Adhyaya 16

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । समातृभिर्भूतगणश्च घोरैर्वृतः समन्तात्स ननर्त शूली । गजेन्द्रचर्मावरणे वसानः संहर्तुकामश्च जगत्समस्तम्

ശ്രീ മാർകണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—മാതൃഗണങ്ങളോടുകൂടെ ഭീകരമായ ഭൂതഗണങ്ങൾ ചുറ്റിനിന്നപ്പോൾ ത്രിശൂലധാരിയായ പ്രഭു നൃത്തം തുടങ്ങി. ഗജേന്ദ്രചർമ്മം ആവരണമായി ധരിച്ചു, സമസ്ത ജഗത്തെയും ലയിപ്പിക്കാൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നവനായി തോന്നി।

Verse 2

महेश्वरः सर्वसुरेश्वराणां मन्त्रैरनेकेखबद्धमाली । मेदोवसारक्तविचर्चिताङ्गस्त्रैलोक्यदाहे प्रणनर्त शम्भुः

മഹേശ്വരനായ ശംഭു ത്രിലോകദാഹത്തിനായി നൃത്തം ചെയ്തു. സർവ്വ സുരേശ്വരന്മാരുടെ മന്ത്രങ്ങളിലെ അനേകം അക്ഷരങ്ങൾകൊണ്ട് കെട്ടിയ മാലകൾ ധരിച്ചു, അവന്റെ അവയവങ്ങൾ മേദസ്സ്, വസ, രക്തം എന്നിവകൊണ്ട് ലേപിതമായിരുന്നു।

Verse 3

स कालरात्र्या सहितो महात्मा काले त्रिलोकीं सकलां जहार । संवर्तकाख्यः सहभानुभावः शम्भुर्महात्मा जगतो वरिष्ठः

ആ മഹാത്മാവായ ശംഭു കാലരാത്രിയോടുകൂടെ, കാലം വന്നപ്പോൾ, സമസ്ത ത്രിലോകത്തെയും തന്റെ ഉള്ളിൽ ലയിപ്പിച്ചു. ‘സംവർതക’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധൻ, സൂര്യസമ ദീപ്തിയുള്ള, ജഗത്തിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ ആ മഹാത്മാവ് പ്രത്യക്ഷനായി।

Verse 4

स विस्फुलिङ्गोत्करधूममिश्रं महोल्कवज्राशनिवाततुल्यम् । ततोऽट्टहासं प्रमुमोच घोरं विवृत्य वक्त्रं वडवामुखाभम्

അപ്പോൾ അദ്ദേഹം വഡവാമുഖാഗ്നിയെപ്പോലെ വായ് വിശാലമായി തുറന്ന്, പുകയും സ്ഫുലിംഗവർഷവും കലർന്ന, മഹോല്കയും വജ്രഗർജ്ജനവും പോലെയുള്ള കൊടുങ്കാറ്റിനുതുല്യമായ ഭയങ്കര അട്ടഹാസം പുറപ്പെടുവിച്ചു।

Verse 5

सहस्रवज्राशनिसंनिभेन तेनाट्टहासेन हरोद्गतेन । आपूरितास्तत्र दिशो दशैव संक्षोभिताः सर्वमहार्णवाश्च

ഹരനിൽ നിന്നുയർന്ന ആയിരം വജ്രഗർജ്ജനസമമായ ആ അട്ടഹാസം കൊണ്ട് പത്തു ദിക്കുകളും നിറഞ്ഞു; എല്ലാ മഹാസമുദ്രങ്ങളും കലങ്ങി കുലുങ്ങി।

Verse 6

स ब्रह्मलोकं प्रजगाम शब्दो ब्रह्माण्डभाण्डं प्रचचाल सर्वम् । किमेतदित्याकुलचेतनास्ते वित्रस्तरूपा ऋषयो बभूवुः

ആ ശബ്ദം ബ്രഹ്മലോകത്തിലെത്തി; മുഴുവൻ ബ്രഹ്മാണ്ഡഭാണ്ഡവും കുലുങ്ങി. ‘ഇതെന്ത്?’ എന്ന് ചിത്തം കലങ്ങിയ ആ ഋഷിമാർ ഭീതമുഖരായി മാറി।

