । भृगुनारायणस्तत्र भक्तानां सर्वसिद्धिदः

അവിടെയേ സദാ ശുഭം നൽകുന്ന ശങ്കരേശമെന്ന ലിംഗവും ഉണ്ട്; അവിടെയേ ഭൃഗുനാരായണൻ ഭക്തർക്കു സർവ്വസിദ്ധികളും നൽകുന്നു.

Verse 5

जाबालीश्वर संज्ञं च लिंगं तत्रातिसिद्धिदम् । तस्य संदर्शनाज्जातु न जंतुर्दुर्गतिं व्रजेत्

അവിടെ ജാബാലീശ്വരമെന്ന ലിംഗവും ഉണ്ട്, അതി സിദ്ധിദായകം; അതിന്റെ സന്ദർശനത്താൽ യാതൊരു ജീവിയും ഒരിക്കലും ദുര്‍ഗതിയിലേക്കു പോകുകയില്ല.

Verse 6

सुमंतु मुनिना श्रेष्ठस्तत्रादित्यः प्रतिष्ठितः । तस्य संदर्शनादेव कुष्ठव्याधिः प्रशाम्यति

അവിടെ ശ്രേഷ്ഠമുനി സുമന്തു ആദിത്യദേവനെ പ്രതിഷ്ഠിച്ചു. അദ്ദേഹത്തെ മാത്രം ദർശിച്ചതാൽ കുഷ്ഠരോഗം ശമിച്ച് അകലുന്നു.

Verse 7

भैरेवी भीषणा नाम तत्र भीषणरूपिणी । क्षेत्रस्य भीषणं सर्वं नाशयेद्भावतोर्चिता

അവിടെ ‘ഭീഷണാ’ എന്ന നാമമുള്ള ഭൈരവീ, ഭയങ്കരരൂപിണിയായ ദേവിയുണ്ട്. ഭക്തിഭാവത്തോടെ ആരാധിക്കുമ്പോൾ അവൾ ക്ഷേത്രം (കാശി) സംബന്ധമായ എല്ലാ ഭയവും ഭീതിയും നശിപ്പിക്കുന്നു.

Verse 8

तत्रोपजंघने लिंगं कर्मबंधविमोक्षणम् । नृभिः संसेवितं भक्त्या षण्मासात्सिद्धिदं परम्

അവിടെ ഉപജംഘനത്തിൽ കർമബന്ധനത്തിൽ നിന്ന് വിമോചനം നൽകുന്ന ലിംഗമുണ്ട്. ഭക്തിയോടെ സേവിച്ചാൽ അത് ആറുമാസത്തിനകം പരമസിദ്ധി നൽകുന്നു.

Verse 9

भारद्वाजेश्वरं लिंगं लिंगं माद्रीश्वरं वरम् । एकत्र संस्थिते द्वे तु द्रष्टव्ये सुकृतात्मना

ഭാരദ്വാജേശ്വര ലിംഗവും ശ്രേഷ്ഠമായ മാദ്രീശ്വര ലിംഗവും—ഈ രണ്ടും ഒരിടത്ത് തന്നെ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു; പുണ്യാത്മാവ് അവയെ ദർശിക്കണം.

Verse 10

अरुणि स्थापितं लिंगं तत्रैव कलशोद्भव । तस्य लिंगस्य सेवातः सर्वामृद्धिमवाप्नुयात्

ഹേ കലശോദ്ഭവ (അഗസ്ത്യ)! അവിടെയേ അരുൺി സ്ഥാപിച്ച ലിംഗവും ഉണ്ട്. ആ ലിംഗത്തെ സേവിച്ചാൽ സർവ്വവിധ സമൃദ്ധി ലഭിക്കുന്നു.

Verse 11

लिंगं वाजसनेयाख्यं तत्रास्त्यतिमनोहृरम् । तस्य संदर्शनात्पुंसां वाजपेयफलं भवेत्

അവിടെ ‘വാജസനേയ’ എന്ന പേരിലുള്ള അതിമനോഹരമായ ലിംഗം ഉണ്ട്. അതിന്റെ ദർശനമാത്രത്താൽ തന്നെ മനുഷ്യർ വാജപേയ യാഗഫലം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 12

कण्वेश्वरं शुभं लिंगं लिंगं कात्यायनेश्वरम् । वामदेवेश्वरं लिंगमौतथ्येश्वरमेव च

അവിടെ ശുഭമായ കണ്വേശ്വര ലിംഗം, കാത്യായനേശ്വര ലിംഗം, വാമദേവേശ്വര ലിംഗം, കൂടാതെ ഔതഥ്യേശ്വര ലിംഗവും ഉണ്ട്.

Verse 13

हारीतेश्वरसंज्ञं च लिंगं वै गालवेश्वरम् । कुंभेर्लिंगं महापुण्यं तथा वै कौसुमेश्वरम्

അവിടെ ഹാരീതേശ്വര എന്ന പേരിലുള്ള ലിംഗവും ഗാലവേശ്വര ലിംഗവും; കുംഭന്റെ മഹാപുണ്യകരമായ ലിംഗവും, അതുപോലെ കൗസുമേശ്വര ലിംഗവും ഉണ്ട്.

Verse 14

अग्निवर्णेश्वरं चैव नैध्रुवेश्वरमेव च । वत्सेश्वरं महालिंगं पर्णादेश्वरमेव च

അവിടെ അഗ്നിവർണേശ്വരവും നൈധ്രുവേശ്വരവും; വത്സേശ്വര എന്ന മഹാലിംഗവും, പർണാദേശ്വരവും ഉണ്ട്.

