Adhyaya 51

Verse 1

उत्तानपाद उवाच । काले तत्क्रियते कस्मिञ्छ्राद्धं दानं तथेश्वर । यात्रा तत्र प्रकर्तव्या तिथौ यस्यां वदाशु तत्

ഉത്താനപാദൻ പറഞ്ഞു— ഹേ ഈശ്വരാ! ശ്രാദ്ധവും ദാനവും ഏത് കാലത്ത് ചെയ്യണം? അവിടത്തെ തീർത്ഥയാത്ര ഏത് തിഥിയിൽ നടത്തണം? വേഗം പറയണമേ।

Verse 2

ईश्वर उवाच । पितृतीर्थं यथा पुण्यं सर्वकामिकमुत्तमम् । इदं तीर्थं तथा पुण्यं स्नानदानादितर्पणैः

ഈശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു— പിതൃതീർത്ഥം എങ്ങനെ പരമപുണ്യകരവും സർവകാമപ്രദവുമോ, അതുപോലെ ഈ തീർത്ഥവും സ്നാനം, ദാനം, തർപ്പണം മുതലായവകൊണ്ട് പുണ്യപ്രദമാണ്।

Verse 3

विशेषेण तु कुर्वीत श्राद्धं सर्वयुगादिषु । मन्वन्तरादयो वत्स श्रूयन्तां च चतुर्दश

യുഗങ്ങളുടെ ആരംഭം മുതലായ എല്ലാ പുണ്യസന്ധികളിലും പ്രത്യേകമായി ശ്രാദ്ധം ശ്രദ്ധയോടെ ചെയ്യണം. വത്സാ, മന്വന്തരാദിയായ പതിനാലു പുണ്യകാലങ്ങൾ കേൾക്കുക।

Verse 4

अश्वयुक्छुक्लनवमी द्वादशी कार्त्तिकस्य च । तृतीया चैत्रमासस्य तथा भाद्रपदस्य च

ആശ്വയുജ ശുക്ല നവമി, കാർത്തിക ദ്വാദശി, ചൈത്ര മാസത്തിലെ തൃതീയ, ഭാദ്രപദത്തിലെ തൃതീയയും— ഇവ ശുഭ തിഥികളാണ്।

Verse 5

आषाढस्यैव दशमी माघस्यैव तु सप्तमी । श्रावणस्याष्टमी कृष्णा तथाषाढस्य पूर्णिमा

ആഷാഢ ദശമി, മാഘ സപ്തമി, ശ്രാവണ കൃഷ്ണ അഷ്ടമി, ആഷാഢ പൗർണ്ണമി— ഇവയും പുണ്യ തിഥികളാണ്।

Verse 6

फाल्गुनस्य त्वमावास्या पौषस्यैकादशी सिता । कार्त्तिकी फाल्गुनी चैत्री ज्यैष्ठी पञ्चदशी तथा

ഫാൽഗുണ അമാവാസി, പൗഷ ശുക്ല ഏകാദശി, കൂടാതെ കാർത്തികി, ഫാൽഗുണി, ചൈത്രി, ജ്യൈഷ്ഠി പൗർണ്ണമികൾ—ഇവയും പുണ്യകാലങ്ങളായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 7

मन्वन्तरादयश्चैते अनन्तफलदाः स्मृताः । अयने चोत्तरे राजन्दक्षिणे श्राद्धमाचरेत्

മന്വന്തരാദിയായ ഈ അവസരങ്ങൾ എല്ലാം അനന്തഫലദായകങ്ങളെന്ന് സ്മൃതിയിൽ പറയുന്നു. രാജാവേ, ഉത്തരായണത്തിലും ദക്ഷിണായണത്തിലും ശ്രാദ്ധം ആചരിക്കണം.

Verse 8

कार्त्तिकी च तथा माघी वैशाखस्य तृतीयिका । पौर्णमासी च चैत्रस्य ज्येष्ठस्य च विशेषतः

കാർത്തികി പൗർണ്ണമി, മാഘി പൗർണ്ണമി, വൈശാഖ തൃതീയ, ചൈത്ര പൗർണ്ണമി, പ്രത്യേകിച്ച് ജ്യൈഷ്ഠ പൗർണ്ണമി—ഇവയും പുണ്യകാലങ്ങളായി പ്രശംസിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 9

अष्टकासु च संक्रान्तौ व्यतीपाते तथैव च । श्राद्धकाला इमे सर्वे दत्तमेष्वक्षयं स्मृतम्

അഷ്ടകാ ദിനങ്ങളിൽ, സംക്രാന്തിയിൽ, വ്യതീപാത യോഗത്തിൽ—ഇവയെല്ലാം ശ്രാദ്ധകാലങ്ങളാണ്. ഈ അവസരങ്ങളിൽ നൽകിയ ദാനം അക്ഷയഫലമെന്ന് സ്മൃതിയിൽ പറയുന്നു.