Verse 7

प्रणम्य सर्वे सहसैव भीता ब्रह्माणमूचुः परमेश्वरेशम् । भीताश्च सर्वे ऋषयस्ततस्ते सुरासुरैश्चैव महोरगैश्च

അവർ എല്ലാവരും ഭയത്തോടെ ഒരുമിച്ച് നമസ്കരിച്ചു, ദേവേശ്വരന്മാരിൽ പരമേശ്വരനായ ബ്രഹ്മാവിനോട് പറഞ്ഞു. തുടർന്ന് ആ ഋഷിമാർ ദേവാസുരന്മാരോടും മഹോരഗങ്ങളോടും കൂടി എല്ലാവരും ഭീതിയിലായി।

Verse 8

विद्युत्प्रभाभासुरभीषणाङ्गः क एष चिक्रीडति भूतलस्थः । कालानलं गात्रमिदं दधानो यस्याट्टहासेन जगद्विमूढम्

“ഭൂതലത്തിൽ നിന്നുകൊണ്ട് ക്രീഡിക്കുന്ന ഈവൻ ആര്? മിന്നൽപ്രഭപോലെ ദീപ്തവും ഭയങ്കരവുമായ അംഗങ്ങളോടെ, കാലാനലസദൃശമായ ദേഹം ധരിച്ചു; അവന്റെ ഘോര അട്ടഹാസം കൊണ്ടു സർവ്വജഗത്തും വിമൂഢമായിരിക്കുന്നു?”

Verse 9

वित्रस्तरूपं प्रबभौ क्षणेन संहर्तुमिच्छेत्किमयं त्रिलोकीम् । सार्धं त्वया सप्तभिरर्णकैश्च जनस्तपः सत्यमभिप्रयाति

ക്ഷണനേരംകൊണ്ട് അവൻ ഭീതിജനകമായ രൂപത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു—ഇവൻ സത്യത്തിൽ ത്രിലോകം സംഹരിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നുവോ? നിനക്കൊപ്പവും ഏഴ് സമുദ്രങ്ങളോടും കൂടി സർവ്വ ജീവികളും തപസ്സും സത്യവും മാത്രമേ ശരണമായുള്ളൂ എന്നു കരുതി അതിലേക്കു പാഞ്ഞുചേരുന്നു।

Verse 10

संहर्तुकामो हि क एष देव एतत्समस्तं कथयाप्रमेय । न दृष्टमेतद्विषमं कदापि जानासि तत्त्वं परमो मतो नः

ഹേ ദേവാ, സംഹരിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്ന ഈയാൾ ആരാണ്? ഹേ അപ്രമേയാ, ഈ സമസ്ത കാര്യവും പറഞ്ഞു തരിക. ഇത്തരമൊരു ഭീകരത ഞങ്ങൾ ഒരിക്കലും കണ്ടിട്ടില്ല; തത്ത്വം നീയേ അറിയുന്നു, അതുകൊണ്ട് നീയേ ഞങ്ങളുടെ പരമ പ്രമാണം.

Verse 11

निशम्य तद्वाक्यमथाबभाषे ब्रह्मा समाश्वास्य सुरादिसङ्घान्

ആ വാക്കുകൾ കേട്ട ബ്രഹ്മാവ് തുടർന്ന് സംസാരിച്ചു; ആദ്യം ദേവന്മാരും മറ്റു ദിവ്യസമൂഹങ്ങളും ആശ്വസിപ്പിച്ചു.

