Adhyaya 218

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेद्धराधीश तीर्थं परमशोभनम् । जमदग्निरिति ख्यातं यत्र सिद्धो जनार्दनः

ശ്രീ മാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—അതിനുശേഷം, ഹേ ധരാധീശാ, പരമശോഭനമായ ‘ജമദഗ്നി’ എന്നറിയപ്പെടുന്ന തീർത്ഥത്തിലേക്ക് പോകണം; അവിടെ സിദ്ധരൂപത്തിൽ ജനാർദനൻ വിരാജിക്കുന്നു.

Verse 2

युधिष्ठिर उवाच । कथं सिद्धो द्विजश्रेष्ठ वासुदेवो जगद्गुरुः । मानुषं रूपमास्थाय लोकानां हितकाम्यया

യുധിഷ്ഠിരൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ, ജഗദ്ഗുരു വാസുദേവൻ ലോകഹിതകാമനയാൽ മനുഷ്യരൂപം സ്വീകരിച്ച് എങ്ങനെ സിദ്ധനായി?

Verse 3

एतत्सर्वं यथान्यायं देवदेवस्य चक्रिणः । चरितं श्रोतुमिच्छामि कथ्यमानं त्वयानघ

ഹേ അനഘാ, ദേവദേവനായ ചക്രധാരിയുടെ സമസ്ത ചരിതം യഥാന്യായമായി ക്രമത്തിൽ, പരമ്പരാനുസാരം, നിങ്ങൾ പറയുന്നതുപോലെ ഞാൻ ശ്രവിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.

Verse 4

श्रीमार्कण्डेय उवाच । आसीत्पूर्वं महाराज हैहयाधिपतिर्महान् । कार्तवीर्य इति ख्यातो राजा बाहुसहस्रवान्

ശ്രീ മാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—പൂർവകാലത്ത്, ഹേ മഹാരാജാ, ഹൈഹയരുടെ മഹാധിപതി ഒരുത്തൻ ഉണ്ടായിരുന്നു; ‘കാർത്തവീര്യ’ എന്നു ഖ്യാതനായ, സഹസ്രഭുജനായ രാജാവ്.

Verse 5

हस्त्यश्वरथसम्पन्नः सर्वशस्त्रभृतां वरः । वेदविद्याव्रतस्नातः सर्वभूताभयप्रदः

അവൻ ആന, കുതിര, രഥങ്ങളാൽ സമ്പന്നൻ; ആയുധധാരികളിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ; വേദവിദ്യയും വ്രതാനുഷ്ഠാനവും കൊണ്ട് ശുദ്ധനായവൻ; സർവ്വഭൂതങ്ങൾക്കും അഭയം നൽകുന്നവൻ.

Verse 6

माहिष्मत्याः पतिः श्रीमान्राजा ह्यक्षौहिणीपतिः । स कदाचिन्मृगान्हन्तुं निर्जगाम महाबलः

മാഹിഷ്മതിയുടെ അധിപതിയായ ആ ശ്രീമാൻ രാജാവ്, അക്ഷൗഹിണി സേനയുടെ നായകൻ, ഒരിക്കൽ മഹാബലത്തോടെ മൃഗങ്ങളെ വേട്ടയാടാൻ പുറപ്പെട്ടു.

Verse 7

बहुभिर्दिवसैः प्राप्तो भृगुकच्छमनुत्तमम् । जमदग्निर्महातेजा यत्र तिष्ठति तापसः

അനവധി ദിവസങ്ങൾക്കു ശേഷം അവൻ അനുത്തമമായ ഭൃഗുകച്ഛത്തിൽ എത്തി; അവിടെ മഹാതേജസ്സുള്ള തപസ്വി ജമദഗ്നി വസിച്ചിരുന്നു.

Verse 8

रेणुकासहितः श्रीमान्सर्वभूताभयप्रदः । तस्य पुत्रोऽभवद्रामः साक्षान्नारायणः प्रभुः

അവിടെ രേണുകയോടുകൂടിയ ആ ശ്രീമാൻ ഋഷി, സർവ്വഭൂതങ്ങൾക്കും അഭയം നൽകുന്നവൻ; അവനു പുത്രനായി രാമൻ ജനിച്ചു—സാക്ഷാൽ പ്രഭു നാരായണൻ തന്നെ.