Verse 10

मधुमासे सिते पक्ष एकादश्यामुपोषितः । निशि जागरणं कुर्याद्विष्णुपादसमीपतः

മധുമാസം (ചൈത്രം) ശുക്ലപക്ഷ ഏകാദശിയിൽ ഉപവസിച്ച്, വിഷ്ണുപാദത്തിന്റെ സന്നിധിയിൽ രാത്രിജാഗരണം ചെയ്യണം.

Verse 11

धूपदीपादिनैवेद्यैः स्रङ्मालागुरुचन्दनैः । अर्चां कुर्वन्ति ये विष्णोः पठेयुः प्राक्तनीं कथाम्

ധൂപം, ദീപം, നൈവേദ്യം, പുഷ്പമാല, സുഗന്ധദ്രവ്യങ്ങൾ, ചന്ദനം എന്നിവകൊണ്ട് വിഷ്ണുവിനെ അർച്ചിക്കുന്നവർ, ഭഗവാന്റെ പ്രാചീന പുണ്യകഥ പാരായണം ചെയ്യണം.

Verse 12

ऋग्यजुःसाममन्त्रोक्तं सूक्तं जपति यो द्विजः । सर्वपापविनिर्मुक्तो विष्णुलोकं स गच्छति

ഋഗ്, യജുസ്, സാമവേദമന്ത്രങ്ങളിൽ ഉപദേശിച്ച സൂക്തം ജപിക്കുന്ന ദ്വിജൻ, സർവ്വപാപങ്ങളിൽ നിന്നു വിമുക്തനായി വിഷ്ണുലോകത്തിലേക്ക് ഗമിക്കുന്നു.

Verse 13

प्रातः श्राद्धं प्रकुर्वीत द्विजान् सम्पूज्य यत्नतः । दानं दद्याद्यथाशक्ति गोहिरण्याम्बरादिकम्

പ്രഭാതത്തിൽ ശ്രാദ്ധം നടത്തുകയും ദ്വിജന്മാരെ (ബ്രാഹ്മണരെ) പരിശ്രമത്തോടെ ആദരിച്ചു പൂജിക്കുകയും വേണം. ശേഷിയനുസരിച്ച് പശു, സ്വർണം, വസ്ത്രം മുതലായ ദാനം നൽകണം.

Verse 14

पितरस्तस्य तृप्यन्ति यावदाभूतसम्प्लवम् । श्राद्धदस्तु व्रजेत्तत्र यत्र देवो जनार्दनः

അവന്റെ പിതൃകൾ മഹാപ്രളയം വരെയും തൃപ്തരായിരിക്കും. ശ്രാദ്ധം ചെയ്യുന്നവൻ ദേവൻ ജനാർദനൻ (വിഷ്ണു) വസിക്കുന്ന ലോകത്തെ പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 15

त्रयोदश्यां ततो गच्छेद्गुहावासिनि लिङ्गके । दृष्ट्वा मार्कण्डमीशानं मुच्यते सर्वपातकैः

അതിനുശേഷം ത്രയോദശിയിൽ ഗുഹയിൽ വസിക്കുന്ന ലിംഗത്തിന്റെ ദർശനത്തിന് പോകണം. മാർകണ്ഡ (മാർകണ്ഡേശ്വരൻ) രൂപമായ ഈശാനനെ ദർശിച്ചാൽ സർവ്വപാതകങ്ങളിൽ നിന്നു മോചനം ലഭിക്കും.

Verse 16

उत्तानपाद उवाच । गुहामध्ये महादेव लिङ्गं परमशोभितम् । येन प्रतिष्ठितं देव तन्ममाख्यातुमर्हसि

ഉത്താനപാദൻ പറഞ്ഞു—ഹേ മഹാദേവാ! ഈ ഗുഹയ്ക്കുള്ളിൽ പരമശോഭയുള്ള ലിംഗം വിരാജിക്കുന്നു. ഹേ ദേവാ! ഇതിനെ ആരാണ് പ്രതിഷ്ഠിച്ചത്? ദയചെയ്ത് എനിക്ക് പറയണമേ.