Verse 15

सक्तुप्रस्थेश्वरं लिंगं कणादेशं तथैव च । अन्यत्तत्र महालिंगं मांडूकाय निरूपितम्

അവിടെ ശക്തുപ്രസ്ഥേശ്വര ലിംഗവും കണാദേശവും ഉണ്ട്; കൂടാതെ അവിടെ മറ്റൊരു മഹാലിംഗവും ഉണ്ട്, അത് മാണ്ഡൂകനുവേണ്ടി നിർൂപിതം/നിയമിതം ആകുന്നു.

Verse 16

वाभ्रवेयेश्वरं लिंगं शिलावृत्तीश्वरं तथा । च्यवनेश्वर लिंगं च शालंकायनकेश्वरम्

ആ പുണ്യപ്രദേശത്ത് വാഭ്രവേയേശ്വരം, ശിലാവൃത്തീശ്വരം, ച്യവനേശ്വരം, ശാലങ്കായനകേശ്വരം എന്ന ശിവലിംഗങ്ങൾ വിരാജിക്കുന്നു।

Verse 17

कलिंदमेश्वरं लिंगं लिंगमक्रोधनेश्वरम् । लिंगं कपोतवृत्तीशं कंकेशं कुंतलेश्वरम

അവിടെയേ കലിന്ദമേശ്വരം, അക്രോധനേശ്വരം, കപോതവൃത്തീശം, കങ്കേശം, കുന്തലേശ്വരം എന്ന ശിവലിംഗങ്ങളും ഉണ്ട്।

Verse 18

कंठेश्वरं कहोलेशं लिंगं तुंबुरुपूजितम् । मतगेशं मरुत्तेशं मगधेयेश्वरं तथा

കണ്ഠേശ്വരം, കഹോലേശം, തുംബുരു പൂജിച്ച ശിവലിംഗം; കൂടാതെ മതഗേശം, മരുത്തേശം, മഗധേയേശ്വരം എന്നിവയും അവിടെ ഉണ്ട്।

Verse 19

जातूकर्णेश्वरं लिंगं जंबूकेश्वरमेव च । जारुधीशं जलेशं च जाल्मेशं जालकेश्वरम्

ജാതൂകർണേശ്വരം, ജംബൂകേശ്വരം എന്ന ശിവലിംഗങ്ങൾ അവിടെ ഉണ്ട്; കൂടാതെ ജാരുധീശം, ജലേശം, ജാല്മേശം, ജാലകേശ്വരം എന്നിവയും ഉണ്ട്।

Verse 20

एवमादीनि लिंगानि अयुतार्धानि कुंभज । स्मरणाद्दर्शनात्स्पर्शादर्चनान्नमनात्स्तुतेः

ഹേ കുംഭജ (അഗസ്ത്യ)! ഇങ്ങനെ അനവധി അസംഖ്യ ശിവലിംഗങ്ങൾ ഉണ്ട്; അവയെ സ്മരിക്കൽ, ദർശനം, സ്പർശം, അർച്ചനം, നമസ്കാരം, സ്തുതി എന്നിവയാൽ ശുഭപുണ്യം ലഭിക്കുന്നു।

Verse 21

न जातु जायते जंतोः कलुषस्य समुद्भवः । एतेषां शुभलिंगानां ज्येष्ठस्थानेति पावने

ഈ ശുഭലിംഗങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ജീവനിൽ മലിനത ഒരിക്കലും ഉദ്ഭവിക്കുകയില്ല; കാരണം ഇവ പരമപാവനമായ ജ്യേഷ്ഠസ്ഥാനത്തിൽ പ്രതിഷ്ഠിതങ്ങളാണ്।

Verse 22

स्कंद उवाच । एकदा तत्र यद्वृत्तं ज्येष्ठस्थाने महामुने । तदहं ते प्रवक्ष्यामि शृणुष्वाघविनाशनम्

സ്കന്ദൻ പറഞ്ഞു—ഹേ മഹാമുനേ! ജ്യേഷ്ഠസ്ഥാനത്തിൽ ഒരിക്കൽ സംഭവിച്ചതെന്തെന്നു ഞാൻ നിനക്കു പറയും; കേൾക്കുക, ഇത് പാപനാശകമാണ്।

Verse 23

स्वैरं विहरतस्तत्र ज्येष्ठस्थाने महेशितुः । कौतुकेनैव चिक्रीड शिवा कंदुकलीलया

അവിടെ ജ്യേഷ്ഠസ്ഥാനത്തിൽ മഹേശൻ സ്വൈരമായി വിഹരിക്കുമ്പോൾ, ശിവ കൌതുകത്താൽ കന്ദുകക്രീഡയായി പന്തുകളി ആരംഭിച്ചു।

Verse 24

उदंच न्न्यंचदंगानां लाघवं परितन्वती । निःश्वासामोदमुदित भ्रमराकुलितेक्षणा

അംഗങ്ങളെ മേലും കീഴും ഉയർത്തി താഴ്ത്തി അവൾ ലാഘവത്തിന്റെ ഭംഗി പരത്തുകയായിരുന്നു; സ്വന്തം നിശ്വാസസൗരഭത്തിൽ ആനന്ദിച്ച് അവളുടെ കണ്ണുകൾ ഭ്രമരങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞിരുന്നു।

Verse 25

भ्रश्यद्ध म्मिल्लसन्माल्य स्थपुटीकृत भूमिका । स्विद्यत्कपोलपत्राली स्रवदंबुकणोज्ज्वला

അവളുടെ കേശമുടിയും പുഷ്പമാലയും വഴുതി നീങ്ങുകയായിരുന്നു; പാദമിടിപ്പാൽ ഭൂമി കുഴിഞ്ഞു. കപോലങ്ങളിലെ പത്രാലങ്കാരങ്ങൾ വിയർപ്പിൽ മിന്നി, ഒഴുകുന്ന ഈർപ്പത്തുള്ളികളാൽ ദീപ്തമായി।