Verse 9

सर्वक्षत्रगुणैर्युक्तो ब्रह्मविद्ब्राह्मणोत्तमः । तोषयन्परया भक्त्या पितरौ परमार्थवत्

അവൻ സർവ്വ ക്ഷത്രിയഗുണങ്ങളാലും യുക്തനായിരുന്നുവെങ്കിലും ബ്രഹ്മവിദനും ബ്രാഹ്മണോത്തമനും ആയിരുന്നു; പരമാർത്ഥപരനായിട്ട് പരാഭക്തിയാൽ മാതാപിതാക്കളെ സന്തോഷിപ്പിച്ചു.

Verse 10

तं तदा चार्जुनं दृष्ट्वा जमदग्निः प्रतापवान् । चरन्तं मृगयां गत्वा ह्यातिथ्येन न्यमन्त्रयत्

അപ്പോൾ മഹാതേജസ്സനായ ജമദഗ്നി, വേട്ടയ്ക്കായി സഞ്ചരിക്കുന്ന അർജുനനെ കണ്ടു, അതിഥിധർമ്മപ്രകാരം ആദരത്തോടെ আতിഥ്യത്തിനായി ക്ഷണിച്ചു।

Verse 11

तथेति चोक्त्वा स नृपः सभृत्यबलवाहनः । जगाम चाश्रमं पुण्यमृषेस्तस्य महात्मनः

‘അങ്ങനെ തന്നേ’ എന്നു പറഞ്ഞു, ആ രാജാവ് സേവകരും സൈന്യവും വാഹനങ്ങളും സഹിതം ആ മഹാത്മ ഋഷിയുടെ പുണ്യാശ്രമത്തിലേക്ക് പോയി।

Verse 12

तत्क्षणादेव सम्पन्नं श्रिया परमया वृतम् । विस्मयं परमं तत्र दृष्ट्वा राजा जगाम ह

അന്നേ ക്ഷണത്തിൽ എല്ലാം പൂർണ്ണമായി സിദ്ധമായി, പരമശ്രീയാൽ ആവൃതമായി. അവിടെ ആ അത്യദ്ഭുതം കണ്ട രാജാവ് വിസ്മയിച്ചു നിന്നു।

Verse 13

गतमात्रस्तु सिद्धेन परमान्नेन भोजितः । सभृत्यबलवान्राजा ब्राह्मणेन यदृच्छया । किमेतदिति पप्रच्छ कारणं शक्तिमेव च

രാജാവ് സേവകരും സൈന്യവും സഹിതം എത്തിയ ഉടനെ, ആ ബ്രാഹ്മണനാൽ യാദൃച്ഛികമായി സിദ്ധമായ പരമാന്നംകൊണ്ട് ഭോജനം ചെയ്യിക്കപ്പെട്ടു. അവൻ ചോദിച്ചു—“ഇത് എന്ത്? ഇതിന്റെ കാരണം എന്ത്, ഏത് ശക്തിയാൽ ഇതു സംഭവിക്കുന്നു?”

Verse 14

कामधेनोः प्रभावं तं ज्ञात्वा प्राह ततो द्विजम् । दक्षिणां देहि मे विप्र कल्मषां धेनुमुत्तमाम्

കാമധേനുവിന്റെ ആ അത്ഭുതപ്രഭാവം അറിഞ്ഞ്, അവൻ ആ ദ്വിജനോട് പറഞ്ഞു—“ഹേ വിപ്രാ! ദക്ഷിണയായി എനിക്ക് ‘കൽമഷാ’ എന്ന ആ ഉത്തമധേനുവിനെ തരുക.”