Verse 17

ईश्वर उवाच । त्रिषु लोकेषु विख्यातो मार्कण्डेयो मुनीश्वरः । दिव्यं वर्षसहस्रं स तपस्तेपे सुदारुणम्

ഈശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും പ്രസിദ്ധനായ മുനീശ്വരൻ മാർക്കണ്ഡേയൻ. അദ്ദേഹം ആയിരം ദിവ്യവർഷം അത്യന്തം കഠിനമായ തപസ് അനുഷ്ഠിച്ചു.

Verse 18

गुहामध्यं प्रविष्टोऽसौ योगाभ्यासमुपाश्रितः । लिङ्गं तु स्थापितं तेन मार्कण्डेश्वरसंज्ञितम्

അദ്ദേഹം ഗുഹയുടെ അന്തർഭാഗത്തിൽ പ്രവേശിച്ച് യോഗാഭ്യാസത്തെ ആശ്രയിച്ചു. അവിടെ അദ്ദേഹം ഒരു ലിംഗം പ്രതിഷ്ഠിച്ചു; അത് ‘മാർക്കണ്ഡേശ്വര’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധമായി.

Verse 19

तत्र स्नात्वा च यो भक्त्या सोपवासो जितेन्द्रियः । तत्र जागरणं कुर्वन् दद्याद्दीपं प्रयत्नतः

അവിടെ ഭക്തിയോടെ സ്നാനം ചെയ്ത്, ഉപവാസത്തോടെ, ഇന്ദ്രിയനിഗ്രഹത്തോടെ ഇരുന്ന്—അവിടെ തന്നെ ജാഗരണം അനുഷ്ഠിച്ച്—ശ്രദ്ധയോടെ ദീപദാനം ചെയ്യണം.

Verse 20

देवस्य स्नपनं कुर्यान्मृतैः पञ्चभिस्तथा । यथा शक्त्या समालभ्य पूजां कुर्याद्यथाविधि

ദേവന്റെ സ്നപനം പഞ്ച ‘മൃത’ ദ്രവ്യങ്ങളാലും നടത്തണം. തുടർന്ന് സ്വന്തം ശേഷിയനുസരിച്ച് സാമഗ്രികൾ സമാഹരിച്ച് വിധിപ്രകാരം പൂജ ചെയ്യണം.

Verse 21

स्वशाखोत्पन्नमन्त्रैश्च जपं कुर्युर्द्विजातयः । सावित्र्यष्टसहस्रं तु शताष्टकमथापि वा

ദ്വിജന്മാർ തങ്ങളുടെ തങ്ങളുടെ വേദശാഖയിൽ നിന്നുദ്ഭവിച്ച മന്ത്രങ്ങളാൽ ജപം ചെയ്യണം. പ്രത്യേകിച്ച് സാവിത്രീമന്ത്രം എട്ടായിരം പ്രാവശ്യം, അല്ലെങ്കിൽ നൂറ്റെട്ട് പ്രാവശ്യം ജപിക്കാം.

Verse 22

एतत्कृत्वा नृपश्रेष्ठ जन्मनः फलमाप्नुयात् । चतुर्दश्यां तु वै स्नात्वा पूजां कृत्वा यथाविधि

ഹേ നൃപശ്രേഷ്ഠാ! ഇതു ചെയ്താൽ ജന്മത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ ഫലം ലഭിക്കും. ചതുര്ദശീ തിഥിയിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് വിധിപൂർവ്വം പൂജ ചെയ്യണം.

Verse 23

पात्रं परीक्ष्य दातव्यमात्मनः श्रेय इच्छता । पितरस्तस्य तृप्यन्ति द्वादशाब्दान्यसंशयम्

സ്വന്തം പരമ ശ്രേയസ്സിനെ ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ പാത്രത്വം പരിശോധിച്ചശേഷം മാത്രമേ ദാനം നൽകൂ. ആ ദാതാവിന്റെ പിതൃകൾ സംശയമില്ലാതെ പന്ത്രണ്ടു വർഷം തൃപ്തരാകും.