Verse 26

स्फुटच्चोलांशुकपथनिर्यदंगप्रभावृता । उल्लसत्कंदुकास्फालातिशोणितकरांबुजा

അവളുടെ വസ്ത്രത്തിലെ വിടവുകളിലൂടെ ദേഹകാന്തി തെളിഞ്ഞു മിന്നി; പന്തിനെ ശക്തിയായി അടിച്ചതാൽ അവളുടെ പദ്മസമമായ കൈകൾ ഗാഢ അരുണപ്രഭയിൽ പ്രകാശിച്ചു।

Verse 27

कंदुकानुग सदृष्टि नर्तित भ्रूचलतांचला । मृडानी किल खेलंती ददृशे जगदंबिका

പന്തിനെ പിന്തുടരുന്ന ദൃഷ്ടിയും, നൃത്തം ചെയ്യുന്ന ഭ്രൂകളും, ഇളകുന്ന അಂಚലവും സഹിതം മൃഡാനി—ജഗദംബിക—സത്യമായും കളിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നതായി ദൃശ്യമായി।

Verse 28

अंतरिक्षचराभ्यां च दितिजाभ्यां मनोहरा । कटाक्षिताभ्यामिव वै समुपस्थितमृत्युना

മധ്യാകാശത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്ന ദിതിപുത്രരായ രണ്ടു മനോഹര ദൈത്യർ അടുത്തുവന്നു; എന്നാൽ ദേവിയുടെ ഒരു കടാക്ഷം മാത്രം പതിച്ചതോടെ സാക്ഷാൽ മരണമാണ് എത്തിയതെന്നപോലെ തോന്നി।

Verse 29

विदलोत्पल संज्ञाभ्यां दृप्ताभ्यां वरतो विधेः । तृणीकृतत्रिजगती पुरुषाभ्यां स्वदोर्बलात्

വിദല, ഉത്പല എന്ന പേരുള്ള ആ രണ്ടു ദർപ്പികൾ, വിധാതാവായ ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്ന് വരം നേടി, സ്വന്തം ഭുജബലത്തിൽ ത്രിലോകത്തെയും പുല്ലുപോലെ തുച്ഛമായി കരുതി।

Verse 30

देवीं परिजिहीर्षू तौ विषमेषु प्रपीडितौ । दिवोवतेरतुः क्षिप्रं मायां स्वीकृत्य शांबरीम्

ദേവിയെ അപഹരിക്കുവാൻ ഉദ്ദേശിച്ച്, തങ്ങളുടെ ഭീഷണിയുള്ള കുതന്ത്രങ്ങളിൽ പീഡിതരായ ആ ഇരുവരും വേഗത്തിൽ സ്വർഗത്തിൽ നിന്ന് ഇറങ്ങി, ശാംബരീ മായയെ സ്വീകരിച്ചു।

Verse 31

धृत्वा पारषदीं मूर्तिमायातावंबिकांतिकम् । तावत्यंतं सुदुर्वृत्तावतिचंचलमानसा

പാർഷദരൂപം ധരിച്ചു, അത്യന്തം ദുഷ്ടരും മനസ്സിൽ അതിവേഗം ചഞ്ചലരുമായ ആ രണ്ടുപേർ അംബികയുടെ സമീപത്തെത്തി।

Verse 32

सर्वज्ञेन परिज्ञातौ चांचल्याल्लोचनोद्भवात् । कटाक्षिताथ देवेन दुर्गादुर्गारिघातिनी

അവരുടെ കണ്ണുകളിൽ ഉദിച്ച അസ്ഥിരചലനത്തിൽ നിന്നു സർവ്വജ്ഞനായ ദേവൻ അവരെ ഉടൻ തിരിച്ചറിഞ്ഞു; പിന്നെ ധർമ്മദുർഗ്ഗത്തിന്റെ ശത്രുഘാതിനിയായ ദുർഗ്ഗ അവരിലേക്കു കടാക്ഷം ചൊരിഞ്ഞു।

Verse 33

विज्ञाय नेत्रसंज्ञां तु सर्वज्ञार्ध शरीरिणी । तेनैव कंदुकेनाथ युगपन्निजघान तौ

കണ്ണുകളുടെ സൂചന മനസ്സിലാക്കി, സർവ്വജ്ഞന്റെ അർദ്ധശരീരിണിയായ ദേവി അതേ കന്ദുകംകൊണ്ട് ആ രണ്ടുപേരെയും ഒരേസമയം നിഗ്രഹിച്ചു।

Verse 34

महाबलौ महादेव्या कंदुकेन समाहतौ । परिभ्रम्य परिभ्रम्य तौ दुष्टौ विनिपेततुः

മഹാദേവിയുടെ കന്ദുകപ്രഹാരത്തിൽ ആഹതരായ ആ രണ്ടുപേരും മഹാബലികൾ ആയ ദുഷ്ടർ ചുറ്റി ചുറ്റി ഒടുവിൽ നിലംപതിച്ചു।

Verse 35

वृंतादिव फले पक्वे तालादनिललोलिते । दंभोलिना परिहते शृंगेइव महागिरेः

അവർ വീണത്, കാറ്റിൽ ആടുന്ന പനമരത്തിലെ കാമ്പിൽ നിന്നു പാകമായ ഫലം പൊട്ടിവീഴുന്നതുപോലെയും, ഇടിമിന്നലിന്റെ പ്രഹാരത്തിൽ മഹാഗിരിയുടെ ശിഖരം തകർന്നുവീഴുന്നതുപോലെയും ആയിരുന്നു।