Verse 15

शतं शतसहस्राणामयुतं नियुतं परम् । भूषितानां च धेनूनां ददामि तव चार्बुदम्

ഞാൻ നിനക്കു നൂറുകൾ, നൂറായിരങ്ങൾ, പതിനായിരങ്ങൾ, ലക്ഷങ്ങൾ വരെ—അത്യന്തം വിപുലമായ എണ്ണത്തിൽ—ആഭരണങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ച ധേനുക്കളെ ദാനമായി നൽകാം; ഇതാണ് പ്രതിദാനം।

Verse 16

जमदग्निरुवाच । अयुतैः प्रयुतैर्नाहं शतकोटिभिरुत्तमाम् । कामधेनुमिमां तात न दद्मि प्रतिगम्यताम्

ജമദഗ്നി പറഞ്ഞു—മകനേ! പതിനായിരങ്ങൾ, ലക്ഷങ്ങൾ, നൂറുകോടികൾക്കുപോലും പകരമായി ഈ പരമ കാമധേനുവിനെ ഞാൻ നൽകുകയില്ല; അവളെ തിരികെ അയയ്ക്കുക।

Verse 17

एवमुक्तः स राजेन्द्रस्तेन विप्रेण भारत । क्रोधसंरक्तनयन इदं वचनमब्रवीत्

ആ ബ്രാഹ്മണൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, ഹേ ഭാരതാ, രാജേന്ദ്രൻ—ക്രോധത്തിൽ ചുവന്ന കണ്ണുകളോടെ—ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു।

Verse 18

यस्येदृशः कामचारो मय्यपि द्विजपांसन । अहं ते पश्यतस्तस्मान्नयामि सुरभिं गृहात्

എന്നോടും ഇങ്ങനെ സ്വേച്ഛാചാരം കാണിച്ചാൽ, ഹേ ദ്വിജപാംസനേ, നീ നോക്കി നിൽക്കേ ഞാൻ സുരഭിയെ നിന്റെ വീട്ടിൽ നിന്ന് കൊണ്ടുപോകും।

Verse 19

द्विज उवाच । कः क्रीडति सरोषेण निर्भयो हि महाहिना । मृत्युदृष्टोतरेणापि मम धेनुं नयेत यः

ദ്വിജൻ പറഞ്ഞു—മഹാസർപ്പത്തിന്റെ മുമ്പിൽ ഭയമില്ലാതെ ക്രോധത്തിൽ ആരാണ് ക്രീഡിക്കുന്നത്? മരണദൃഷ്ടിക്ക് അടയാളപ്പെട്ടിട്ടും എന്റെ ധേനുവിനെ കൊണ്ടുപോകാൻ ധൈര്യമുള്ളത് ആരാണ്?

Verse 20

एवमुक्त्वा महादण्डं ब्रह्मदण्डमिवापरम् । गृहीत्वा परमक्रुद्धो जमदग्निरुवाच ह

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് പരമക്രോധത്തോടെ ജമദഗ്നി ബ്രഹ്മദണ്ഡംപോലെ മറ്റൊരു മഹാദണ്ഡം കൈയിൽ എടുത്ത് വീണ്ടും അരുളിച്ചെയ്തു.

Verse 21

यस्यास्ति शक्तिस्तेजो वा क्षत्रियस्य कुलाधमः । धेनुं नयतु मे सद्यः क्षीणायुः सपरिच्छदः

ശക്തിയോ തേജസ്സോ ഉണ്ടെന്ന് കരുതുന്ന ഏതു ക്ഷത്രിയ കുലാധമനും എന്റെ ധേനുവിനെ ഉടൻ കൊണ്ടുപോകട്ടെ; എന്നാൽ അവന്റെ ആയുസ്സ് ക്ഷയിച്ച്, പരിവാരവും സമ്പത്തും സഹിതം നശിക്കും.

Verse 22

एतच्छ्रुत्वा वचः क्रूरं हैहयः शतशो वृतः । धावमानः क्षितितले ब्रह्मदण्डहतोऽपतत्

ആ ക്രൂരവചനം കേട്ട് നൂറുകണക്കിന് പേരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട ഹൈഹയൻ ഭൂമിയിൽ ഓടിയെങ്കിലും, ബ്രാഹ്മണന്റെ ബ്രഹ്മദണ്ഡാഘാതത്തിൽ വീണുപോയി.