Verse 24

दाता स गच्छते तत्र यत्र भोगाः सनातनाः । गुहामध्ये प्रविष्टस्तु लोटयेच्चैव शक्तितः

ആ ദാതാവ് ശാശ്വത ഭോഗങ്ങളുള്ള ലോകത്തിലേക്ക് പോകുന്നു. പിന്നെ ഗുഹയുടെ ഉള്ളിൽ പ്രവേശിച്ച് തന്റെ ശേഷിയനുസരിച്ച് അവിടെ ഉരുളണം.

Verse 25

नीले गिरौ हि यत्पुण्यं तत्समस्तं लभन्ति ते । शूलभेदे तु यः कुर्याच्छ्राद्धं पर्वणि पर्वणि

നീലഗിരിയിൽ ഉള്ള പുണ്യം മുഴുവനും അവർക്ക് ലഭിക്കുന്നു—ശൂലഭേദത്തിൽ ഓരോ പർവ്വദിനത്തിലും വീണ്ടും വീണ്ടും ശ്രാദ്ധം ചെയ്യുന്നവർക്ക്.

Verse 26

विशेषाच्चैत्रमासान्ते तस्य पुण्यफलं शृणु । केदारे चैव यत्पुण्यं गङ्गासागरसङ्गमे

വിശേഷമായി ചൈത്രമാസാന്ത്യത്തിൽ ലഭിക്കുന്ന പുണ്യഫലം കേൾക്കുക. കേദാരത്തിൽ ലഭിക്കുന്ന പുണ്യവും ഗംഗാസാഗര സംഗമത്തിൽ ലഭിക്കുന്ന പുണ്യവും—

Verse 27

सितासिते तु यत्पुण्यमन्यतीर्थे विशेषतः । अर्बुदे विद्यते पुण्यं पुण्यं चामरपर्वते

ശുക്ല-കൃഷ്ണ പക്ഷങ്ങളിൽ മറ്റു തീർത്ഥങ്ങളിൽ പ്രത്യേകമായി ലഭിക്കുന്ന പുണ്യം, അതേ പുണ്യം അർബുദത്തിൽ ഉണ്ട്; അമരപർവതത്തിലും പുണ്യമുണ്ട്.

Verse 28

गयादिसर्वतीर्थानां फलमाप्नोति मानवः । विधिमन्त्रसमायुक्तस्तर्पयेत्पितृदेवताः

ഗയാദി എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളുടെയും ഫലം മനുഷ്യൻ പ്രാപിക്കുന്നു; വിധി-മന്ത്രങ്ങളോടെ പിതൃദേവതകൾക്ക് തർപ്പണം അർപ്പിക്കുമ്പോൾ.

Verse 29

कुलानां तारयेद्विंशं दश पूर्वान् दशापरान् । दक्षिणस्यां ततो मूर्तौ शुचिर्भूत्वा समाहितः

അവൻ കുലത്തിലെ ഇരുപത് തലമുറകളെ തരിക്കുന്നു—പത്ത് മുൻപുള്ളവരും പത്ത് പിന്നിലുള്ളവരും. തുടർന്ന് ശുദ്ധനായി, ഏകാഗ്രനായി, ദക്ഷിണാഭിമുഖമായി (പിതൃദിശ) കർമം നടത്തണം.

Verse 30

न्यासं कृत्वा तु पूर्वोक्तं प्रदद्यादष्टपुष्पिकाम् । शास्त्रोक्तैरष्टभिः पुष्पैर्मानसैः शृणु तद्यथा

മുമ്പ് പറഞ്ഞ ന്യാസം ചെയ്ത് ‘അഷ്ടപുഷ്പിക’ അർപ്പിക്കണം. ശാസ്ത്രത്തിൽ പറഞ്ഞ എട്ട് മാനസപുഷ്പങ്ങളാൽ ഈ പൂജ നടക്കുന്നു—അത് എങ്ങനെ എന്നു കേൾക്കുക.

Verse 31

वारिजं सौम्यमाग्नेयं वायव्यं पार्थिवं पुनः । वानस्पत्यं भवेत्षष्ठं प्राजापत्यं तु सप्तमम्

മാനസപുഷ്പങ്ങൾ ഇവയാണ്—വാരിജം (ജലജം), സൗമ്യം (ചന്ദ്രതത്ത്വം), ആഗ്നേയം, വായവ്യം, പിന്നെയും പാർഥിവം. ആറാമത് വാനസ്പത്യം; ഏഴാമത് പ്രാജാപത്യം (പ്രജാപതിസംബന്ധം).