Verse 36

तौ निपात्य महादैत्यावकार्यकरणोद्यतौ । ततः परिणतिं यातो लिंगरूपेण कंदुकः

അധർമ്മകർമ്മത്തിന് ഉത്സുകരായ ആ രണ്ടു മഹാദൈത്യന്മാരെ വീഴ്ത്തിയ ശേഷം, കന്ദുകൻ അത്ഭുതപരിണാമം പ്രാപിച്ച് ശിവലിംഗരൂപത്തിൽ പ്രതിഷ്ഠിതനായി।

Verse 37

कंदुकेश्वरसंज्ञं च तल्लिंगमभवत्तदा । ज्येष्ठेश्वर समीपे तु सर्वदुष्टनिवारणम्

അന്ന് ആ ലിംഗം ‘കന്ദുകേശ്വര’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധമായി; ജ്യേഷ്ഠേശ്വരന്റെ സമീപത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന അത് സർവ്വദുഷ്ടനിവാരണമായി ഖ്യാതമാണ്।

Verse 38

कंदुकेश समुत्पत्तिं यः श्रोष्यति मुदान्वितः । पूजयिष्यति यो भक्तस्तस्य दुःखभयं कुतः

ആനന്ദത്തോടെ കന്ദുകേശന്റെ അവതാരകഥ ശ്രവിക്കുന്നവനും, ഭക്തനായി അവനെ പൂജിക്കുന്നവനും—അവനു ദുഃഖമോ ഭയമോ എവിടെ നിന്നു വരും?

Verse 39

कंदुकेश्वर भक्तानां मानवानां निरेनसाम् । योगक्षेमं सदा कुर्याद्भवानी भयनाशिनी

കന്ദുകേശ്വരന്റെ പാപരഹിത ഭക്തന്മാരായ മനുഷ്യർക്കായി ഭയനാശിനിയായ ഭവാനി സദാ യോഗക്ഷേമം—ലഭ്യതയും സംരക്ഷണവും—നൽകുന്നു।

Verse 40

मृडानी तस्य लिंगस्य पूजां कुर्यात्सदैव हि । तत्रैव देव्या सान्निध्यं पार्वत्या भक्तसिद्धिदम्

മൃഡാനി (പാർവതി) ആ ലിംഗത്തെ സദാ പൂജിക്കുന്നു; അവിടെയേ ദേവി പാർവതിയുടെ സാന്നിധ്യം നിലകൊണ്ട് ഭക്തർക്കു സിദ്ധി നൽകുന്നു।

Verse 41

कंदुकेशं महालिंगं काश्यां यैर्न समर्चितम् । कथं तेषां भवनीशौ स्यातां सर्वेप्सितप्रदौ

കാശിയിൽ കന്ദുകേശ മഹാലിംഗത്തെ വിധിപൂർവ്വം ആരാധിക്കാത്തവർക്ക്, ഭവാനിയും ഈശനും എങ്ങനെ സർവ്വാഭിലഷിതഫലദായകരാകുമ്?

Verse 42

द्रष्टव्यं च प्रयत्नेन तल्लिंगं कंदुकेश्वरम् । सर्वोपसर्गसंघातविघातकरणं परम्

ശ്രമപൂർവ്വം ആ കന്ദുകേശ്വര ലിംഗത്തെ ദർശിക്കണം; കാരണം അത് എല്ലാ ഉപദ്രവങ്ങളുടെ കൂട്ടത്തെയും പരമമായി തകർക്കാൻ ശേഷിയുള്ളതാണ്.

Verse 43

कंदुकेश्वर नामापि श्रुत्वा वृजिनसंततिः । क्षिप्रं क्षयमवाप्नोति तमः प्राप्योष्णगुं यथा

‘കന്ദുകേശ്വര’ എന്ന നാമം മാത്രം കേട്ടാലും പാപങ്ങളുടെ നിരന്തര പരമ്പര വേഗത്തിൽ ക്ഷയിക്കുന്നു—ചൂടും വെളിച്ചവും ലഭിക്കുമ്പോൾ ഇരുട്ട് അകലുന്നതുപോലെ.

Verse 44

स्कंद उवाच । संशृणुष्व महाभाग ज्येष्ठेश्वर समीपतः । यद्वृत्तांतमभूद्विप्र परमाश्चर्यकृद्ध्रुवम्

സ്കന്ദൻ പറഞ്ഞു—ഹേ മഹാഭാഗ ബ്രാഹ്മണാ, ജ്യേഷ്ഠേശ്വരന്റെ സമീപത്ത് സംഭവിച്ച പരമ അത്ഭുതകരവും നിശ്ചയമായും വിസ്മയജനകവുമായ വൃത്താന്തം ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കുക.

Verse 45

दंडखाते महातीर्थे देवर्षिपितृतृप्तिदे । तप्यमानेषु विप्रेषु निष्कामं परमं तपः

ദണ്ഡഖാത എന്ന മഹാതീർത്ഥത്തിൽ—ദേവന്മാർക്കും ഋഷിമാർക്കും പിതൃകൾക്കും തൃപ്തി നല്കുന്നതിൽ—ബ്രാഹ്മണർ തപസ്സിൽ ഏർപ്പെട്ടിരിക്കുമ്പോൾ, നിഷ്കാമമായ പരമ തപസ് ആചരിക്കപ്പെടുകയായിരുന്നു.