Verse 23

हुंकृतेन ततो धेन्वाः खड्गपाशासिपाणयः । निर्गच्छन्तः प्रदृश्यन्ते कल्मषायाः सहस्रशः

അപ്പോൾ ധേനുവിന്റെ ഗർജ്ജനമായ ഹുങ്കാരത്താൽ, കൈകളിൽ ഖഡ്ഗം, പാശം, അസി ധരിച്ച കല്മഷയുടെ ആയിരക്കണക്കിന് സേനകൾ പുറപ്പെടുന്നതായി ദൃശ്യമായി.

Verse 24

नासापुटाग्राद्रोमाग्रात्किराता मागधा गुदात् । रन्ध्रान्तरेषु चोत्पन्नाः शतशोऽथ सहस्रशः

നാസാപുടങ്ങളുടെ അഗ്രത്തിൽ നിന്ന്, രോമങ്ങളുടെ അറ്റത്തിൽ നിന്ന്, ഗുദത്തിൽ നിന്ന് കിരാതരും മാഗധരും ജനിച്ചു; കൂടാതെ രോമകൂപങ്ങളുടെ രന്ധ്രാന്തരങ്ങളിൽ നിന്നുമെല്ലാം അവർ നൂറുകളായും ആയിരങ്ങളായും ഉദ്ഭവിച്ചു.

Verse 25

एवमन्योऽन्यमाहत्य हैहयष्टङ्कणान्दहन् । विनाशं सह विप्रेण गता ह्यर्जुनतेजसा

ഇങ്ങനെ പരസ്പരം പ്രഹരിച്ച് ഹൈഹയ സൈന്യങ്ങളെ ദഹിപ്പിച്ചുകൊണ്ട്, അവർ ബ്രാഹ്മണനോടുകൂടി നാശത്തിലേക്കു പോയി—അർജുനന്റെ ജ്വലിതതേജസ്സാൽ.

Verse 26

कार्तवीर्यो जयं लब्ध्वा संख्ये हत्वा द्विजोत्तमम् । जगाम स्वां पुरीं हृष्टः कृतान्तवशमोहितः

കാർത്തവീര്യൻ യുദ്ധത്തിൽ ജയം നേടി, ശ്രേഷ്ഠ ബ്രാഹ്മണനെ വധിച്ച്, ഹർഷത്തോടെ തന്റെ നഗരിയിലേക്കു പോയി—എന്നാൽ കൃതാന്തന്റെ (മരണ-വിധിയുടെ) വശത്താൽ മോഹിതനായിരുന്നു.

Verse 27

ततस्त्वरान्वितः प्राप्तः पश्चाद्रामो गते रिपौ । आक्रन्दमानां जननीं ददर्श पितुरन्तिके

പിന്നീട് ശത്രു പോയശേഷം, രാമൻ അതിവേഗം എത്തി; പിതാവിന്റെ സമീപത്ത് വിലപിക്കുന്ന മാതാവിനെ കണ്ടു.

Verse 28

राम उवाच । केनेदमात्मनाशाय ह्यज्ञानात्साहसं कृतम् । मम तातं जिघांसुर्यो द्रष्टुं मृत्युमिहेच्छति

രാമൻ പറഞ്ഞു—അജ്ഞാനത്താൽ ആത്മനാശത്തിലേക്കു നയിക്കുന്ന ഈ ദുസ്സാഹസം ആരാണ് ചെയ്തത്? എന്റെ പിതാവിനെ കൊല്ലാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ ഇവിടെ മരണത്തെയേ കാണാൻ ഇച്ഛിക്കുന്നു.

Verse 29

ततः सा रामवाक्येन गतसत्त्वेव विह्वला । उदरं करयुग्मेन ताडयन्ती ह्युवाच तम्

അപ്പോൾ രാമവചനങ്ങളാൽ അവൾ ജീവൻ വിട്ടതുപോലെ വിഹ്വലയായി; ഇരുകൈകളാൽ ഉദരം അടിച്ചുകൊണ്ട് വിറയുന്ന സ്വരത്തിൽ അവനോട് പറഞ്ഞു.