Verse 32

अष्टमं शिवपुष्पं स्यादेषां शृणु विनिर्णयम् । वारिजं सलिलं ज्ञेयं सौम्यं मधुघृतं पयः

എട്ടാമത് ‘ശിവപുഷ്പം’. ഇവയുടെ നിർണ്ണയം കേൾക്കുക: വാരിജപുഷ്പം ജലം; സൗമ്യപുഷ്പം മധു, ഘൃതം, പയഃ (പാൽ) ആകുന്നു.

Verse 33

आग्नेयं धूपदीपाद्यं वायव्यं चन्दनादिकम् । पार्थिवं कन्दमूलाद्यं वानस्पत्यं फलात्मकम्

അഗ്നിതത്ത്വത്തിന്റേതായ അർപ്പണങ്ങൾ ധൂപം, ദീപം മുതലായവ; വായുതത്ത്വത്തിന്റേതായ അർപ്പണങ്ങൾ ചന്ദനം മുതലായ സുഗന്ധദ്രവ്യങ്ങൾ. പാർഥിവ അർപ്പണം കന്ദമൂലം മുതലായവ; വാനസ്പത്യ അർപ്പണം ഫലസ്വരൂപം തന്നേ.

Verse 34

प्राजापत्यं तु पाठाद्यं शिवपुष्पं तु वासना । अहिंसा प्रथमं पुष्पं पुष्पमिन्द्रियनिग्रहः

പ്രാജാപത്യ അർപ്പണം പാഠം മുതലായവ; ‘ശിവപുഷ്പം’ വാസന (ശുദ്ധ സുഗന്ധസ്വഭാവം) ആകുന്നു. അഹിംസ ആദ്യ പുഷ്പം; ഇന്ദ്രിയനിഗ്രഹവും പുഷ്പം തന്നേ.

Verse 35

तृतीयं तु दया पुष्पं क्षमा पुष्पं चतुर्थकम् । ध्यानपुष्पं तपः पुष्पं ज्ञानपुष्पं तु सप्तमम्

മൂന്നാമത്തെ പുഷ്പം ദയ; നാലാമത്തെ പുഷ്പം ക്ഷമ. ധ്യാനവും പുഷ്പം, തപസ്സും പുഷ്പം; ജ്ഞാനം ഏഴാമത്തെ പുഷ്പമെന്നു പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു.

Verse 36

सत्यं चैवाष्टमं पुष्पमेभिस्तुष्यन्ति देवताः । भक्त्या तपस्विनः पूज्या ज्ञानिनश्च नराधिप

സത്യമാണ് എട്ടാമത്തെ പുഷ്പം—ഈ പുഷ്പങ്ങളാൽ ദേവതകൾ പ്രസന്നരാകുന്നു. ഹേ നരാധിപാ! ഭക്തിയോടെ തപസ്വികളെയും ജ്ഞാനികളെയും പൂജിക്കണം.

Verse 37

छत्रमावरणं दद्यादुपानद्युगलं तथा । तेन पूजितमात्रेण पूजिताः पुरुषास्त्रयः

കുട, ആവരണവസ്ത്രം, പാദുകകളുടെ ജോഡി എന്നിവ ദാനം ചെയ്യണം. ഇവകൊണ്ട് യോഗ്യനെ വെറും ആദരിച്ചതുമാത്രം മൂന്നു പുരുഷന്മാരെയും പൂജിച്ചതായി ഫലിക്കും.

Verse 38

स्वर्गलोके वसेत्तावद्यावदाभूतसम्प्लवम् । शूलपाणेस्तु भक्त्या वै जाप्यं कुर्वन्ति ये नराः

ഭൂതസമ്പ്ലവം (മഹാപ്രളയം) വരുവോളം അവൻ സ്വർഗ്ഗലോകത്തിൽ വസിക്കും. ശൂലപാണിയായ ഭഗവാനോടുള്ള ഭക്തിയോടെ ജപം ചെയ്യുന്നവർക്ക് ഇത്തരമൊരു ഫലം ലഭിക്കും.