Verse 12

श्रीब्रह्मोवाच । स एष कालस्त्रिदिवं त्वशेषं संहर्तुकामो जगदक्षयात्मा । पूर्णे च शेते परिवत्सराणां भविष्यतीशानविभुर्न चित्रम्

ശ്രീബ്രഹ്മാവ് അരുളിച്ചെയ്തു—ഇവൻ തന്നെയാണ് കാലൻ; ജഗത്തിന്റെ അക്ഷയാത്മാവ്; ഇപ്പോൾ സമസ്ത ത്രിദിവത്തെയും (ദേവലോകത്തെയും) സംഹരിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. പരിവത്സരങ്ങളുടെ ചക്രം പൂർത്തിയായാൽ അവൻ സർവ്വവ്യാപിയായ ഈശാനപ്രഭുവാകും; അതിൽ അത്ഭുതമില്ല.

Verse 13

संवत्सरोऽयं परिवत्सरश्च उद्वत्सरो वत्सर एष देवः । दृष्टोऽप्यदृष्टः प्रहुतः प्रकाशी स्थूलश्च सूक्ष्मः परमाणुरेषः

ഇവൻ തന്നെയാണ് സംവത്സരം, പരിവത്സരം, ഉദ്വത്സരം, വത്സരം—വർഷരൂപനായ ദേവൻ. ദൃശ്യമെങ്കിലും അദൃശ്യം; ആഹുതികളാൽ ആഹ്വാനിക്കപ്പെട്ടാലും സ്വയംപ്രകാശി. സ്ഥൂലനും സൂക്ഷ്മനും—ഇവൻ പരമാണുസ്വരൂപൻ.

Verse 14

नातः परं किंचिदिहास्ति लोके परापरोऽयं प्रभुरात्मवादी । तुष्येत मे कालसमानरूप इत्येवमुक्त्वा भगवान्सुरेशः

ഈ ലോകത്തിൽ അവനേക്കാൾ ഉന്നതമായത് ഒന്നുമില്ല. ഈ പ്രഭു പരാത്പരനും അന്തർയാമിയും—ആത്മതത്ത്വത്തിന്റെ പ്രകാശകനുമാണ്. ‘കാലസ്വരൂപനായ പ്രഭു എനിക്കു പ്രസന്നനാകട്ടെ’ എന്നു പറഞ്ഞു ദേവേന്ദ്രൻ…

Verse 15

सनत्कुमारप्रमुखैः समेतः संतोषयामास ततो यतात्मा

അപ്പോൾ സനത്കുമാരൻ മുതലായ ഋഷിമാരോടൊപ്പം, യതാത്മാവ് അവർക്കു സന്തോഷവും ആശ്വാസവും വരുത്തി.

Verse 16

। अध्याय

‘അധ്യായ’—ഇത് വെറും അധ്യായ-സൂചകം; ശ്ലോകമല്ല.

Verse 17

ओङ्कार हुङ्कारपरिष्कृताय स्वधावषट्कार नमोनमस्ते । गुणत्रयेशाय महेश्वराय ते त्रयीमयाय त्रिगुणात्मने नमः

ഓംകാര-ഹുംകാരങ്ങളാൽ അലങ്കൃതനും, സ്വധാ-വഷട് ഉച്ചാരണങ്ങളാൽ സ്തുത്യനുമായവനേ—നിനക്കു വീണ്ടും വീണ്ടും നമസ്കാരം. ഹേ മഹേശ്വരാ, ത്രിഗുണങ്ങളുടെ അധിപതേ! വേദത്രയീമയനേ, ത്രിഗുണാത്മനേ—നിനക്കു പ്രണാമം.

Verse 18

त्वं शङ्करत्वं हि महेश्वरोऽसि प्रधानमग्र्यं त्वमसि प्रविष्टः । त्वं विष्णुरीशः प्रपितामहश्च त्वं सप्तजिह्वस्त्वमनन्तजिह्वः

നീ തന്നെയാണ് ശങ്കരൻ; നീ തന്നെയാണ് മഹേശ്വരൻ. ശ്രേഷ്ഠമായ പ്രധാനം തത്ത്വത്തിൽ നീ തന്നെയാണ് പ്രവിഷ്ടൻ. നീ തന്നെയാണ് വിഷ്ണു, ഈശൻ, പ്രപിതാമഹൻ (ബ്രഹ്മാ). നീ തന്നെയാണ് സപ്തജിഹ്വ അഗ്നി; നീ തന്നെയാണ് അനന്തജിഹ്വൻ.