Verse 30

अर्जुनेन नृशंसेन क्षत्रियैरपरैः सह । इहागत्य पिता तेन निहतो बाहुशालिना

ക്രൂരനായ ആ അർജ്ജുനൻ മറ്റ് ക്ഷത്രിയരോടൊപ്പം ഇവിടെ വന്ന്, മഹാബാഹുവായ നിന്റെ പിതാവിനെ വധിച്ചു.

Verse 31

तं पश्य निहतं तातं गतासुं गतचेतसम् । संस्कृत्य विधिवत्पुत्र तर्पयस्व यथातथम्

ജീവനും ബോധവും നഷ്ടപ്പെട്ട നിന്റെ പിതാവിനെ നോക്കൂ. മകനേ, വിധിപ്രകാരം അദ്ദേഹത്തിന് അന്ത്യകർമ്മങ്ങൾ ചെയ്ത് യഥാവിധി തർപ്പണം ചെയ്യുക.

Verse 32

एतच्छ्रुत्वा स वचनं जननीमभिवाद्य ताम् । प्रतिज्ञामकरोद्यां तां शृणुष्व च नराधिप

ആ വാക്കുകൾ കേട്ട് അദ്ദേഹം തന്റെ അമ്മയെ വണങ്ങുകയും ഒരു പ്രതിജ്ഞ എടുക്കുകയും ചെയ്തു. ഹേ രാജാവേ, ആ പ്രതിജ്ഞയെക്കുറിച്ച് കേൾക്കൂ.

Verse 33

त्रिःसप्तकृत्वः पृथिवीं निःक्षत्रियकुलान्वयाम् । स्नात्वा च तेषामसृजा तर्पयिष्यामि ते पतिम्

ഇരുപത്തിയൊന്ന് തവണ ഞാൻ ഭൂമിയെ ക്ഷത്രിയ വംശമില്ലാത്തതാക്കും. അവരുടെ രക്തത്തിൽ കുളിച്ച് ഞാൻ നിന്റെ ഭർത്താവിന് തർപ്പണം ചെയ്യും.

Verse 34

तस्यापि परशुना बाहून् कार्तवीर्यस्य दुर्मतेः । छित्त्वा पास्यामि रुधिरमिति सत्यं शृणुष्व मे

ദുർബുദ്ധിയായ ആ കാർത്തവീര്യന്റെ കൈകൾ മഴു കൊണ്ട് വെട്ടിമാറ്റി ഞാൻ അവന്റെ രക്തം കുടിക്കും. എന്റെ ഈ സത്യം കേൾക്കൂ.

Verse 35

एवं प्रतिज्ञां कृत्वासौ जामदग्न्यः प्रतापवान् । क्रोधेन महताविष्टः संस्कृत्य पितरं ततः

ഇങ്ങനെ പ്രതിജ്ഞ ചെയ്ത് പ്രതാപവാനായ ജാമദഗ്ന്യൻ (പരശുരാമൻ) മഹാക്രോധത്തിൽ ആവിഷ്ടനായി, തുടർന്ന് പിതാവിന്റെ അന്ത്യേഷ്ടി-സംസ്കാരങ്ങൾ നിർവഹിച്ചു।

Verse 36

माहिष्मतीं पुरीं रामो जगाम क्रोधमूर्छितः । छित्त्वा बाहुवनं तस्य हत्वा तं क्षत्रियाधमम्

ക്രോധമൂർഛിതനായ രാമൻ (പരശുരാമൻ) മാഹിഷ്മതീ നഗരത്തിലേക്ക് പോയി; അവന്റെ ഭുജസമൂഹം ഛേദിച്ച് ആ ക്ഷത്രിയാധമനെ വധിച്ചു।