Verse 46

दैत्यो दुंदुभिनिर्ह्रादो दुष्टः प्रह्लादमातुलः । देवाः कथं सुजेयाः स्युरित्युपायमचिंतयत्

ദുഷ്ടനായ ദൈത്യൻ ദുന്ദുഭിനിർഹ്രാദൻ, പ്രഹ്ലാദന്റെ മാതുലൻ, “ദേവന്മാരെ എങ്ങനെ എളുപ്പത്തിൽ ജയിക്കാം?” എന്നു ചിന്തിച്ച് ഉപായം ആലോചിച്ചു.

Verse 47

किं बलाश्च किमाहाराः किमाधारा हि देवताः । विचार्य बहुशो दैत्यस्तत्त्वं विज्ञाय निश्चितम्

“അവരുടെ ബലം എന്ത്? അവരുടെ ആഹാരം എന്ത്? ദേവന്മാർ യഥാർത്ഥത്തിൽ ഏതു ആശ്രയത്തിലാണ്?” എന്ന് ദൈത്യൻ പലവട്ടം ആലോചിച്ച് തത്ത്വം അറിഞ്ഞ് ദൃഢനിശ്ചയത്തിലായി.

Verse 48

अवश्यमग्रजन्मानो हेतवोत्र विचारतः । ब्राह्मणान्हंतुमसकृत्कृतवानुद्यमं ततः

ഇങ്ങനെ ആലോചിച്ച്, ഇവിടെ നിർണായക കാരണങ്ങൾ അഗ്രജന്മാരായ ബ്രാഹ്മണന്മാരാണെന്ന് അവൻ തീർച്ചപ്പെടുത്തി; അതിനാൽ ബ്രാഹ്മണവധത്തിനായി അവൻ പലവട്ടം ശ്രമിച്ചു.

Verse 49

यतः क्रतुभुजो देवाः क्रतवो वेदसंभवाः । ते वेदा ब्राह्मणाधीनास्ततो देवबलं द्विजाः

ദേവന്മാർ യാഗഭോഗം അനുഭവിക്കുന്നവർ; യാഗങ്ങൾ വേദങ്ങളിൽ നിന്നു ജനിക്കുന്നു; ആ വേദങ്ങൾ ബ്രാഹ്മണന്മാരുടെ അധീനമാണ്—അതുകൊണ്ട്, ഹേ ദ്വിജന്മാരേ, ദേവബലം ബ്രാഹ്മണന്മാരിലാണ് നിലകൊള്ളുന്നത്.

Verse 50

निश्चितं ब्राह्मणाधाराः सर्वे वेदाः सवासवाः । गीर्वाणा ब्राह्मणबला नात्र कार्या विचारणा

നിശ്ചയമായി എല്ലാ വേദങ്ങളും, ഇന്ദ്രനോടുകൂടിയ ദേവഗണവും, ബ്രാഹ്മണന്മാരെ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു. ഗീർവാണർ ബ്രാഹ്മണബലത്താൽ തന്നെ ബലവാന്മാർ—ഇവിടെ കൂടുതൽ വിചാരം വേണ്ട.

Verse 51

ब्राह्मणा यदि नष्टाः स्युर्वेदा नष्टास्ततः स्वयम् । आम्नायेषु प्रणष्टेषु विनष्टाः शततंतवः

ബ്രാഹ്മണർ നശിച്ചാൽ, അതിനുശേഷം വേദങ്ങളും സ്വയം നശിക്കും. ആമ്നായങ്ങൾ—പവിത്ര പരമ്പരാപ്രസരണങ്ങൾ—നശിക്കുമ്പോൾ, പരമ്പരയുടെ ശതതന്തുക്കളും വിനശിക്കും.

Verse 52

यज्ञेषु नाशं गच्छत्सु हृताहारास्ततः सुराः । निर्बलाः सुखजेयाः स्युर्जितेषु त्रिदशेष्वथ

യജ്ഞങ്ങൾ നശിക്കുമ്പോൾ ദേവന്മാരുടെ ആഹാരം ഹരിക്കപ്പെടുന്നു. അപ്പോൾ ദേവന്മാർ ദുർബലരായി എളുപ്പം ജയിക്കപ്പെടും; ത്രിദശർ തോറ്റാൽ ലോകക്രമം മറിഞ്ഞുപോകും.

Verse 53

अहमेव भविष्यामि मान्यस्त्रिजगतीपतिः । आहरिष्यामि देवानामक्षयाः सर्वसंपदः

ഞാനേ ത്രിലോകത്തിന്റെ മാന്യനായ അധിപതിയാകും. ദേവന്മാരുടെ അക്ഷയമായ എല്ലാ സമ്പത്തുകളും ഐശ്വര്യങ്ങളും ഞാൻ ഹരിക്കും.

Verse 54

निर्वेक्ष्यामि सुखान्येव राज्ये निहतकंटके । इति निश्चित्य दुर्बुद्धिः पुनश्चिंतितवान्मुने

മുളുകൾ (തടസ്സങ്ങൾ) വെട്ടിമാറ്റപ്പെട്ട രാജ്യത്തിൽ ഞാൻ സുഖങ്ങളേ മാത്രം അനുഭവിക്കും. ഇങ്ങനെ നിശ്ചയിച്ച്, ഹേ മുനേ, ആ ദുർബുദ്ധി വീണ്ടും ചിന്തിച്ചു.

Verse 55

द्विजाः क्व संति भूयांसो ब्रह्मतेजोतिबृंहिताः । श्रुत्यध्ययन संपन्नास्तपोबल समन्विताः

ബ്രഹ്മതേജസ്സാൽ വർദ്ധിതരായ, ശ്രുതി-അധ്യയനത്തിൽ സമ്പന്നരായ, തപോബലത്തോടെ യുക്തരായ ആ അനേകം ദ്വിജർ എവിടെയുണ്ട്?