Verse 19

स्रष्टासि सृष्टिश्च विभो त्वमेव विश्वस्य वेद्यं च परं निधानम् । आहुर्द्विजा वेदविदो वरेण्यं परात्परस्त्वं परतः परोऽसि

ഹേ വിഭോ! നീ തന്നെയാണ് സ്രഷ്ടാവും സൃഷ്ടിയുടെ പ്രവൃത്തിയും; വിശ്വത്തിന്റെ പരമജ്ഞേയവും പരമനിധിയും നീ തന്നേ. വേദവിദരായ ദ്വിജർ നിന്നെ വരണീയനെന്ന് പറയുന്നു—നീ പരാത്പരൻ, പരത്തിലും പരം.

Verse 20

सूक्ष्मातिसूक्ष्मं प्रवदन्ति यच्च वाचो निवर्तन्ति मनो यतश्च

അവർ അതിനെ സൂക്ഷ്മത്തിലും അതിസൂക്ഷ്മമെന്ന് പറയുന്നു—അവിടെ നിന്ന് വാക്കുകൾ മടങ്ങിവരും; മനസ്സും അവിടെ നിന്ന് പിന്മാറും.

Verse 21

श्रीमहादेव उवाच । त्वया स्तुतोऽहं विविधैश्च मन्त्रैः पुष्णामि शान्तिं तव पद्मयोने । ईक्षस्व मां लोकमिमं ज्वलन्तं वक्त्रैरनेकैः प्रसभं हरन्तम्

ശ്രീമഹാദേവൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ പദ്മയോനി! നീ വിവിധ മന്ത്രങ്ങളാൽ എന്നെ സ്തുതിച്ചു; അതിനാൽ ഞാൻ നിനക്ക് ശാന്തി നൽകുന്നു. ഇപ്പോൾ എന്നെ നോക്കുക—ഞാൻ ഈ ലോകത്തിൽ ജ്വലിച്ച്, അനേകം മുഖങ്ങളാൽ ഇതിനെ ബലമായി ഗ്രസിക്കുന്നു.

Verse 22

एवमुक्त्वा स देवेशो देव्या सह जगत्पतिः । पितामहं समाश्वास्य तत्रैवान्तरधीयत

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ദേവേശനും ജഗത്പതിയും ദേവിയോടുകൂടെ പിതാമഹനായ ബ്രഹ്മാവിനെ ആശ്വസിപ്പിച്ച് അവിടെയേ അന്തർധാനം ചെയ്തു.

Verse 23

इदं महत्पुण्यतमं वरिष्ठं स्तोत्रं निशम्येह गतिं लभन्ते । पापैरनेकैः परिवेष्टिता ये प्रयान्ति रुद्रं विमलैर्विमानैः

ഈ അത്യന്തം പുണ്യപ്രദവും ശ്രേഷ്ഠവുമായ സ്തോത്രം ശ്രവിച്ചാൽ മനുഷ്യർ ഇവിടെ തന്നേ മംഗളഗതി പ്രാപിക്കുന്നു. അനേകം പാപങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടവരും നിർമല വിമാനം കയറി രുദ്രനെ പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 24

भयं च तेषां न भवेत्कदाचित्पठन्ति ये तात इदं द्विजाग्र्याः । सङ्ग्रामचौराग्निवने तथाब्धौ तेषां शिवस्त्राति न संशयोऽत्र

ഹേ താതാ! ദ്വിജശ്രേഷ്ഠർ ഈ പാഠം പാരായണം ചെയ്യുന്നവർക്ക് ഒരിക്കലും ഭയം ഉണ്ടാകുകയില്ല. യുദ്ധത്തിൽ, കള്ളന്മാരുടെ ഇടയിൽ, അഗ്നിയിൽ, വനത്തിൽ, സമുദ്രത്തിലും—ശിവൻ തന്നെയാണ് അവരെ രക്ഷിക്കുന്നത്; ഇതിൽ സംശയമില്ല.