Verse 37

जगाम क्षत्रियान्ताय पृथिवीमवलोकयन् । सप्तद्वीपार्णवयुतां सशैलवनकाननाम्

അവൻ ക്ഷത്രിയാന്തത്തിനായി പുറപ്പെട്ടു, ഭൂമിയെ അവലോകനം ചെയ്തുകൊണ്ട്—സപ്തദ്വീപങ്ങളും സമുദ്രങ്ങളും സഹിതം, പർവത-വന-കാനനങ്ങളാൽ സമ്പന്നമായതായി കണ്ടു।

Verse 38

पूर्वतः पश्चिमामाशां दक्षिणोत्तरतः कुरून् । समन्तपञ्चके पञ्च चकार रुधिरह्रदान्

കിഴക്കിൽ നിന്ന് പടിഞ്ഞാറുവരെ, തെക്കിൽ നിന്ന് വടക്കുവരെ—കുരുദേശത്തിലെ സമന്തപഞ്ചകത്തിൽ അവൻ രക്തത്തിന്റെ അഞ്ചു ഹ്രദങ്ങൾ ഉണ്ടാക്കി।

Verse 39

स तेषु रुधिराम्भस्तु ह्रदेषु क्रोधमूर्छितः । पितॄन् संतर्पयामास रुधिरेणेति नः श्रुतम्

ആ രക്തജലപൂർണ്ണമായ ഹ്രദങ്ങളിൽ അവൻ—ഇനിയും ക്രോധമൂർഛിതനായി—രക്തംകൊണ്ട് പിതൃകളെ തർപ്പണം ചെയ്ത് തൃപ്തിപ്പെടുത്തി; ഇങ്ങനെ ഞങ്ങൾ കേട്ടിരിക്കുന്നു।

Verse 40

अथर्चीकादय उपेत्य पितरो ब्राह्मणर्षभम् । तं क्षमस्वेति जगदुस्ततः स विरराम ह

അപ്പോൾ അർച്ചീകാദി പിതൃക്കൾ ആ ബ്രാഹ്മണവൃഷഭനെ സമീപിച്ച്—“ക്ഷമിക്കൂ, വിരമിക്കൂ” എന്നു പറഞ്ഞു; അതോടെ അവൻ തീർച്ചയായും നിർത്തി.

Verse 41

तेषां समीपे यो देशो ह्रदानां रुधिराम्भसाम् । समं तपं चक्रमिति पुण्यं तत्परिकीर्तितम्

രക്തജലമുള്ള ആ ഹ്രദങ്ങളുടെ സമീപപ്രദേശം പുണ്യമെന്നു പ്രസിദ്ധമാണ്; കാരണം അവിടെ അവൻ സമഭാവത്തോടെ തപസ്സു ചെയ്തു, അതിനാൽ അത് ‘സമം തപഃ ചക്രം’ എന്നു കീർത്തിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 42

निवर्त्य कर्मणस्तस्मात्पित्ःन् प्रोवाच पाण्डव । रामः परमधर्मात्मा यदिदं रुधिरं मया

ആ പ്രവൃത്തിയിൽ നിന്ന് വിരമിച്ച്, ഹേ പാണ്ഡവ, അവൻ പിതൃകളോട് പറഞ്ഞു—“രാമൻ പരമധർമ്മാത്മാവാണ്; ഞാൻ ചൊരിഞ്ഞ ഈ രക്തം…”

Verse 43

क्षिप्तं पञ्चसु तीर्थेषु तद्भूयात्तीर्थमुत्तमम् । तथेत्युक्त्वा तु ते सर्वे पितरोऽदृश्यतां गताः

“ഇത് അഞ്ചു തീർത്ഥങ്ങളിൽ നിക്ഷേപിച്ചാൽ അതു ഉത്തമ തീർത്ഥമാകും.” എന്നു പറഞ്ഞു, “തഥാസ്തു” എന്നു ഉച്ചരിച്ച് ആ പിതൃക്കൾ എല്ലാവരും അദൃശ്യരായി.