Verse 56

भूयसां ब्राह्मणानां तु स्थानं वाराणसी भवेत् । तानादावुपसंहृत्य यामि तीर्थांतरं ततः

അനേകം ബ്രാഹ്മണരുടെ പ്രധാന വാസസ്ഥലം വാരാണസിയത്രേ. ആദ്യം അവിടെ അവരെ നശിപ്പിച്ച്, പിന്നെ ഞാൻ മറ്റു തീർത്ഥങ്ങളിലേക്കു പോകും.

Verse 57

यत्रयत्र हि तीर्थेषु यत्रयत्राश्रमेषु च । संति सर्वेऽग्रजन्मानस्ते मयाद्याः समंततः

എവിടെയെവിടെ തീർത്ഥങ്ങളുണ്ടോ, എവിടെയെവിടെ ആശ്രമങ്ങളുണ്ടോ—അവിടെയവിടെ അഗ്രജ ദ്വിജന്മാർ വസിക്കുന്നു; അവർ എല്ലാദിക്കിലും എന്റെ കൈയ്യാൽ വധിക്കപ്പെടേണ്ടവർ.

Verse 58

इति दुंदुभिनिर्ह्रादो मतिं कृत्वा कुलोचिताम् । प्राप्यापि काशीं दुर्वृत्तो मायावी न्यवधीद्द्विजान्

ഇങ്ങനെ ദുന്ദുഭിനിർഹ്രാദൻ തന്റെ കുലത്തിന് യോജിച്ച ദുഷ്ടനിശ്ചയം ഉറപ്പിച്ചു. കാശിയിൽ എത്തി ആ ദുർവൃത്ത മായാവി ദ്വിജന്മാരെ വധിച്ചു.

Verse 60

यथा कोपि न वेत्त्येव तथाच्छन्नोऽभवत्पुनः । वने वनेचरो भूत्वा यादोरूपी जलाशये

ആരും അവനെ ഒട്ടും തിരിച്ചറിയാതിരിക്കുവാൻ അവൻ വീണ്ടും മറഞ്ഞു. കാടുകളിൽ വനവാസിയായി സഞ്ചരിച്ചു, ജലാശയങ്ങളിൽ ജലചരരൂപം ധരിച്ചു.

Verse 61

अदृश्यरूपी मायावी देवानामप्यगोचरः । दिवाध्यानपरस्तिष्ठेन्मुनिवन्मुनिमध्यगः

അദൃശ്യരൂപിയായ ആ മായാവി ദേവന്മാർക്കും അഗോചരൻ. പകൽ ധ്യാനത്തിൽ ലീനനായി നിന്നു, മുനിമാരുടെ ഇടയിൽ മുനിയെപ്പോലെ സഞ്ചരിച്ചു.

Verse 62

प्रवेशमुटजानां च निर्गमं च विलोकयन् । यामिन्यां व्याघ्ररूपेण ब्राह्मणान्भक्षयेद्बहून्

അവൻ ഇലക്കുടിലുകളിലേക്കുള്ള പ്രവേശനവും അവിടെ നിന്നുള്ള പുറപ്പെടലും നിരീക്ഷിച്ചു; രാത്രിയിൽ വ്യാഘ്രരൂപം ധരിച്ചു അനേകം ബ്രാഹ്മണരെ ഭക്ഷിച്ചു.

Verse 63

निःशब्दमेव नयति नत्यजेदपि कीकसम् । इत्थं निपातिता विप्रास्तेन दुष्टेन भूरिशः

അവൻ അവരെ പൂർണ്ണ നിശ്ശബ്ദമായി കൊണ്ടുപോയി, പിന്നിൽ ശവം പോലും വിട്ടുപോകുകയില്ല. ഇങ്ങനെ ആ ദുഷ്ടൻ അനേകം ബ്രാഹ്മണരെ നിപാതപ്പെടുത്തി.

Verse 64

एकदा शिवरात्रौ तु भक्तस्त्वेको निजोटजे । सपर्यां देवदेवस्य कृत्वा ध्यानस्थितोभवत्

ഒരു ശിവരാത്രിയിൽ ഒരു ഭക്തൻ തന്റെ കുടിലിൽ ഒറ്റയ്ക്കായി; ദേവദേവനെ സപര്യ ചെയ്ത് ധ്യാനസ്ഥിതിയിൽ സ്ഥിരനായി.

Verse 65

स च दुंदुभिनिर्ह्राद दैत्येंद्रो बलदर्पितः । व्याघ्र रूपं समास्थाय तमादातुं मतिं दधे

അപ്പോൾ ദുന്ദുഭിനിർഹ്രാദൻ എന്ന ദൈത്യേന്ദ്രൻ, ബലദർപ്പത്തിൽ മത്തനായി, വ്യാഘ്രരൂപം ധരിച്ചു അവനെ പിടിക്കുവാൻ നിശ്ചയിച്ചു.

Verse 66

तं भक्तं ध्यानमापन्नं दृढचित्तं शिवेक्षणे । कृतास्त्रमंत्रविन्यासं तं क्रांतुमशकन्न सः

എന്നാൽ ആ ഭക്തൻ ധ്യാനത്തിൽ ലീനനായി, ശിവദർശനത്തിൽ ദൃഢചിത്തനായി, മന്ത്രരക്ഷയും അസ്ത്രവിന്യാസവും ചെയ്ത് സംരക്ഷിതനായിരുന്നു; അവനെ അവൻ കീഴടക്കാൻ കഴിഞ്ഞില്ല.