Verse 39

पञ्चामृतैः पञ्चगव्यैर्यक्षकर्दमकुङ्कुमैः । समालभेत देवेशं श्रीखण्डागुरुचन्दनैः

പഞ്ചാമൃതം, പഞ്ചഗവ്യം, സുഗന്ധലേപം, കുങ്കുമം എന്നിവകൊണ്ടും, ശ്രീഖണ്ഡം, അഗരു, ചന്ദനം എന്നിവകൊണ്ടും ദേവേശ്വരനെ അനുലേപനം/അഭിഷേകം ചെയ്യണം.

Verse 40

नानाविधैश्च ये पुष्पैरर्चां कुर्वन्ति शूलिनः । निशि जागरणं कुर्युर्दीपदानं प्रयत्नतः

നാനാവിധ പുഷ്പങ്ങളാൽ ശൂലധാരിയായ ഭഗവാനെ അർച്ചിക്കുന്നവർ രാത്രിയിൽ ജാഗരണം ചെയ്യണം; കൂടാതെ പരിശ്രമത്തോടെ ദീപദാനം നടത്തണം.

Verse 41

धूपनैवेद्यकं दद्यात्पठेत्पौराणिकीं कथाम् । तत्र स्थाने स्थिता भक्त्या जपं कुर्वन्ति ये नराः

ധൂപവും നൈവേദ്യവും അർപ്പിച്ച് പൗരാണികകഥ പാരായണം ചെയ്യണം. ആ പുണ്യസ്ഥാനത്ത് ഭക്തിയോടെ നിലകൊണ്ട് ജപം ചെയ്യുന്നവർ പ്രസ്തുത പുണ്യഫലം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 42

श्रीसूक्तं पौरुषं सूक्तं पावमानं वृषाकपिम् । वेदोक्तैश्चैव मन्त्रैश्च रौद्रीं वा बहुरूपिणीम्

ശ്രീസൂക്തം, പൗരുഷസൂക്തം, പാവമാന സ്തുതികൾ, വൃഷാകപി സൂക്തം എന്നിവ പാരായണം ചെയ്യാം. കൂടാതെ വേദോക്ത മന്ത്രങ്ങളോടൊപ്പം റൗദ്രീ അല്ലെങ്കിൽ ബഹുരൂപിണീ സ്തോത്രവും ജപിക്കാം.

Verse 43

ब्राह्मणान् पूजयेद्भक्त्या पूजयित्वा प्रणम्य च । नानाविधैर्महाभोगैः शिवलोके महीयते

ബ്രാഹ്മണരെ ഭക്തിയോടെ പൂജിക്കണം; പൂജിച്ച് പ്രണാമവും ചെയ്യണം. അപ്പോൾ അവൻ ശിവലോകത്തിൽ നാനാവിധ മഹാഭോഗങ്ങളാൽ മഹത്വം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 44

अग्निमित्यादि जाप्यानि ऋग्वेदी जपते तु यः । रुद्रान् पुरुषसूक्तं च श्लोकाध्यायं च शुक्रियम्

ഋഗ്വേദിയായ ഒരാൾ ‘അഗ്നിം…’ എന്നു ആരംഭിക്കുന്ന ജപ്യമന്ത്രങ്ങൾ ജപിക്കുകയും, രുദ്രസൂക്തം, പുരുഷസൂക്തം, കൂടാതെ പവിത്രമായ ശുക്രിയ ശ്ലോകാധ്യായവും പാരായണം ചെയ്യുകയുമെങ്കിൽ—

Verse 45

इषेत्वा दिकमन्त्रौघं ज्योतिर्ब्राह्मणमेव च । गायत्र्यं वै मधु चैव मण्डलब्राह्मणानि च

—അതുപോലെ ‘ഇഷേ ത്വാ’ മുതലായ ദിക്-മന്ത്രസമൂഹം, ജ്യോതിര്ബ്രാഹ്മണം, ഗായത്രി, മധു സൂക്തങ്ങൾ, കൂടാതെ മണ്ഡലബ്രാഹ്മണങ്ങളും (പാരായണം/ജപം ചെയ്യുന്നു)।

Verse 46

एताञ्जप्यांस्तु यो भक्त्या यजुर्वेदी जपेद्यदि । देवव्रतं वामदेव्यं पुरुषर्षभमेव च

യജുര്‍വേദി ഭക്തിയോടെ ഈ ജപങ്ങള്‍ ജപിച്ചാല്‍—ദേവവ്രതം, വാമദേവ്യം, പുരുഷര്‍ഷഭവും കൂടി।