Verse 44

एवं रामस्य संसर्गो देवमार्गे युधिष्ठिर । सर्वपापक्षयकरो दर्शनात्स्पर्शनान्नृणाम्

ഇങ്ങനെ, ഹേ യുധിഷ്ഠിര, ദേവമാർഗത്തിൽ രാമന്റെ സാന്നിധ്യം മനുഷ്യർക്കു ദർശനത്താലും സ്പർശത്താലും മാത്രം സർവ്വപാപക്ഷയം വരുത്തുന്നതാണ്.

Verse 45

रेणुकाप्रत्ययार्थाय अद्यापि पितृदेवताः । दृश्यन्ते देवमार्गस्थाः सर्वपापक्षयंकराः

രേണുകയിലേക്കുള്ള വിശ്വാസം ഉറപ്പാക്കുന്നതിനായി ഇന്നും പിതൃദേവതകൾ ദേവമാർഗത്തിൽ നിലകൊണ്ട് ദർശനം നൽകുന്നു; അവർ സർവ്വപാപക്ഷയം വരുത്തുന്നവർ.

Verse 46

तत्र तीर्थे तु राजेन्द्र नर्मदोदधिसङ्गमे । स्थानं कृत्वा विधानेन मुच्यन्ते पातकैर्नराः

ഹേ രാജേന്ദ്രാ! നർമദയും സമുദ്രവും സംഗമിക്കുന്ന ആ തീർത്ഥത്തിൽ വിധിപൂർവ്വം താമസിച്ച് അനുഷ്ഠാനങ്ങൾ ചെയ്താൽ മനുഷ്യർ പാപങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചിതരാകും.

Verse 47

कुशाग्रेणापि कौन्तेय न स्पृष्टव्यो महोदधिः । अनेन तत्र मन्त्रेण स्नातव्यं नृपसत्तम

ഹേ കൗന്തേയ! മഹാസമുദ്രത്തെ കുശാഗ്രം കൊണ്ടുപോലും സ്പർശിക്കരുത്. ഹേ നൃപസത്തമ! അവിടെ ഈ മന്ത്രം ചൊല്ലി സ്നാനം ചെയ്യണം.

Verse 48

नमस्ते विष्णुरूपाय नमस्तुभ्यमपां पते । सान्निध्यं कुरु देवेश सागरे लवणाम्भसि । इति स्पर्शनमन्त्रः

“വിഷ്ണുരൂപനേ, നിനക്കു നമസ്കാരം; ഹേ അപാംപതേ, നിനക്കു നമസ്കാരം. ഹേ ദേവേശാ! ലവണജലസമുദ്രത്തിൽ നിന്റെ സാന്നിധ്യം അരുളേണമേ.” ഇതാണ് സ്പർശനമന്ത്രം.

Verse 49

अग्निश्च तेजो मृडया च देहे रेतोऽथ विष्णुरमृतस्य नाभिः । एतद्ब्रुवन् पाण्डव सत्यवाक्यं ततोऽवगाहेत पतिं नदीनाम्

“ദേഹത്തിൽ അഗ്നിയും തേജസ്സും ഉണ്ട്; മൃഡയാ—ശിവകൃപയും ഉണ്ട്; റേതസ്സു—അമൃതത്തിന്റെ നാഭിസ്വരൂപൻ വിഷ്ണുവാണ്.” ഹേ പാണ്ഡവ! ഈ സത്യവാക്യം ചൊല്ലി പിന്നെ നദികളുടെ പതിയിൽ അവഗാഹനം ചെയ്യുക.

Verse 50

पञ्चरत्नसमायुक्तं फलपुष्पाक्षतैर्युतम् । मन्त्रेणानेन राजेन्द्र दद्यादर्घं महोदधेः

ഹേ രാജേന്ദ്രാ! പഞ്ചരത്നങ്ങളോടും ഫലം‑പുഷ്പം‑അക്ഷതങ്ങളോടും കൂടെ, ഈ മന്ത്രം ചൊല്ലി മഹോദധിക്കു അർഘ്യം അർപ്പിക്കണം।

Verse 51

सर्वरत्ननिधानस्त्वं सर्वरत्नाकराकरः । सर्वामरप्रधानेश गृहाणार्घं नमोऽस्तु ते । इत्यर्घमन्त्रः