Verse 67

अथ सर्वगतः शंभुर्ज्ञात्वा तस्याशयं हरः । दैत्यस्य दुष्टरूपस्य वधाय विदधे धियम्

അപ്പോൾ സർവ്വവ്യാപിയായ ഹരനായ ശംഭു, ആ ദൈത്യന്റെ അന്തർആശയം അറിഞ്ഞ്, ദുഷ്ടരൂപനായ ദൈത്യനെ വധിച്ച് പാവനക്ഷേത്രം സംരക്ഷിക്കുവാൻ ഉപായം നിശ്ചയിച്ചു।

Verse 68

यावदादित्सति व्याघ्रस्तावदाविरभूद्धरः । जगद्रक्षामणिस्त्र्यक्षो भक्तरक्षण दक्षधीः

വ്യാഘ്രൻ പ്രഹരിക്കാൻ ഒരുങ്ങിയ അതേ നിമിഷം ധരൻ (ശിവൻ) പ്രത്യക്ഷനായി—ത്രിനേത്രൻ, ജഗത്‌രക്ഷയുടെ മാണിക്യം, ഭക്തരക്ഷയിൽ ദക്ഷമായ ദൃഢനിശ്ചയൻ।

Verse 69

रुद्रमायांतमालोक्य तद्भक्तार्चित लिंगतः । दैत्यस्तेनैव रूपेण ववृधे भूधरोपमः

ഭക്തൻ ആരാധിച്ച ലിംഗത്തിൽ നിന്നു രുദ്രൻ വരുന്നതു കണ്ട ദൈത്യൻ, വൈരഗർവത്തോടെ അതേ രൂപത്തിൽ വീർപ്പിച്ച് പർവ്വതസമാനമായി വളർന്നു।

Verse 70

सावज्ञमथसर्वज्ञं यावत्पश्यति दानवः । तावदायांतमादाय कक्षायंत्रे न्यपीडयत्

പിന്നീട് ദാനവൻ സർവ്വജ്ഞനായ പ്രഭുവിനെ അവജ്ഞയോടെ നോക്കി, അദ്ദേഹം അടുത്തുവരുമ്പോൾ പിടിച്ച് അരബന്ധനയന്ത്രംപോലെ കെട്ടിപ്പിടിച്ച് ഞെരുക്കി।

Verse 71

पंचास्यस्त्वथ पंचास्यं मुष्ट्या मूर्धन्यताडयत् । स च तेनैव रूपेण कक्षानिष्पेषणेन च

അപ്പോൾ പഞ്ചാസ്യൻ (ശിവൻ) പഞ്ചാസ്യ ശത്രുവിന്റെ തലയിൽ മുഷ്ടിപ്രഹരം ചെയ്തു; അതേ രൂപത്താലും, കക്ഷാ-നിഷ്പേഷണത്താലും ദൈത്യാക്രമണം പ്രതിരോധിച്ചു।

Verse 72

अत्यार्तमरटद्व्याघ्रो रोदसी परिपूरयन् । तेन नादेन सहसा सं प्रवेपितमानसाः

അത്യന്തം വേദനയാൽ വ്യാഘ്രൻ ഭീകരമായി ഗർജിച്ചു; ആ നാദം ആകാശവും ഭൂമിയും നിറച്ചു. ആ അപ്രതീക്ഷിത ഗർജനയിൽ എല്ലാവരുടെയും മനസ്സുകൾ ഭയത്തോടെ വിറച്ചു.

Verse 73

तपोधनाः समाजग्मुर्निशि शब्दानुसारतः । तत्रेश्वरं समालोक्य कक्षीकृत मृगेश्वरम्

തപോധനരായ ഋഷിമാർ രാത്രിയിൽ ആ ശബ്ദത്തെ പിന്തുടർന്ന് അവിടെ എത്തി; അവിടെ അവർ ഈശ്വരനെ ദർശിച്ചു—മൃഗരാജനെ തന്റെ കക്ഷത്തിൽ ചേർത്തുപിടിച്ചിരിക്കുന്നവനെ.

Verse 74

तुष्टुवुः प्रणता सर्वे शर्वं जयजयाक्षरैः । परित्राता जगत्त्रातः प्रत्यूहाद्दारुणादितः

എല്ലാവരും പ്രണാമിച്ച് ‘ജയ ജയ’ എന്ന അക്ഷരധ്വനിയോടെ ശർവനെ സ്തുതിച്ചു; കാരണം അവൻ പരിത്രാതാ, ജഗത്ത്രാതാ, ഭീകര പ്രത്യൂഹങ്ങളിൽ നിന്ന് രക്ഷിക്കുന്നവൻ.

Verse 75

अनुग्रहं कुरुध्वेश तिष्ठात्रैव जगद्गुरो । अनेनैव हि रूपेण व्याघ्रेश इति नामतः

അനുഗ്രഹിക്കണമേ, ഹേ ഈശാ; ഹേ ജഗദ്ഗുരോ, ഇവിടെ തന്നേ നിലകൊള്ളണമേ. ഈ രൂപത്തിൽ തന്നെ ‘വ്യാഘ്രേശ’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധനായി ഇരിക്കണമേ.

Verse 76

कुरु रक्षां महादेव ज्येष्ठस्थानस्य सर्वदा । अन्येभ्योप्युपसर्गेभ्यो रक्ष नस्तीर्थवासिनः

ഹേ മഹാദേവാ, ഈ ജ്യേഷ്ഠസ്ഥാനത്തെ എപ്പോഴും സംരക്ഷിക്കണമേ; കൂടാതെ മറ്റു ഉപസർഗങ്ങളിൽ നിന്നുമെ ഞങ്ങളെ—ഈ തീർത്ഥവാസികളെ—കാത്തരുളണമേ.