Verse 47

बृहद्रथान्तरं चैव यो जपेद्भक्तितत्परः । स प्रयाति नरः स्थानं यत्र देवो महेश्वरः

ഭക്തിയില്‍ ഏകാഗ്രനായി ബൃഹദ്രഥാന്തരം ജപിക്കുന്നവന്‍, ദേവ മഹേശ്വരന്‍ വസിക്കുന്ന ആ ധാമത്തെ പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 48

पादशौचं तथाभ्यङ्गं कुरुते योऽत्र भक्तितः । गोदाने चैव यत्पुण्यं लभते नात्र संशयः

ഇവിടെ ഭക്തിയോടെ പാദശൗചവും അഭ്യംഗവും (എണ്ണസ്നാനം/മര്‍ദനം) ചെയ്യുന്നവന്‍, ഗോദാനസമമായ പുണ്യം ലഭിക്കുന്നു—ഇതില്‍ സംശയമില്ല।

Verse 49

ब्राह्मणान् भोजयेत्तत्र मधुना पायसेन च । एकस्मिन् भोजिते विप्रे कोटिर्भवति भोजिता

അവിടെ മധുവും പായസവുംകൊണ്ട് ബ്രാഹ്മണരെ ഭോജിപ്പിക്കണം; ഒരു വിപ്രന്‍ ഭോജനം ലഭിച്ചാല്‍ കോടിപേരെ ഭോജിപ്പിച്ചതുപോലെ ആകുന്നു।

Verse 50

सुवर्णं रजतं वस्त्रं दद्याद्भक्त्या द्विजोत्तमे । तर्पितास्तेन देवाः स्युर्मनुष्याः पितरस्तथा

ഭക്തിയോടെ ദ്വിജോത്തമന് സ്വര്‍ണം, വെള്ളി, വസ്ത്രം ദാനം ചെയ്യണം; അതിനാല്‍ ദേവന്മാര്‍ തൃപ്തരാകും, മനുഷ്യരും പിതൃക്കളും കൂടെ।

Verse 51

। अध्याय

॥ അധ്യായ-സമാപ്തി സൂചകം (അധ്യായം) ॥

Verse 52

अश्वं रथं गजं यानं तुलापुरुषमेव च । शकटं यः प्रदद्याद्वा सप्तधान्यप्रपूरितम्

ആൾ കുതിര, രഥം, ആന, വാഹനം, തുലാപുരുഷദാനവും നൽകുകയോ, അല്ലെങ്കിൽ ഏഴ് ധാന്യങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞ വണ്ടി ദാനം ചെയ്യുകയോ ചെയ്താൽ—

Verse 53

सयोक्त्रं लाङ्गलं दद्याद्युवानौ तु धुरंधरौ । गोभूतिलहिरण्यादि पात्रे दातव्यमर्चितम्

നുകത്തോടുകൂടിയ കലപ്പ ദാനം ചെയ്യണം; കൂടാതെ രണ്ട് യുവ, ശക്തിയുള്ള ജോതിമൃഗങ്ങളെയും. അതോടൊപ്പം പശു, ധാന്യ-ഉത്പന്നം, സ്വർണ്ണാദികളും—യോഗ്യപാത്രനെ വിധിപൂർവ്വം ആദരിച്ചു—ദാനം ചെയ്യേണ്ടതാണ്.

Verse 54

अपात्रे विदुषा किंचिन्न देयं भूतिमिच्छता । यतोऽसौ सर्वभूतानि दधाति धरणी किल

യഥാർത്ഥ സമൃദ്ധി ആഗ്രഹിക്കുന്ന ജ്ഞാനി അപാത്രനു ഒന്നും ദാനം ചെയ്യരുത്; കാരണം ധരണി (ഭൂമി) തന്നെയാണ് സകല ജീവികളെയും ധരിക്കുന്നത്.

Verse 55

ततो विप्राय सा देया सर्वसस्यौघमालिनी । अथान्यच्छृणु राजेन्द्र गोदानस्य तु यत्फलम्

അതുകൊണ്ട് ആ പശുവിനെ വിപ്രനു ദാനം ചെയ്യണം—സകല ധാന്യസമൃദ്ധിയുടെ മാലയാൽ അലങ്കൃതയായ അവൾ. ഇനി കേൾക്കുക, ഹേ രാജേന്ദ്രാ, ഗോദാനത്തിന്റെ ഫലം എന്തെന്നു.