നീ സർവ്വരത്നങ്ങളുടെ നിധി; സർവ്വരത്നങ്ങളുടെ ഖനിയും ഉറവിടവും നീ തന്നേ. ഹേ അമരന്മാരുടെ പ്രധാനം ഈശ്വരാ! ഈ അർഘ്യം സ്വീകരിക്കണമേ—നിനക്കു നമസ്കാരം. ഇതാണ് അർഘ്യമന്ത്രം।

Verse 52

आ जन्मजनितात्पापान्मामुद्धर महोदधे । याह्यर्चितो रत्ननिधे पर्वतान् पार्वणोत्तम । इति विसर्जनमन्त्रः

ജന്മം മുതൽ സമ്പാദിച്ച പാപങ്ങളിൽ നിന്ന്, ഹേ മഹോദധേ, എന്നെ ഉയർത്തി രക്ഷിക്കണമേ. ഹേ രത്നനിധേ! ആരാധിക്കപ്പെട്ട ശേഷം ഇനി പ്രസ്ഥാനം ചെയ്യുക—ഹേ പർവ്വതോത്തമാ! ഇതാണ് വിസർജനമന്ത്രം।

Verse 53

कोऽपरः सागराद्देवात्स्वर्गद्वारविपाटन । तत्र सागरपर्यन्तं महातीर्थमनुत्तमम्

സ്വർഗ്ഗദ്വാരം തുറക്കുന്ന സാഗരദേവനെപ്പോലെ മറ്റൊരു ദേവൻ ആരുണ്ട്? അവിടെ സമുദ്രപര്യന്തം വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്ന അതുല്യ മഹാതീർത്ഥം നിലകൊള്ളുന്നു।

Verse 54

जामदग्न्येन रामेण तत्र देवः प्रतिष्ठितः । यत्र देवाः सगन्धर्वा मुनयः सिद्धचारणाः

അവിടെ ജാമദഗ്ന്യരാമൻ (പരശുരാമൻ) ദേവനെ പ്രതിഷ്ഠിച്ചു; അവിടെ ദേവന്മാർ ഗന്ധർവന്മാരോടുകൂടെ, മുനിമാരും സിദ്ധ‑ചാരണന്മാരും സന്നിഹിതരായിരിക്കുന്നു।

Verse 55

उपासते विरूपाक्षं जमदग्निमनुत्तमम् । रेणुकां चैव ये देवीं पश्यन्ति भुवि मानवाः

ഭൂമിയിൽ വിരൂപാക്ഷനെയും അനുത്തമനായ ജമദഗ്നിയെയും ഉപാസിക്കുകയും ദേവി രേണുകയുടെ ദർശനവും നേടുകയും ചെയ്യുന്ന മനുഷ്യർ ധന്യരാകുന്നു।

Verse 56

प्रियवासे शिवे लोके वसन्ति कालमीप्सितम् । तत्र स्नात्वा नरो राजंस्तर्पयन्पितृदेवताः

അവർ പ്രിയവാസം എന്ന ശിവലോകത്തിൽ തങ്ങൾ ആഗ്രഹിക്കുന്ന കാലംവരെ വസിക്കുന്നു। ഹേ രാജാവേ, അവിടെ സ്നാനം ചെയ്ത് മനുഷ്യൻ പിതൃകൾക്കും ദേവന്മാർക്കും തർപ്പണം അർപ്പിക്കണം।

Verse 57

तारयेन्नरकाद्घोरात्कुलानां शतमुत्तरम् । स्नात्वा दत्त्वात्र सहिताः श्रुत्वा वै भक्तिपूर्वकम्

അവൻ ഭീകര നരകത്തിൽ നിന്ന് തന്റെ കുലത്തിലെ നൂറിലധികം തലമുറകളെ രക്ഷിക്കുന്നു। അവിടെ സ്നാനം ചെയ്ത് ദാനം നൽകി, ഭക്തിപൂർവ്വം ശ്രവിച്ച്, എല്ലാവരും ചേർന്ന് ഈ ഫലം പ്രാപിക്കുന്നു।