Verse 77

इति श्रुत्वा वचस्तेषां देवश्चंद्रविभूषणः । तथेत्युक्त्वा पुनः प्राह शृणुध्वं द्विजपुंगवाः

അവരുടെ വാക്കുകൾ ശ്രവിച്ച് ചന്ദ്രഭൂഷണനായ ദേവൻ “തഥാസ്തു” എന്നു പറഞ്ഞു; പിന്നെ വീണ്ടും അരുളി: “ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, ശ്രവിക്കുവിൻ।”

Verse 78

यो मामनेन रूपेण द्रक्ष्यति श्रद्धयात्र वै । तस्योपसर्गसंघातं घातयिष्याम्यसंशयम्

ഇവിടെ ആരെങ്കിലും ശ്രദ്ധയോടെ ഈ രൂപത്തിൽ തന്നെ എന്നെ ദർശിക്കുന്നുവെങ്കിൽ, അവന്റെ മേൽ വരുന്ന ഉപസർഗ്ഗങ്ങളുടെ കൂട്ടത്തെ ഞാൻ സംശയമില്ലാതെ നശിപ്പിക്കും।

Verse 79

एतल्लिंगं समभ्यर्च्य यो याति पथि मानवः । चौरव्याघ्रादिसंभूत भयं तस्य कुतो भवेत्

ഈ ലിംഗത്തെ സമ്യകമായി അർച്ചിച്ച് വഴിയിൽ യാത്ര ചെയ്യുന്ന മനുഷ്യന് കള്ളൻ, കടുവ മുതലായവയിൽ നിന്നുള്ള ഭയം എങ്ങനെ ഉണ്ടാകും?

Verse 80

मच्चरित्रमिदं श्रुत्वा स्मृत्वा लिंगमिदं हृदि । संग्रामे प्रविशन्मर्त्यो जयमाप्नोति नान्यथा

എന്റെ ഈ ചരിതം ശ്രവിച്ച്, ഈ ലിംഗത്തെ ഹൃദയത്തിൽ സ്മരിച്ച് യുദ്ധത്തിൽ പ്രവേശിക്കുന്ന മർത്ത്യൻ വിജയം പ്രാപിക്കുന്നു—മറ്റെങ്ങനെ അല്ല।

Verse 81

इत्युक्त्वा देवदेवशस्तस्मिंल्लिंगे लयं ययौ । सविस्मयास्ततो विप्राः प्रातर्याता यथागतम्

ഇങ്ങനെ അരുളി ദേവദേവൻ ആ ലിംഗത്തിൽ തന്നെ ലയിച്ചു. തുടർന്ന് വിസ്മയഭരിതരായ വിപ്രന്മാർ പ്രഭാതത്തിൽ വന്നതുപോലെ തന്നെ മടങ്ങിപ്പോയി।

Verse 82

स्कन्द उवाच । तदा प्रभृति कुंभोत्थ लिंगं व्याघ्रेश्वराभिधम् । ज्येष्ठेशादुत्तरेभागे दृष्टं स्पृष्टं भयापहम्

സ്കന്ദൻ പറഞ്ഞു: ഹേ കുംഭസംഭവാ! അക്കാലം മുതൽ ആ ലിംഗം വ്യാഘ്രേശ്വരൻ എന്നറിയപ്പെടുന്നു. ജ്യേഷ്ഠേശന്റെ വടക്കുഭാഗത്തുള്ള ഇതിനെ ദർശിക്കുന്നതും സ്പർശിക്കുന്നതും ഭയത്തെ ഇല്ലാതാക്കുന്നു.

Verse 83

व्याघ्रेश्वरस्य ये भक्तास्तेभ्यो बिभ्यति किंकराः । यामा अपि महाक्रूरा जयजीवेति वादिनः

വ്യാഘ്രേശ്വരന്റെ ഭക്തരെ യമകിങ്കരന്മാർ പോലും ഭയപ്പെടുന്നു. യമന്റെ അതിക്രൂരരായ ദൂതന്മാർ പോലും "ജയിക്കുക, ജീവിക്കുക" എന്ന് അവരോട് പറയുന്നു.

Verse 84

पराशरेश्वरादीनां लिंगानामिह संभवम् । श्रुत्वा नरो न लिप्येत महापातककर्दमैः

പരാശരേശ്വരൻ തുടങ്ങിയ ലിംഗങ്ങളുടെ ഉത്ഭവത്തെക്കുറിച്ച് ഇവിടെ കേൾക്കുന്നതിലൂടെ, മനുഷ്യൻ മഹാപാപങ്ങളാകുന്ന ചെളിയിൽ അകപ്പെടുന്നില്ല.

Verse 85

कंदुकेश समुत्पत्तिं व्याघ्रे शाविर्भवं तथा । समाकर्ण्य नरो जातु नोपसर्गैः प्रदूयते

കന്ദുകേശന്റെ ഉത്ഭവത്തെക്കുറിച്ചും വ്യാഘ്രേശ്വരന്റെ ആവിർഭാവത്തെക്കുറിച്ചും കേൾക്കുന്നതിലൂടെ, മനുഷ്യൻ ഒരിക്കലും വിപത്തുകളാൽ ദുഃഖിക്കേണ്ടി വരില്ല.

Verse 86

उटजेश्वर लिंगं तु व्याघ्रेशात्पश्चिमे स्थितम् । भक्तरक्षार्थमुद्भूतं स्यात्समभ्यर्च्य निर्भयः

ഉടജേശ്വര ലിംഗം വ്യാഘ്രേശ്വരന്റെ പടിഞ്ഞാറുഭാഗത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. ഭക്തരെ രക്ഷിക്കാൻ അവതരിച്ച ഇതിനെ പൂജിക്കുന്നതിലൂടെ ഒരുവൻ നിർഭയനായിത്തീരുന്നു.