Verse 56

यावद्वत्सस्य पादौ द्वौ मुखं योन्यां प्रदृश्यते । तावद्गौः पृथिवी ज्ञेया यावद्गर्भं न मुञ्चति

കിടാവിന്റെ രണ്ടു കാലുകളും മുഖവും ഗർഭത്തിനുള്ളിൽ കാണപ്പെടുന്നിടത്തോളം, ആ പശുവിനെ ഭൂമിസ്വരൂപിണിയായി അറിയണം—അവൾ ഗർഭം വിട്ടുതരുന്നതുവരെ.

Verse 57

येन केनाप्युपायेन ब्राह्मणे तां समर्पयेत् । पृथ्वी दत्ता भवेत्तेन सशैलवनकानना

എന്തൊരു മാർഗ്ഗം കൊണ്ടായാലും അവളെ ബ്രാഹ്മണനു സമർപ്പിക്കണം. അങ്ങനെ ചെയ്താൽ പർവ്വതങ്ങളും വനങ്ങളും ഉപവനങ്ങളും സഹിതം ഭൂമി തന്നേ ദാനം ചെയ്തതായിരിക്കും.

Verse 58

तारयेन्नियतं दत्ता कुलानामेकविंशतिम् । रौप्यखुरीं कांस्यदोहां सवस्त्रां च पयस्विनीम्

ഇത്തരത്തിലുള്ള പശുവിനെ നിശ്ചയമായി ദാനം ചെയ്താൽ അവൾ ഇരുപത്തൊന്ന് തലമുറകളെ തരിപ്പിക്കും. (ദാനമായി) പാൽ തരുന്ന പശുവിനെ നൽകണം—വെള്ളിയാൽ അലങ്കരിച്ച കുളമ്പുകളോടെ, കാംസ്യ ദോഹനപാത്രത്തോടെ, വസ്ത്രസഹിതമായി.

Verse 59

ये प्रयच्छन्ति कृतिनो ग्रस्ते सूर्ये निशाकरे । तेषां संख्यां न जानामि पुण्यस्याब्दशातैरपि

സൂര്യനോ ചന്ദ്രനോ ഗ്രഹണഗ്രസ്തനായിരിക്കുമ്പോൾ ദാനം ചെയ്യുന്ന കൃതാർത്ഥ പുണ്യവാന്മാരുടെ പുണ്യത്തിന്റെ അളവ്, നൂറുകണക്കിന് വർഷങ്ങൾ കൊണ്ടും ഞാൻ അറിയുകയില്ല.

Verse 60

सर्वस्यापि हि दानस्य संख्यास्तीह नराधिप । चन्द्रसूर्योपरागे च दानसंख्या न विद्यते

ഹേ നരാധിപാ! ഈ ലോകത്തിൽ എല്ലാ ദാനങ്ങൾക്കും ഫലത്തിന്റെ ഒരു അളവുണ്ട്; എന്നാൽ ചന്ദ്രസൂര്യഗ്രഹണകാലത്ത് ദാനഫലത്തിന്റെ അളവ് അറിയപ്പെടുകയില്ല.

Verse 61

यत्र गौर्दृश्यते राजन् सर्वतीर्थानि तत्र हि । तत्र पर्व विजानीयान्नात्र कार्या विचारणा

ഹേ രാജാവേ, എവിടെ ഗാവ് ദൃശ്യമാകുന്നുവോ അവിടെയേ നിശ്ചയമായി സർവ്വ തീർത്ഥങ്ങളുടെയും സന്നിധി ഉണ്ടാകുന്നു. ആ സ്ഥലത്തെ പർവ്വമായി അറിയുക; ഇവിടെ കൂടുതൽ വിചാരം വേണ്ട॥

Verse 62

पुनः स्मृत्वा तु तत्तीर्थं यः कुर्याद्गमनं नरः । अथवा म्रियते योऽत्र रुद्रस्यानुचरो भवेत्

ആ തീർത്ഥത്തെ വീണ്ടും സ്മരിച്ചു അവിടേക്ക് പോകാൻ പുറപ്പെടുന്നവൻ—അഥവാ അവിടെയേ മരിക്കുന്നവൻ—രുദ്രന്റെ അനുചരനാകുന്നു॥